Piše: Borislav Korkodelović
U Jugoslaviji su među prvima u svetu čuli za pad Sajgona, glavnog grada Južnog Vijetnama i ujedinjene dve države jednog naroda u Jugoistočnoj Aziji, prekretnički događaj u drugoj polovini 20. veka. Dopisnik novinske agencije Tanjug iz Pekinga Mihailo Šaranović (kasnije glavni urednik i direktor agencije) je prateći sa lokalnim prevodiocem direktan prenos vojnih operacija na vijetnamskom radiju, slao u Beograd „fleševe“, izveštaje u jednoj ili dve rečenice.
Informacije su posredstvom Emisija za inostranstvo Tanjuga i njene prenosne tehnike u beogradskom naselju Ovči slate na nekoliko stranih jezika u svet.
Sajgon je promenio ruke zapanjujućom lakoćom. Dva tenka vojske Severnog Vijetnama Bo Doi su 30. aprila probila raskošnu gvozdenu kapiju predsedničke palate u višemilionskom gradu sada poznatom po imenu oca vijetnamske nezavisnosti i ujedinjenja Ho Ši Minu.
Vlada starog režima čekala je na kapitulaciju u Predsedničkoj palati, atrakciji u sve značajnijoj turističkoj industriji Socijalističke Republike Vijetnam.
Bo Doi i pokret otpora Vijet kong u južnom Vijetnamu, čiji su mnogi pripadnici nosili gumene sandale napravljene od starih automobilskih guma, bili je dobro organizovani i visoko disciplinovani. Pljačka i nemiri su svedeni na minimum.
Vojska Južnog Vijetnama je pukla kao mehur od sapuna. Režim Juga je bio veštačka tvorevina, u potpunosti zavisna od pomoći Sjedinjenih Američkih Država, preko noći obustavljene pošto je režim počeo naglo da se raspada. Uvoženo je gotovo sve — nafta, đubrivo, hrana.
Čak je pirinač, čiji je SR Vijetnam sada veliki izvoznik.
Mirko Dautović: SAD i Izrael: Zlatni pejdžer i um izvan kutije
„Bili smo ekonomija džindžarele (jeftino pivo od đumbira) koja je volela da pije šampanjac“, mnogo kasnije je kazao jedan od mnoštva premijera.
Za to vreme su Amerikanci okončavali haotičnu evakuaciju svog osoblja i južnovijetnamskih kolaboracionista sa krova ambasade u Sajgonu na čak pet nosača aviona u Južnom kineskom moru.
Vijetnamsko tle su napustili poslednji od 2,7 miliona američkih ratnika koliko ih se u toj zemlji u jugoistočnoj Aziji promenilo samo tokom poslednje decenije rata. Više od 58.000 američkih vojnika je između 1966. i 1975. poginulo u Vijetnamu. Među njima je procentualno manje bilo privilegovanih belih regruta iz srednje klase u SAD.
Vijetnamski narod je po drugi put u jednoj generaciji pobedio supersilu. Prethodno je proterana francuska kolonijalna vojska posle katastrofalnog poraza u bitci kod Dijen Bijen-Fua, nazvana „Staljingrad dekolonizacija“, maja 1954. Dva meseca kasnije vlada Francuske potpisala međunarodni Ženevski sporazum i povlačenju svojih vojnika iz Vijetnama, Kambodže i Laosa, kolonijalnih poseda u Indokini.
Iz istorijske perspektive postoje sličnosti bitke kod Dijen Bijen Fua sa Staljingradskom. Vijetnamska je istaknuta kao jedna od prvih odlučujućih pobeda nezapadnih zemalja nad agresijom kolonijalnih sila u „era nezavisnosti“.
Od Dijen Bijen Fua, nijedna zapadna sila nije u Aziji pobedila u velikom kopnenom ratu. Zapadne lidere su progonile uspomene iz 1954. Američki predsednik Lindon Džonson šaljući prve velike kontigente vojnika u Južni Vijetnam rekao je: „Ne želim nikakav prokleti Dijen Bijen Fu.“
Opet, vijetnamski revolucionarni vođa Ho ŠI Min je tokom rata upozorio SAD: „Ubićete deset naših ljudi, a mi ćemo ubiti jednog vašeg, i na kraju ćete se vi umoriti“. Bio je u pravu.
Vijetnam je ponovo ujedinjen, takođe, uz pomoć NR Kine sa komunističkom vlašću od 1949, iz Sovjetskog saveza i drugih socijalističkih zemalja. Otud i demonstracije u Jugoslaviji i diplomatske aktivnosti zvaničnog Beograda u Ujedinjenim nacijama, u Pokretu nesvrstanih, za solidarnost sa narodom Vijetnama. To je poznih 1960-tih i ranih 1970-tih narušavalo odnose zvaničnih Beograda i Vašingtona.
Cena vijetnamske pobede je bila ogromna. Čitav Vijetnam bio je razoren. Uz milione poginulih, stotine hiljada je teško ranjeno i obogaljeno.
Poljoprivredno zemljište je zatrovano sa 43 miliona litara hemijskih agenasa. Prskanje ovih hemikalija pogodilo je tela najmanje pet miliona Vijetnamaca i osakatilo zemlju. Po unutrašnjosti je bilo razbacano 14 miliona tona municije, od čega je značajan deo i danas neeksplodiran. Milioni ljudi su proterani sa svojih ognjišta. Glad i bolesti su bili rasprostranjeni.
SAD su bacile dodatnih 30 miliona litara hemikalija, uglavnom „Narandžasti agens“, i na Kambodžu i Laos, susede Vijetnama preko kojih se niz godina delom protezala liniji snabdevanja od Severa ka Jugu. Najmanji, Laos, postao je zemlja na koju je bačeno najviše avionskih bombi u istoriji čovečanstva, od kojih i danas stradaju naročito seljaci.
Inače je Vijetnam jedno od najslikovitijih odredišta u Aziji. Delimično zahvaljujući geografskom izgledu kao vijugavi put na dugoj obali uz Južno kinesko more, Vijetnam je dom mnoštva različitih pejzaža, od bujnih terasa pirinča na severu do belih peščanih plaža najvećeg južnog ostrva Fu Kuek. Poseta glavnom gradu Hanoj je potpuno drugačija od 1.200 kilometara udaljenog megapolisa, modernog Ho Ši Min grada.
Jedan od rukovodilaca kubanske revolucije Ernesto Če Gevara je 16. aprila 1967. objavio članak pod nazivom „Stvorićemo dva, tri, mnogo Vijetnama – to je naša lozinka“. Če Gevara je tvrdio da pritisak na vijetnamski narod mora biti ublažen gerilskom borbom drugde.
Američki poraz u Vijetnamu dogodio se usred niza poraza imperijalizma: godinu dana ranije je okončana kolonijalna vlast Portugala u Angoli, Gvineji Bisau i Mozambiku; komunisti su došli na vlast u Avganistanu tokom Saurske revolucije u aprilu 1978. godine: iranski narod je počeo jednogodišnje proteste protiv diktatora, šaha Reze Pahlavija, „žandarma“ SAD u Zapadnoj Aziji, što je dovelo do revolucije u january 1979.; socijalistički pokret revolucionirao je malu karibsku ostrvsku državu Grenadu; u junu 1979. su u Nikaragvi sandinisti srušili višedecenijski režim diktatora Anastasia Somose podržavanog od SAD. To su bili neki od mnogih Sajgona, niz poraza imperijalizma i pobeda – svojevrsno oslobađenje naroda.
SAD su 30. aprila 1975. naučile važnu lekciju. Oslobođenje Sajgona je značilo da je gerilska vojska porazila najmoćniju vojnu silu na svetu. Bez obzira na razmere oružanih snaga ili snage gvozdene pesnice koju je koristila za održavanje moći, gruba sila nije uvek bila dovoljna za pobedu u ratovima. Gerilci su imali ključno oružje koje SAD nisu imale: podršku naroda.
Svaki od tih iskoraka naišao je na gnev SAD i njihovih saveznika. Pokrenuta je nova serija operacija promene režima za destabilizaciju politike u Africi, Aziji i Latinskoj Americi. U Avganistanu i Nikaragvi započeti su posredni ratovi, a Irak je podstaknut na invaziju na Iran u septembru 1980.
Poraz SAD u Vijetnamu doveo je do dramatičnih promena i u vojnoj strategiji Pentagona, koja je pretvorena u hibridni rat. Da bi izbegle novi sramotan poraz, SAD su morale da osvoje srca i umove ljudi. Nije dovoljno samo rastrgati ljude na komade.
Nova strategija kombinuje „uobičajene“ metode ratovanja, tj. vojnu silu, sa „nekonvencionalnim“, poput tajnih kampanja za sabotažu ciljane ekonomije; kampanje dezinformacija kojima se šire lažne vesti i postavlja scena za intervenciju; te podsticanja na nasilje, blokade puteva, nasilni napade, ubistva…
Dve generacije posle oslobođenja Sajgona, 15. avgusta 2021, avganistanski predsednik Ašraf Gani, još jedan štićenik SAD, pobegao je u Uzbekistan. Pre nego što su pobunjenici talibani zauzeli Kabul, scene sa tamošnjeg aerodromu su podsetile na heliodrom na krovu ambasade SAD u Sajgonu. Ulazak Talibana u Kabul je bio još jedan veliki poraz SAD, pošto su potrošile 2,261 biliona dolara i dovele do smrti najmanje 241.000 Avganistanaca.
Aleksandar Tutuš: Srpski grafiti i beskućno pravo – Kad se vojska na Kosovo vrati
Gubici u Avganistanu takođe podsećaju na poražavajuće povlačenje američkih trupa iz Iraka 2011. Dve zemlje, kao i Vijetnam ranije, su se suočile sa brutalnom američkom vojnom snagom, ali nisu htele da se pokore. Sve to razotkriva bes američke ratne mašine koja može da uništi zemlje, ali i na slabost moći SAD koje ne mogu da urede svet po svojoj slici i prilici.
Upućeni kažu kako u istoriji, kontekst predstavlja sve. Krajem ovog marta je dnevnik „Njujork tajms“ priznao da je „na neki način, Ukrajina bila, šire gledano, revanš u dugoj istoriji posrednih ratova između SAD i Rusije — u Vijetnamu 1960-ih, Avganistanu 1980-ih, Siriji tri decenije kasnije“. Tako je glasilo dodatno urušilo Ukrajinu, priznajući da SAD ratuju tuđim rukama.
Jedan progresivni američki analitičar je napisao da se novinari Tajmsa ponašaju „kao pacovi koji zbog rata američke Centralne obaveštajne agencije (CIA) u Ukrajini beže sa broda koji tone“. Naveo je da „najnovija Obaveštajna procena SAD za 2025. glasi: 1) da je Ukrajina (tj. CIA) u velikoj meri izgubila sukob; i 2) ništa što Zapad ima na raspolaganju neće promeniti stvari na bolje. Zapad u Ukrajini sedi na stolici koja je postavljena na iglu“.
Pokazuje se da su bili u pravu oni koji su zbog posrednog rata Vašingtona u Ukrajini“ još 2022. proricali da će Ukrajinci „zažaliti dan kada su uopšte čuli za SAD“. „Sada, kada ‘Njujork tajms’ optužuje režim Zelenskog da je kriv što je Rusija porazila SAD, Ukrajinci se pridružuju Palestincima koji su bačeni na deponiju carstva“. Opet, Moskva je pokazala da može sama da se brine o zemlji i zato američka „duboka država“ toliko mrzi Rusiju. Ne kontroliše je, smatra analitičar.
Vijetnam i SAD, nisu normalizovali odnose dve decenije. Potom su oni naglo otoplili. SAD su 2016. ukinule embargo na oružje Vijetnamu i godinu dana kasnije nosač aviona američke mornarice došao u posetu, prvi put posle Vijetnamskog rata. Bivši neprijatelji sve više vojno i bezbednosno sarađuju.
Među pripadnicima starije generacije Vijetnamaca još postoji nepoverenje u pogledu američkih namera…
„Mlade ljude danas više zanima lični život“, komentarisao je mladi Vijetnamac, direktor u odeljku japanske kompanije. „Naročito ljudi rođeni 1990–’tih, ne znaju mnogo o istoriji i to ih ne zanima“. Možda i zato po vijentamskim gradovima velike grupe školaraca obilaze u dnevnim turama zaplenjene američke tenkove, borbene avione i helikoptere i slušaju vojnog vodiča kako pripoveda o herojskoj pobedi.
Izvor: RT.rs
