Piše: Asad AbuKalil
Prevod: Žurnal
Ovaj trenutak u istoriji Sirije bio je neizbježan: režim Hafeza al-Asada i njegovog sina Bašara al-Asada bio je predodređen da se uruši. Sada je nestao.
Vladavina stranke Baas u arapskom svijetu, koje je takođe sada okončano, pokazalo se kao katastrofalno iskustvo arapske tiranije. Postoje različiti oblici arapskih tiranija, od kojih je većina bila prihvatljiva za zapadne saveze i Izrael. Na primjer, sporazumi o normalizaciji odnosa s Izraelom pod pokroviteljstvom Vašingtona, koji zahtijevaju konsolidaciju i širenje arapskog despotskog poretka.
Sirijski narod je živio decenijama pod vladavinom Asadove dinastije. Kako je moguće da je stranka osnovana na principima arapskog jedinstva, socijalizma i oslobođenja Palestine završila kao režim zasnovan na vladavini manjine (posebno u periodu Hafeza, ali i njegovog sina), koji je sijao podjele i fragmentaciju u Siriji i arapskom svijetu?
Kako je republikanska stranka osnovana na idejama modernosti uspostavila republikansku porodičnu dinastiju, gdje sin nasljeđuje predsjedničku funkciju od oca? To je bila dinastija uspješna jedino u očuvanju svoje vlasti primjenom sirove sile. Sirijski narod nije bio konsultovan u vezi sa dinastičkim nasljeđivanjem vlasti, a sirijski ustav morao je biti izmijenjen kada je Hafez umro 2000. godine, jer je njegov sin bio suviše mlad da postane predsjednik.
Otac
Hafez al-Asad je imao ključnu ulogu u upravljanju Sirijom od 1963. godine (sedam godina prije nego što je izveo puč koji ga je učinio neospornim liderom Sirije), kada je bio dio zavjereničkog vojnog kruga koji je kasnije preuzeo kontrolu nad sirijskim ogrankom stranke Baas i vladom Sirije.
Hafez je bio dio baasističkog vojnog kruga koji je preuzeo vlast 1966. godine, ali je Salah Džadid bio čovjek na čelu režima. Džadid se sukobljavao sa Hafezom, svojim ministrom odbrane. Za razliku od Hafeza, Džadid je, uprkos tome što je bio nemilosrdni diktator poput svojih saveznika, bio principijelan.
Džadid je vjerovao u narodnooslobodilački rat za oslobođenje Palestine i pomagao je u naoružavanju i finansiranju palestinskih otporničkih grupa. Hafez nije odobravao ono što je smatrao avanturizmom kod Džadida i strahovao je za opstanak režima pred izraelskim prijetnjama.
Ljeta 1970. godine, tokom Crnog septembra (kada se jordanski režim sukobio sa snagama PLO-a), Džadid je želio da pošalje sirijske trupe da podrže Palestince, ali je Hafez (kao ministar odbrane) odbio da pruži vazdušnu podršku. Nekoliko mjeseci kasnije, Hafez je zbacio Džadida.
Istoričar Hana Bataatu mi je rekao da se Hafez plašio Džadida čak i dok je ovaj čamio u zatvoru, jer je Džadid imao podršku unutar oružanih snaga i bio je cijenjen zbog svog nenametljivog ponašanja i izbjegavanja javnosti.
Narod Libana je — povremeno — živio pod dominantnom vlašću Hafeza al-Asada, koji je slao svoje ljude u Liban da ubijaju protivnike. Cijelu njegovu vladavinu obilježila je upotreba unutrašnje i spoljašnje sile.
Krvavo neprijateljstvo između Hafeza al-Asada i Sadama Huseina razorilo je region, izazvalo mnoge epizode nasilja i dominiralo arapskim samitima. Hafez je bio lukav i proračunat, ali brutalnost je bila obilježje njegove vladavine. Upravo zahvaljujući tome je došao na vlast i ostao na njoj.
Hafez je ugušio svoje protivnike u Siriji i Libanu. Borio se u ratu protiv Izraela 1973. godine, ali je, kao i egipatski lider Anvar el-Sadat, koristio izmišljenu pobjedu kako bi učvrstio legitimitet svog režima.
To što se borio 1973. godine podiglo je Hafezov ugled, s obzirom na porazno ponašanje drugih arapskih armija 1967. godine. Međutim, rat 1973. završio je tako što je Izrael zadržao okupacionu kontrolu nad Golanskom visoravni i drugim teritorijama.
Režim je mogao, i trebao, pasti 2011. godine. Sirijci su bili umorni od brutalne vladavine koja je prešla sa oca na sina. Životni uslovi u Siriji su se pogoršavali, a ekonomija usluga stvarala je bogatu poslovnu klasu koja nije marila za siromašne, posebno u ruralnim područjima.
Petnaest razloga za slom režima
Postoji mnogo razloga za iznenadni pad režima al-Asada tokom protekle sedmice, koji je kulminirao padom Damaska u nedjelju, ali to je godinama pripremano:
1. Režim je izgubio podršku u ruralnim područjima, posebno nakon što je usvojio neoliberalne politike kako bi udovoljio zapadnim silama. U ranim godinama baasistički režim je bio na strani seljaka i radnika, ali to nije potrajalo. Režim Bašara al-Asada pokušao je da oponaša politiku „otvorenih vrata“ susjednih ekonomija, što je dodatno produbilo jaz između bogatih i siromašnih.
2. Podrška grupama otpora dovela je do zapadnih i izraelskih sankcija i odmazdi, a sankcije su, kao i obično, kažnjavale sirijski narod, a ne funkcionere režima. Kada se general Kolin Pauel sastao sa Bašarom al-Asadom 2003. godine, iznio je zahtjeve SAD. Oni nisu uključivali reformu, demokratiju ili vladavinu prava. Naprotiv: sve što su SAD interesovalo bilo je pomirenje sa režimom i prekid podrške i pružanja utočišta libijskim i palestinskim grupama otpora.
3. Korupcija među vladajućom elitom je rasla i postajala sve gora u posljednjim godinama, sa širenjem ilegalne trgovine drogom i prostitucije za koju se navodi da je kontroliše Maher al-Asad, Bašarov brat i njegova desna ruka.
4. Ubistvo libanskog biznismena i bivšeg premijera Rafika Haririja, kao i optužbe za umiješanost protiv Bašara, rezultirali su gotovo potpunom izolacijom sirijskog režima (koji je kasnije izbačen iz Arapske lige nakon izbijanja ustanka 2011. godine). Zalivski režimi uspjeli su da mobilišu arapsku sunitsku sektašku netrpeljivost prema režimu nakon atentata. (Da li je zaista sirijski režim ili Hezbolah stajao iza toga? Čini se da zapadno-izraelski savez ne može da odluči. Ponekad optužuju Hezbolah, a ponekad Bašara).
Pozadina „tenkovskog spora” u NATO-u: Ukrajina, Balkan i Sirija u istoj korpi rusko-nemačke trgovine
5. Sirijski režim je u posljednjim godinama sklopio faustovski dogovor sa UAE — i u manjoj mjeri sa Saudijskom Arabijom. Čini se da je nedavno indirektno pregovarao sa SAD, preko UAE, o postepenom distanciranju od Irana u zamjenu za ublažavanje nekih sankcija. Navodi se da je Bašarov dogovor sa UAE (arhineprijateljem Turske) razbjesnio Erdogana, koji je na kraju podstakao pobunjenike da krenu u ofanzivu. Iran i Hezbolah su morali da saznaju za te pregovore sa UAE i sigurno nisu bili zadovoljni. Iranci i Libanci su ginuli boreći se za režim, dok je on iza njihovih leđa pravio dogovore sa njihovim neprijateljima.
6. Režim je odbio da nauči lekcije iz 2011. godine. Kada je Bašar konsolidovao svoju vlast nad dijelom Sirije 2016. godine, odbio je da ponudi ustupke umjerenoj opoziciji (od kojih su neki bili sekularni ljevičari sa vezama u Moskvi). Bio je opijen pobjedom nad pobunjenicima, kao da je tu pobjedu ostvarila isključivo njegova vojska. Nije želio da dijeli vlast i smatrao je kompromise izdajom nasljeđa svoga oca.
7. Bašar je arogantniji od svoga oca. Hafez je govorio narodu, držao (posebno u ranim godinama svoje vladavine) duge govore i davao intervjue arapskim i zapadnim medijima. Bašar je preferirao isključivo zapadne medije (a kasnije ruske medije). Nikada se nije potrudio da se obrati svom narodu, čak ni prije nego što je pobjegao u Moskvu na sigurno. Njegova arogancija bila je očigledna tokom svih godina sirijskog rata. Nikada nije pokazao interesovanje za približavanje narodu, čak ni kada je preuzeo vlast odmah nakon očeve smrti. Ovo je čovjek koji je odrastao u kući despota i kojeg je okruženje odgajilo kao kraljevskog naslednika.
8. Bašar je nepricipijelan čovjek, koji nikada nije izrazio vjerovanje u načela stranke Baas, vladajuće stranke. Njegov otac takođe nije bio principijelan, ali je barem formalno podržavao ideju arapskog nacionalizma. Bašar je čak flertovao sa sirijskim nacionalizmom, što je u suprotnosti sa arapskim karakterom stranke Baas. U ekonomskim pitanjima, zalagao se za neoliberalne reforme, dok je vladajuća stranka propagirala arapski socijalizam.
9. Režim je katastrofalno upravljao arapsko-izraelskim konfliktom. Iako je od 1970-ih pružao podršku raznim grupama otpora, takođe se borio protiv palestinskog otpora 1976. godine, kada je izvršio invaziju na Liban kako bi spasio desničarske, pro-izraelske milicije od potpunog poraza. Od 1973. godine, režim se nije trudio da oslobodi Golansku visoravan, dok je Liban pokrenuo vrlo uspješnu kampanju otpora koja je na kraju istjerala Izrael iz Libana 2000. godine. Asadov režim je trpio stotine izraelskih vazdušnih udara bez ikakvog odgovora. U arapskom svijetu, sirijski režim je godinama bio predmet ismijavanja zbog odgovora na izraelske napade: „Sirija bira vrijeme i mjesto bitke.“ Tokom prošle godine, Bašar i režim ostali su nečujni na izraelski genocidni rat u Gazi.
10. Brutalnost i divljaštvo sirijskog režima od 1970. godine zapečatili su njegovu sudbinu i stavili tačku na vladavinu stranke Baas (koja je proglašena ilegalnom u Iraku 2003. godine). Nešto je u baasističkim režimima (i u Siriji i u Iraku) obilježilo njihovu krajnju brutalnost i divljaštvo u postupanju prema disidentima i protivnicima. Oba režima su progonila disidente i izvan svojih zemalja kako bi ih ubili. Mnogi protivnici sirijskog režima ubijeni su u Libanu. Baasistički obavještajni aparati bili su poznati po osmišljavanju novih i izopačenih metoda mučenja. Mučenje je primjenjivano bez izuzetka, bez obzira na optužbu ili godine zatvorenika. Baasistički režimi nisu se ustručavali da steknu reputaciju brutalnosti, jer je ta reputacija širila strah među stanovništvom. I Sirija i Irak pod Baasom vjerovali su u strah kao sredstvo vladavine (iako ni druge arapske zemlje ne izbjegavaju korišćenje straha, naročito današnji UAE i Saudijska Arabija). Sirijski zatvori bili su poznati po svojim nehumanim uslovima i širokoj upotrebi mučenja. Sirija je uspjela da proširi vladavinu straha i mučenja na Liban, kada je dominirala njegovim političkim sistemom od 1987. do 2005. godine.
11. Bašar nikada nije naučio kako da upravlja odnosima sa arapskim despotima. Njegov otac je uspijevao da iznudi milijarde od Saudijske Arabije u zamjenu za političke ustupke i kompromise. Bašar je rano odbacio arapske lidere, posebno kada ih je držao lekcije tokom arapskih samita. Nije imao nijednog prijatelja među arapskim liderima, dok je njegov otac imao jake veze sa egipatskim i zalivskim liderima.
12. Prostor za izražavanje bio je izuzetno ograničen pod Baasom. Svaki pokušaj preispitivanja ili blago kritikovanje režima završavao bi se oštrim kaznama, bez obzira na godine prekršioca. Pravo na političko izražavanje bilo je rezervisano samo za one koji su htjeli veličati režim raskošnim jezikom.
13. Baasistički režimi u Siriji i Iraku pribjegavali su ekstremnim oblicima kulta ličnosti, nezabilježenim na drugim mjestima osim u Albaniji i Rumuniji pod komunističkom vlašću. Statue lidera podizane su u većini gradova i sela, a poštovanje i obožavanje lidera bilo je dio školskih kurikuluma. Obožavanje lidera proširivalo se i na njegovu porodicu, što je bilo dio izgradnje republikanskih dinastija u oba režima.
14. Ideja dinastije u republici je neprihvatljiva za sirijski narod. Sirija je moderna država i nije navikla na dinastičku vlast poput one u zemljama Zaliva. Ljudi su tolerisali vlast Hafeza al-Asada samo pod pritiskom, a on je morao pribjeći masovnom nasilju (kao što je bilo u Hami 1982. godine) da bi ostao na vlasti.
15. Režim je bio zasnovan na sektaškoj osnovi. Od kada je Hafez al-Asad preuzeo vlast 1970. godine, režim je imao alavitski karakter i bazu, iako Alaviti čine samo 14 procenata stanovništva. Većina najviših funkcija u vladi za vrijeme Hafeza al-Asada bila je rezervisana za Alavite, koji su često bili u srodstvu sa predsjednikom. Režim Sadama Huseina bio je manje sektaški u tom pogledu. Bašar je pokušao da uključi još više Alavita na visoke položaje u vladi, ali porodica je i dalje držala ključne poluge vlasti.
Ulepšavanje imidža džihadista
Sirija je multikonfesionalna zemlja sa dugom istorijom tolerancije i državnosti koja je narušena i izopačena tokom vladavine stranke Baas. Nova ofanziva pobunjenika koordinisana je od strane spoljnih sila, prvenstveno SAD-a, Izraela i Turske. Pobjedničke milicije svoje porijeklo vuku od ISIS-a i Al-Kaide, iako zapadni mediji insistiraju na ulepšavanju njihovog imidža i nazivaju ih jednostavno „opozicijom.“ Al Džazira (i katarska vlada koja stoji iza nje) odigrala je veliku ulogu u podršci pobunjenicima i širenju propagande u njihovo ime. Prerano je predviđati specifične konture upravljanja u Siriji, ali je malo vjerovatno da će sirijski narod uživati stabilnu i demokratsku vlast. Kao u Sudanu, Siriji, Libanu, Jemenu, Libiji i Iraku, američko-izraelski savez vodi žestoku kampanju uništavanja država i društava u mnogim arapskim zemljama, sve kako bi izraelska fašistička država osjećala sigurnost.
I SAD ima dokazanu istoriju: može, i hoće, zamijeniti režim — bez obzira koliko odvratan i okrutan bio — još gorim režimom. Režim koji su SAD uspostavile u Avganistanu 2001. godine bio je toliko odvratan da je narod Avganistana preferirao Talibane. Ljudi u Libiji i Iraku sada s nostalgijom gledaju na vladavinu prethodnih režima.
Patnje sirijskog naroda vjerovatno neće uskoro prestati, a sukobi između raznih oružanih milicija mogli bi dovesti do situacije slične onoj u Avganistanu nakon pada komunista 1992. godine.
As`ad AbuKalil je libijsko-američki profesor političkih nauka na Kalifornijskom državnom univerzitetu u Stanislausu. Autor je djela Istorijski rječnik Libana (1998), Bin Laden, islam i američki novi rat protiv terorizma (2002), Bitka za Saudijsku Arabiju (2004) i vodio je popularni blog The Angry Arab. Na Tviteru piše kao @asadabukhalil.
Izvor: Consortium News
