Piše: Petar Donić
Malezija, kao jedna od najbrže rastućih ekonomija u Jugoistočnoj Aziji, donela je važnu stratešku odluku. Vlada u Kuala Lumpuru postavila je cilj svojoj privredi da ovu državu pozicionira kao Tajvan svog regiona. U praksi taj cilj znači da postane globalni lider u proizvodnji poluprovodnika i pratećih komponenti. Ovi tehnološki proizvodi, koji su ključni element savremene tehnologije, postali su jedna od glavnih tema ekonomskih i geopolitičkih nadmetanja širom sveta. U ovom kontekstu, Malezija vidi svoju priliku, ne samo da transformiše sopstvenu ekonomiju, već i da se postavi kao ključna tačka u globalnom lancu snabdevanja sirovinama koje su neophodne za proizvodnju poluprovodnika.
Malezijski plan počiva na nekoliko ključnih elemenata. Prvi i najvažniji element su ogromna strana ulaganja koja trenutno dolaze od tehnoloških giganata, kao što su američki Intel i nemački Infineon sa investicionim budžetima za proširenje svojih kapaciteta u ovoj državi od po 7 milijardi dolara. Na listi kompanija koje su Malaziju prepoznale kao dobrog partnera za budućnost su i američka Nvidia koja planira izgradnju AI centra za podatke vrednog 4,3 milijarde dolara, kao i Texas Instruments sa najavljenim ulaganjima od 3,1 milijardu dolara za izgradnju novih fabrika poluprovodnika. Ove brojke sugerišu da je Malezija do danas već privukla pažnju globalnih kompanija koje žele da osiguraju stabilne proizvodne kapacitete van Kine, u skladu sa poznatom strategijom „China plus one“ koje su mnoge multinacionalne kompanije do danas usvojile.
Malezija želi da se pozicionira kao država koja može da preuzme ključnu ulogu u globalnom lancu proizvodnje poluprovodnika, sa zavidnim rezultatom od 13% globalnog tržišta u segmentima sklapanja, testiranja i pakovanja poluprovodnika, što čini 25% njenog BDP-a. Ova pozicija nije slučajna, jer azijska država već dugi niz godina jeste ključni igrač u proizvodnji tehnologije niskog nivoa, a sada se trudi da pređe na visokotehnološke industrije, kao što su proizvodnja čipova i dizajn integrisanih kola.
Trijumf antikineske opcije na predsedničkim izborima na Tajvanu
Međutim, neki od ključnih izazova s kojim se Malezija suočava su politička nestabilnost i konkurencija u regionu. Iako je vodeća malezijska regija za tehnološki razvoj Penang privukla više od 350 multinacionalnih korporacija, što čini 8% ukupne ekonomske aktivnosti Malezije, lokalni izazovi, kao što su politička nestabilnost i odlazak radne snage, ometaju ispunjavanje zacrtane strategije. Sa prosečnom inženjerskom platom od nešto ispod 1000 američkih dolara mesečno, Malezija teško da može da konkuriše Singapuru, gde su prosečne plate u istoj industriji preko 3800 američkih dolara mesečno. Ovaj jaz dovodi do masovnog „odliva mozgova“, pri čemu je samo u prvom kvartalu 2024. godine broj Malezijaca koji su emigrirali u Singapur porastao za 62% u odnosu na prethodnu godinu. Ipak, u kontekstu globalnih geopolitičkih dešavanja, Malezija zauzima ključno mesto u strategiji osiguravanja kritičnih tehnologija SAD-a i smanjenja zavisnosti od Kine i BRIKS zemalja.
Na drugoj strani, SAD i njeni saveznici već decenijama ulažu u Tajvan, kako zbog činjenice da je Tajvan globalni lider u proizvodnji naprednih poluprovodnika, tako i zbog svog geostrateškog i odbrambenog značaja. Naime, Tajvan proizvodi preko 60% svih svetskih čipova i oko 90% najnaprednijih čipova, što je od velike važnosti za brojne industrije, gde tajvanske kompanije poput TSMC-a i Foxconn-a imaju i znatnu globalnu ulogu. Amerika, iako svesna ove zavisnosti, strateški je ulagala i ulaže u Tajvan i koristi ga kao ključnu tačku u borbi za kontrolu nad lancima snabdevanja poluprovodnicima. Sa druge strane, američka vlada je u saradnji sa TSMC-om uložila značajne podsticaje u izgradnju novih postrojenja za proizvodnju čipova na samoj teritoriji SAD-a, kako bi smanjila svoju zavisnost od azijskih fabrika i bezbednosnih rizika.
Hoće li rezultat izbora na Tajvanu destabilizovati Aziju?
Na isti način, ulaganja u Maleziju služe kao svojevrsna diversifikacija rizika usled sve većih tenzija između Tajvana i Kine. Pošto Malezija već ima uspostavljen lanac snabdevanja, robusnu infrastrukturu i relativno stabilno okruženje za strana ulaganja, ona postaje idealna destinacija za kompanije koje žele da smanje svoje rizike i zavisnost od kineskog tržišta i dobavljača. Ovo i čini okosnicu ranije spomenute strategije „China plus one“, gde kompanije nastoje da zadrže proizvodne kapacitete u Kini, ali paralelno razvijaju operacije u drugim zemljama regiona u prvom i drugom pojasu oko Kine, poput Malezije, Vijetnama, Tajlanda, Singapura i Filipina.
Uprkos dobrim geopolitičkim vetrovima, Malezija se suočava sa izazovima koji su slični onima s kojima se Tajvan suočavao pre nekoliko decenija. Na primer, 1980-ih Tajvan je bio poznat po jeftinoj radnoj snazi i proizvodnji elektronskih komponenti niskog nivoa. Međutim, strateškim ulaganjima u istraživanje i razvoj, kao i inovacijama u proizvodnji, Tajvan je uspeo da se transformiše u globalni tehnološki centar. Malezija sada prati sličan put, ulažući ogromna sredstva u obrazovanje lokalnog stanovništva i osposobljavanje visokokvalifikovanih radnika. Najveći izazov za Maleziju je što proizvodi samo 5 000 inženjera godišnje, što nije dovoljno da se ispuni potražnja od 1,2 miliona radnika, od čega polovina u domenu proizvodnje i inženjeringa. Kako bi stala na put ovom nedostatku država je iznela plan za školovanje 60 000 inženjera i drugih stručnih kadrova godišnje, što šalje jasan signal da se Kuala Lumpur čvrsto drži svog strateškog usmerenja.
Malezija sebe vidi na pobedničkoj strani novog ciklusa geopolitičkih i tehnoloških promena i podele karata. Sa svojim geostrateškim položajem, izlazom na more i trgovinskim i logističkim potencijalima, kao i povoljnim demografskim i poslovnim parametrima potencijal za napredak svakako postoji. Naravno, potencijal je drastično manje složen deo posla u odnosu na balansiranje između svojih ekonomskih ambicija i geopolitičkih rizika. Uspeh Malezije u ovoj igri zavisiće od njene sposobnosti da nastavi uspešno da privlači investicije dok gradi lokalnu radnu snagu uz održavanje političke stabilnosti kod kuće i veštog balansiranje lokalnih i globalnih interesa.
Izvor: NIN
