Piše: Skot Riter
Prevod: Žurnal
Nakon završetka Drugog svjetskog rata, Njemačka je podijeljena na četiri okupacione zone — u zapadnom dijelu bile su američke, britanske i francuske trupe, dok su u istočnom dijelu bile sovjetske. Godine 1949, nakon raspada ratne velike alijanse i pojave onoga što je Vinston Čerčil nazvao „gvozdena zavjesa“ koja je razdvajala zapadne sile od Rusije, zapadne okupacione zone su ujedinjene u državu koja će postati poznata kao Savezna Republika Njemačka, odnosno Zapadna Njemačka.
Prema uslovima bezuslovne kapitulacije, Njemačkoj je bilo zabranjeno da ponovo naoruža svoju vojsku. Međutim, NATO alijansa je, u kontekstu poslijeratnog razvoja događaja u Koreji, uočila sovjetsku prijetnju u Evropi koju nije bilo moguće odbiti sa postojećim vojnim kapacitetima — bez učešća Njemačke.
Iako se ideji ponovnog naoružavanja Zapadne Njemačke, uključujući i obnovu njene vojne industrije, žestoko protivilo i unutar i van same zemlje, na kraju su preovladala nastojanja i interesi NATO militarista. Tako je 6. maja 1955. godine — tačno deceniju nakon poraza nacističke Njemačke — Zapadna Njemačka primljena u NATO alijansu.
Istoričari NATO-a vole da istaknu kako je Zapadna Njemačka započela svoj put ka ponovnom naoružavanju „sa bukvalno nula vojnog osoblja“.
To je, naravno, apsurd.
Zapadna Njemačka je bila dom milionima demobilisanih bivših vojnika Trećeg rajha.
Ti vojnici bili su ljudi bez mjesta u zapadnonjemačkom društvu, obeščašćeni učešćem u Hitlerovim osvajačkim ratovima i ideologiji rasne diskriminacije i ubistava koju su ti ratovi nosili.
Ali, kao pravi militaristi, ti poraženi sluge Trećeg rajha nisu bili zadovoljni samo time što su izbjegli vješala ili zatvor.
Žudjeli su da ponovo postanu društveno relevantni.
Da povrate izgubljenu „čast“.
I da nastave svoju ratnu misiju suprotstavljanja sovjetskom neprijatelju.
Godine 1950 — pet godina nakon poraza nacističke Njemačke — grupa bivših visokih nacističkih oficira tajno se okupila u opatiji Himered, manastiru iz 12. vijeka koji se nalazi u njemačkom regionu Rajnland-Pfalc, s ciljem da osmisle put ka rehabilitaciji i vaskrsnuću njemačke vojske.
Oni su dobili odobrenje novoformirane vlade Zapadne Njemačke.
Centralna tema sastanka u Himeredu, kako je navedeno u istoimenom memorandumu, bila je obnova časti poražene nacističke vojske. Bivši nacistički oficiri vjerovali su da nije moguće graditi novu njemačku vojsku na temeljima sramote. S toga su insistirali da, prije nego što otpočne proces ponovnog naoružavanja Zapadne Njemačke, zapadni saveznici moraju osloboditi sve njemačke vojnike osuđene za ratne zločine.
Pored toga, zahtijevali su da se prekine sa klevetanjem nacističkih vojnika, uključujući i onih koji su služili u Vafen-SS-u. Sve to trebalo je biti sprovedeno pod velom koordinisane kampanje odnosa s javnošću na Zapadu, s ciljem da se prekine s ratnim predrasudama koje su se nakupile prema njemačkom vojniku i da se odvoji učinak nacističke vojske tokom rata od pitanja „ratnih zločina“.
Kolektivna amnezija
Zapadni saveznici bili su zahvaćeni kolektivnom amnezijom u pogledu prave prirode neprijatelja kog su porazili tek prije pet godina. „Da bi se iskorijenila nacistička tiranija,“ čuveno je izjavio Vinston Čerčil, „nema granice nasilju na koju nećemo ići.“
„Bože, koliko mrzim Nijemce,“ napisao je general Dvajt Dejvid Ajzenhauer u pismu svojoj ženi u septembru 1944. Ajzenhauer nije mrzio samo njemačkog vojnika — mrzio je njemački narod. Da je bilo po njegovom, cijeli njemački Generalštab bio bi pogubljen. Njegov cilj bio je da ubije što više njemačkih vojnika.
Kako se rat bližio kraju, Ajzenhauer je naredio da zarobljeni njemački vojnici budu označeni kao „razoružane neprijateljske snage“ (Disarmed Enemy Forces), čime je osigurao da milioni njemačkih vojnika koji su se predali ne dobiju zaštitu i prava koja im pripadaju kao ratnim zarobljenicima. U mjesecima nakon završetka rata, više od 1,7 miliona njemačkih vojnika umrlo je u američkom zarobljeništvu, tretirani kao stoka od strane vojske koja ih je prezirala i mrzila.
Ipak, ubrzo nakon što je Himeredski sporazum finalizovan, Ajzenhauer, koji je u tom trenutku bio vrhovni saveznički komandant u Evropi, a koga su nacistički oficiri upoznali sa sadržajem sporazuma, izdao je izjavu u kojoj je naveo:
„Došao sam do uvjerenja da postoji prava razlika između njemačkog vojnika i Hitlera i njegove kriminalne grupe… što se mene tiče, ne vjerujem da je njemački vojnik kao takav izgubio svoju čast.“
Ajzenhauer je potom naredio da američki vojni istoričari počnu blisko sarađivati sa svojim bivšim nacističkim protivnicima kako bi se istorija njemačke vojske u Drugom svjetskom ratu „oprala“, čime je stvoren mit o „čistom Vermahtu“ — preduslov da Amerikanci i Njemci mogu stajati jedni pored drugih kao saveznici u borbi protiv sovjetske prijetnje.
To je iz korijena promijenilo zapadnu percepciju nacističkog ratnog poduhvata i dovelo do rehabilitacije Vermahta u očima javnosti i savezničkih vlasti.
I Čerčil je, čini se, oprostio onima za koje je nekada vjerovao da nijedna mjera nasilja nije prevelika da ih se uništi. Iako ga je narušeno zdravlje navelo da se povuče sa mjesta premijera u aprilu 1955. godine, Čerčil je blisko sarađivao s Lordom Ismejem kako bi osigurao da Njemačkoj bude dozvoljeno da ponovo stane na svoje noge, umesto da bude trajno potisnuta.
U roku od deset godina nakon što je Zapadna Njemačka dobila zeleno svjetlo da obnovi svoju vojnu snagu, njena armija brojala je više od 450.000 ljudi. Iste te godine, njemačke fabrike započele su proizvodnju tenka Leopard, glavnog borbenog tenka čiji su dizajn i performanse direktno bili inspirisani iskustvima iz Drugog svjetskog rata.
Rehabilitacija bivših nacističkih oficira i vojnika omogućila je da njemački oficiri napreduju do komandnih pozicija unutar NATO-a. Već 1957. godine, jedan od ključnih arhitekata Himeredskog sporazuma, general Hans Špajdel, postavljen je za komandanta kopnenih snaga NATO-a u centralnom dijelu Zapadne Njemačke.
General Hans Špajdel
Špajdel je bio poželjan kandidat za tu poziciju: nekadašnji načelnik štaba feldmaršala Ervina Romela, Špajdel je bio povezan sa zavjerom za atentat na Adolfa Hitlera 20. jula 1944. Nakon hapšenja i ispitivanja, bio je označen za likvidaciju, ali je uspio pobjeći pred kraj rata i predao se savezničkim vlastima.
Kao profesionalni vojnik, Špajdel je karijeru započeo 1914. godine u Carskoj njemačkoj vojsci, gdje se istakao na zapadnom frontu tokom bitke na Somi. Bio je među 100.000 vojnika koji su ostali u njemačkoj vojsci tokom međuratnog perioda i odigrao je važnu ulogu u obnavljanju njemačkih oružanih snaga koje će kasnije služiti Hitleru u njegovom osvajačkom pohodu kroz Evropu.
Špajdel je učestvovao u invaziji na Francusku 1940. godine, a nakon kapitulacije Francuske u junu iste godine, postavljen je za načelnika štaba vojne uprave u Francuskoj. U tom svojstvu, bio je uključen u organizovanje i sprovođenje masovnih strijeljanja i deportacija jevrejskih i komunističkih talaca kao odmazdu za djelovanje Francuskog pokreta otpora, kao i u slične represivne aktivnosti nad civilima u Albaniji, Jugoslaviji i Grčkoj.
U martu 1942. godine, Špajdel je premješten na istočni front, gdje je postavljen za načelnika štaba V armijskog korpusa u Rusiji. Kao dio njemačke 17. armije, Špajdel i njegov korpus obezbjeđivali su sjeverno krilo armije tokom proljećne ofanzive Njemačke. U januaru 1943, u jeku krize kod Staljingrada, Špajdel je privremeno raspoređen kao načelnik štaba Italijanske osme armije, gdje je učestvovao u neuspjelom pokušaju da se deblokira njemačka Šesta armija, koja je bila opkoljena u Staljingradu.
Nakon pada Staljingrada, Špajdel je organizovao štab improvizovane formacije veličine armije pod nazivom Odred Kemf (Detachment Kempf). U toj ulozi odigrao je značajnu ulogu u stabilizovanju jugoistočnog sektora njemačkog fronta nakon sovjetskog proboja i u pripremi njemačkog kontranapada kod Harkova, koji je u februaru 1943. zaustavio sovjetsko napredovanje.
Špajdel je bio načelnik štaba Odreda Kemf tokom bitke na Kursku, a nakon poraza Njemačke u toj bici, unaprijeđen je u čin general-majora i postavljen za načelnika štaba Osme armije, formirane od jedinica koje su prethodno djelovale u okviru Odreda Kemf. Za svoje zasluge na istočnom frontu, Špajdel je odlikovan Ricarskim krstom Gvozdenog krsta — jednim od najviših vojnih priznanja — i unaprijeđen u čin general-lajtnanta u januaru 1944. godine.
U aprilu 1943. godine, Špajdel je premješten u Francusku, gdje je postavljen za načelnika štaba feldmaršala Ervina Romela, koji se pripremao da brani Francusku od savezničke invazije. Špajdel je imao značajnu ulogu u planiranju i sprovođenju njemačke odbrane Normandije.
Između svog prebacivanja u Francusku i invazije na Normandiju, Špajdel je stupio u kontakt sa nezadovoljnim njemačkim oficirima koji su planirali atentat na Adolfa Hitlera i preuzimanje kontrole nad Njemačkom. Nakon neuspješnog pokušaja atentata na Hitlera, 20. jula 1944. godine, Špajdel — koji nije bio upućen u detalje same zavjere — pokušao je da ubjedi feldmaršala fon Klugea, koji je preuzeo komandu u Francuskoj nakon što je Romel ranjen u savezničkom vazdušnom napadu, da primjeni unaprijed pripremljene mjere u slučaju Hitlerove smrti.
Špajdel je nastavio službu u Vermahtu, aktivno učestvujući u odbrani Francuske. Poznat je po tome što je odbio da izvrši Hitlerovu naredbu o uništenju Pariza prije nego što grad padne u ruke saveznika u avgustu 1944. godine. Ipak, njegove veze sa zavjerenicima protiv Hitlera stigle su ga: u septembru 1944. je uhapšen i podvrgnut ispitivanju, tokom kojeg je otkrio umiješanost feldmaršala Romela u zavjeru, što je dovelo do toga da Romel bude prisiljen da izvrši samoubistvo ili da se suoči sa egzekucijom.
Špajdel je i sam izbjegao egzekuciju za dlaku, uspjevši da pobjegne iz pritvora Gestapoa u posljednjim danima rata i da se sakrije sve dok ga nisu zarobile francuske trupe.
Nakon rata, Špajdel se, sada kao zarobljenik Amerikanaca, našao zajedno sa još 11 bivših nacističkih oficira pred tzv. „Petim vojnim tribunalom“. Suđenje je počelo 28. juna 1947. godine, a optuženi su terećeni po četiri tačke, koje su obuhvatale:
– ubistvo stotina hiljada civila u Grčkoj, Jugoslaviji i Albaniji od strane njemačkih oružanih snaga;
– učešće u pljačkanju javne i privatne imovine, uništavanju gradova, varoši i sela, i drugim aktima pustošenja u navedenim zemljama;
– učešće u izradi i izdavanju tajnih naređenja kojima se neprijateljskim trupama uskraćuje pravo na predaju i status ratnih zarobljenika, kao i naređenjima da se zarobljeni vojnici zemalja u ratu s Njemačkom pogube;
– učešće u ubistvima, mučenjima, internacijama u koncentracione logore, prisilnom radu i deportacijama civila iz Grčke, Jugoslavije i Albanije u robovski rad.
Hans Špajdel i još sedmorica njegovih saoptuženih proglašeni su krivima. Špajdel je osuđen na 20 godina zatvora.
Ispiranje istorije Vermahta
Ubrzo nakon završetka Drugog svjetskog rata, Vilijam DŽ. Donovan se obratio Francu Halderu, bivšem načelniku Generalštaba Vermahta, kao i dvojici bivših feldmaršala Vermahta — Valteru fon Brauhiču i Erihu fon Manštajnu — s ciljem da pripreme dokument koji bi izgradio istorijski narativ kojim bi se Vermaht odvojio od nacističkog rukovodstva Njemačke.
Donovan, koji je služio kao zamjenik tužioca na Nirnberškom procesu, bio je predvodnik grupe nekoliko visokih američkih zvaničnika koji su vjerovali da bi trebalo očuvati i preusmjeriti vojni potencijal Njemačke kako bi bio usklađen sa zapadnim saveznicima u cilju obuzdavanja i suprotstavljanja Sovjetskom Savezu. Ovi zvaničnici smatrali su da Nirnberški proces ne treba da bude nastavljen u punom obimu.
Donovan je od Franca Haldera i drugih njemačkih generala zatražio da pripreme dokument pod naslovom „Njemačka vojska od 1920. do 1945.“, čiji je osnovni cilj bio — pranje zločina koje je počinio Vermaht.
Ovaj dokument služio je kao osnova za prikazivanje njemačkog Vermahta kao apolitičke institucije sastavljene od vojnih profesionalaca koji nisu bili umiješani u zločine svojih nacističkih gospodara. Ironija leži u tome što je upravo Halder bio jedan od najvećih ratnih zločinaca: on je autor i Naređenja o komesarima (izdatog 6. juna 1941) i Uredbe o Barbarosi (potpisane 13. maja 1941), koje su njemačkim vojnicima omogućavale da vrše egzekucije sovjetskih građana bez straha od kazne. Halderov dokument kasnije je iskoristio Hans Laternser, glavni branilac visokih oficira Vermahta u tzv. Suđenju Vrhovnoj komandi, dvanaestom i posljednjem procesu u okviru Nirnberških suđenja.
Od 13 visokih njemačkih oficira koji su bili na optuženičkoj klupi, 11 je proglašeno krivim za ratne zločine, sa kaznama od tri godine zatvora do doživotne robije. Međutim, njemački kancelar Konrad Adenauer i Bundestag stali su na stranu optuženih, pozivajući se na podatke iz Halderovog dokumenta.
Godine 1949, ubrzo nakon okončanja Suđenja Vrhovnoj komandi, predsjednik Hari Truman poslao je Džona Mekloja — uticajnog američkog advokata koji je tokom rata obavljao visoke funkcije u Ministarstvu odbrane i nadgledao, između ostalog, i Menhetn projekat — u Njemačku kao naslednika generala Lušijusa Kleja na mjestu vojnog guvernera.
Već sljedeće godine, Mekloj je imenovan za američkog visokog komesara u Njemačkoj. Jedan od njegovih prvih koraka bio je formiranje komisije za reviziju kazni, na čelu sa njujorškim sudijom Dejvidom Pekom. Po preporuci te komisije, smanjene su kazne za više optuženih u Suđenju Vrhovnoj komandi koji su i dalje bili u zatvoru.
Hans Špajdel bio je jedan od onih koji su imali koristi od tzv. „Meklojevog doticaja“ — i pored osude za brojne ratne zločine, nije proveo ni dan u zatvoru. U okviru šireg procesa ispiranja njemačke ratne prošlosti, kojim je dirigovala američka vojska, Špajdel je napisao knjigu Invazija 1944., u kojoj je predstavio normandijsku kampanju iz njemačke perspektive.
Jedan kritičar tog djela zapitao se da li general Špajdel nije bio previše oduševljen „viteštvom“ mnogih oficira, a istovremeno previše slijep za njihovu toleranciju prema zločinima Gestapoa. Ipak, to nije spriječilo Špajdela da 1951. godine, ubrzo nakon što je komisija sudije Peka oslobodila njega i druge generale Vermahta odgovornosti za zločine počinjene pod nacističkom vlašću, pokloni potpisani primjerak svoje knjige Džonu Mekloju.
Kada su saveznici 1955. godine donijeli odluku da ponovo naoružaju Zapadnu Njemačku, general Špajdel bio je jedan od dvojice generala iz doba Hitlerove vlasti koji su pozvani da pomognu u planiranju nove njemačke armije. Tokom pet godina, u procesu koji su mnogi Evropljani pratili sa ogorčenjem, Špajdel je pregovarao o uslovima za formiranje zapadnonjemačkih oružanih snaga u okviru šire evropske armije.
Nova njemačka vojska i „Šnec-trupe“
Jezgro vojnika koje je general Špajdel regrutovao u novoformiranu njemačku armiju sačinjavali su pripadnici tajne vojne organizacije koju su 1949. godine osnovali i nadgledali sam Špajdel i drugi bivši nacistički oficiri. Ova organizacija, poznata kao „Šnec-trupe“ (nazvana po inicijatoru — bivšem pukovniku Vermahta Albertu Šnecu), obuhvatala je oko 2.000 bivših nacističkih oficira koji su bili organizovani u štabne jedinice oko kojih bi se u slučaju sovjetske invazije Zapadne Njemačke okupilo još oko 40.000 bivših nacističkih vojnika.
Ova nezvanična zapadnonjemačka borbena snaga, organizovana do nivoa četa i zamišljena da funkcioniše kao četiri oklopne divizije, trebalo je da ojača savezničke snage u slučaju napada Sovjetskog Saveza ili Istočne Njemačke na Zapadnu Njemačku.
Godine 1955. „Šnec-trupe“ su zvanično preimenovane u Bundesver. Tako je, na neki način, rođen njemački Četvrti rajh — direktni nasljednik nacističke Njemačke, ali bez ikakvog osjećaja krivice za zločine koje su počinili njemački vojnici koji su sada stajali rame uz rame sa zapadnim saveznicima koji su nekad ratovali protiv njih.
Skot Riter je bivši obavještajac Mornarice SAD koji je služio u Sovjetskom Savezu kao nadzornik sporazuma o kontroli naoružanja, u Persijskom zalivu tokom Operacije Pustinjska oluja, kao i u Iraku gdje je nadgledao razoružanje od oružja za masovno uništenje. Njegova najnovija knjiga je Razoružanje u doba Perestrojke, u izdanju Clarity Press.
Izvor: Real Scott Ritter
