Napisao i priredio: Nikola Gačević, pravoslavni sveštenik i teolog
Ovih dana pratio sam izvještaje iz Francuske i, koliko sam stizao, čitao ono što pišu francuske novine, ali i ostala evropska štampa. Gotovo svi značajniji evropski mediji posvetili su pažnju ovoj važnoj posjeti.
Prizori iz Pariza zaista su bili impresivni. Stotine hiljada ljudi ispunile su Jelisejska polja i Trg Konkord povodom mise koju je služio papa Lav XIV. Prema procjeni Vatikana, prisustvovalo je oko 700.000 ljudi, što je više od 600.000 učesnika koji su se, prema navodima francuskih medija, prethodno prijavili.
Da bi se shvatile razmjere ovog događaja, dovoljno je napraviti jedno poređenje: misi blaženopočivšeg pape Benedikta XVI u Parizu 2008. godine prisustvovalo je oko 250.000 ljudi, dakle, manje od polovine ovog broja.
Bilo bi nepravedno osporavati značaj ovakvog okupljanja. Bio je to veliki događaj koji je pokazao da Katolička crkva još uvijek može da ispuni samo srce jedne od najsekularizovanijih evropskih prestonica.
Međutim, vjerujem da sveštenik nema pravo da se zadrži samo na površini. Vjera se ne mjeri brojnošću jednog skupa ili veličinom neke izuzetne svečanosti, nego životom ljudi u danima koji slijede. Zato nastojim da prizore iz Pariza sagledam zajedno sa brojkama koje ih prate, ali i da svoj pogled usmjerim ka široj stvarnosti Evrope.
Zvaničnoj misi prethodio je susret sa predstavnicima državnih vlasti u Jelisejskoj palati. Tom prilikom papa je govorio o „pravednoj sekularnosti“.
Na ovom mjestu podsjetio bih na intervju blaženopočivšeg mitropolita crnogorsko-primorskog Amfilohija, objavljen u časopisu Vreme 30. januara 2020. godine (br. 1517). Bilo bi korisno da ga mnogi, naročito oni koji učestvuju u političkom životu, ponovo pročitaju.
Prema riječima pape Lava, pravedna sekularnost ne podrazumijeva isključivanje religije iz javnog prostora ili obrazovanja, već mogućnost da država i vjerske institucije vode dijalog i udružuju svoje snage radi opšteg dobra. Dodao je i da se hrišćanin koji, u skladu sa svojom savješću, učestvuje u javnom životu ne može smatrati prozelitom niti prijetnjom jedinstvu svoje otadžbine.
U zemlji u kojoj je pojam laïcité — odvojenost države i religije — gotovo neprikosnoven, ove riječi svakako nisu bile tek izraz diplomatske učtivosti. ( Laïcité nije sasvim isto što i obična sekularizacija. U Francuskoj je država religijski neutralna, institucionalno odvojena od religijskih zajednica, uz istovremeno garantovanje slobode savjesti i vjeroispovijesti. Međutim, saradnja države i crkve je na jednom zavidnom nivou. Država daje veliku finansijsku podršku školama koje su pod upravom katoličke crkve i podržava humanitarne aktivnosti čiji organizator bude katolička crkva)
I sam predsjednik Makron svojim je postupkom pokazao koliko je ta ravnoteža osjetljiva. Zbog načela sekularnosti nije prisustvovao misi, već ga je predstavljala njegova supruga. Istovremeno, veliki broj političara, među kojima su i mogući kandidati na predsjedničkim izborima 2027. godine, smatrao je važnim da bude prisutan.
To samo po sebi mnogo govori. U Francuskoj 2026. godine prisustvo pape više nije marginalan vjerski događaj. Ono je pitanje od javnog značaja koje se ne može jednostavno zanemariti.
U svom obraćanju na Trgu Konkord papa je pozvao vjernike da vjeru ne zadržavaju samo za sebe, već da je ponesu tamo gdje vladaju obeshrabrenost i duhovna suša. Čini mi se da se upravo u toj rečenici nalazi ključ za razumijevanje čitave ove posjete.
Onih 700.000 ljudi koji su se okupili povodom istorijske papske posjete predstavljaju jednu stranu medalje. Svakodnevni vjerski život zemlje sa više od 68 miliona stanovnika predstavlja onu drugu.
Zvanična papska posjeta privlači vjernike, one koji samo povremeno odlaze u crkvu, porodice i mlade. Ali ona privlači i ljude koji su se udaljili od Crkve, a ipak i dalje osjećaju da su sa njom povezani u kulturnom i tradicionalnom smislu.
Zvanični statistički podaci, međutim, pokazuju i drugu stranu stvarnosti. INSEE, francuski Nacionalni institut za statistiku, za period 2019–2020. zabilježio je da 51% stanovnika kontinentalne Francuske, starosti od 18 do 59 godina, izjavljuje da ne pripada nijednoj religiji. Svega 29% izjašnjava se kao katolici. Od njih samo 8% redovno odlazi u crkvu, odnosno najmanje jednom mjesečno.
Dugoročni trend otkriva još suroviju stvarnost. Prema zvaničnim statističkim podacima Svete stolice, Francuska je 1980. godine imala 38.391 parohiju i 38.876 sveštenika. Do 2024. godine broj parohija smanjen je na 10.925, a broj sveštenika na 12.590. Broj krštenja opao je sa 513.501 na 186.165.
Prema podacima IFOP-a (Institut français d’opinion publique — Francuskog instituta za ispitivanje javnog mnjenja), samo 26% Francuza navodi da prisustvuje misi makar nekoliko puta godišnje, u poređenju sa 34% 2012. i 68% 1961. godine. Drugo istraživanje istog instituta, sprovedeno za list La Croix, procjenjuje broj redovnih vjernika — onih koji prisustvuju misi najmanje jednom mjesečno — na oko tri miliona, odnosno na 5,5% punoljetnog stanovništva.
Drugim riječima, ako uporedimo ove podatke, na Trgu Konkord okupio se broj ljudi koji odgovara približno četvrtini ukupnog broja redovnih katoličkih vjernika u Francuskoj.
Pa ipak, slika nije samo sumorna.
Na Vaskrs 2026. godine kršteno je 13.234 odraslih i 8.152 adolescenata, ukupno 21.386 ljudi, pri čemu su mladi između 18 i 25 godina činili 42% novokrštenih odraslih.
Posebno je značajan životni i duhovni put ovih ljudi koji ponovo otkrivaju vjeru. Prema istraživanju Francuske biskupske konferencije, svaki treći katihumen navodi da je doživio snažno duhovno iskustvo prije nego što je odlučio da zatraži krštenje, dok je 40% njih krenulo tim putem nakon nekog životnog iskušenja, poput bolesti ili smrti voljene osobe.
Ovdje nije riječ o prolaznoj modi. To su ljudi koji su se našli pred velikim pitanjima života, a odgovore na njih nisu pronašli na drugom mjestu.
Lionski nadbiskup Olivije de Žerme (Olivier de Germay) iskreno je rekao da je veliki izazov za Crkvu da te ljude prati i podržava na njihovom daljem putu, kako bi postali Hristovi učenici i punopravni članovi svojih parohijskih zajednica.
Upravo je u tome suština: krštenje je početak jednog puta, a ne njegov kraj.
Arhiepiskop atinski Jeronim učenicima: „Ako se pojave teškoće, nemojte se plašiti“
Ipak, među Francuzima se posljednjih godina može zapaziti ponovno buđenje interesovanja za vjeru koja je vijekovima oblikovala duhovni i kulturni život njihove zemlje. Ne zaboravimo da je jedan od najvećih svetih otaca Crkve Istoka i Zapada, sveti Irinej, bio episkop Liona.
I pravoslavne zajednice u Francuskoj bilježe porast broja katihumena. Među njima nisu samo oni koji potiču iz tradicionalno pravoslavnih naroda, već i sami Francuzi, kao i migranti različitog porijekla.
Mislim da Francuska danas predstavlja svojevrsno ogledalo čitave Evrope. Ono što se tamo dešava, različitim intenzitetom i različitom brzinom, dešava se i u Njemačkoj, Španiji, Italiji, Belgiji i istočnoj Evropi.
Hrišćanstvo nasljeđa, ono koje se gotovo samo po sebi prenosilo sa roditelja na djecu, očigledno se približava svome kraju. Na njegovom mjestu rađa se hrišćanstvo ličnog izbora. Ono je malobrojnije i krhkije, ali često svjesnije.
Blaženopočivši papa Benedikt XVI govorio je o „stvaralačkim manjinama“ koje će održavati vjeru živom u Evropi koja zaboravlja svoje korijene. Posmatrajući prizore iz Pariza uporedo sa statističkim podacima, stičem utisak da se ta njegova misao danas na naročit način potvrđuje pred našim očima.
Crkva u Evropi možda više neće biti Crkva većine. Ali ona može biti Crkva koja će pružati smisao i nadu jednom umornom i ostarjelom kontinentu koji sve češće ostaje bez jasnog duhovnog usmjerenja.
Međutim, ovdje postoje dvije zamke. Prva je trijumfalizam, da, gledajući onih 700.000 ljudi, kažemo: „Evropa se vraća hrišćanstvu.“ Druga je očajanje, da gledamo samo prazne crkvene klupe i zatvorene katoličke parohije i kažemo da je svemu došao kraj.
Vjerujem da su oba takva zaključka pogrešna.
Istina je mnogo zahtjevnija. U Evropi postoji duboka duhovna glad, ali tradicionalne crkvene strukture više nisu dovoljne da same na nju odgovore. Katolička crkva je potrebu za novim pristupom savremenom svijetu snažno prepoznala još na Drugom vatikanskom koncilu. Mnoštvo okupljeno na Trgu Konkord pokazalo nam je tu glad. Zatvorene rimokatoličke parohije, međutim, pokazuju nam koliko je teško na nju dati odgovor.
Postoji još nešto. Papa se u Parizu nije obraćao samo katolicima. Govorio je o životu, miru i mjestu religije u javnom životu. Evropa ga je slušala čak i tamo gdje se s njim ne slaže. U vremenu kriza, ratova i neizvjesnosti mnogi Evropljani, vjerujući i nevjerujući, traže glas koji će o čovjeku govoriti ozbiljno i odgovorno. To nije obnova nekadašnje hrišćanske Evrope. Ali jeste znak da Jevanđelje i dalje ima značajnu riječ u javnom prostoru.
Ni naše društvo, koje je u velikoj većini pravoslavno, nije izvan duhovne krize koja zahvata Evropu. Ne smijemo dozvoliti da vjera ostane samo obilježje identiteta i dio naslijeđene tradicije; ona mora biti živo iskustvo i svakodnevni način života. Upravo se u malim zajednicama i parohijama — tamo gdje ljudi osjećaju da pripadaju negdje, gdje su upućeni jedni na druge i gdje ovosvjetske podjele gube svoju snagu, ne smoju da postoje — a ne na velikim trgovima, odlučuje budućnost Crkve, ali u velikoj mjeri i budućnost društva. Takav način života, saborni, vjekovima je nadahnjivao najljepša djela naše kulture, a u teškim vremenima bio je izvor nade i snage u borbi za slobodu otadžbine i dostojanstvo svakog čovjeka.
Na kraju ovog kratkog osvrta na posjetu pape Lava XIV Francuskoj, vrijedi još jednom istaći: ovaj događaj svjedoči da se vjera nije ugasila i da čak i u jednom od najsekularizovanijih društava Evrope i dalje postoji duboka žeđ za Bogom. Možda je to i znak da Francuska, nakon decenija ubrzane sekularizacije, ponovo počinje da traga za sopstvenim duhovnim korijenima.
A hrišćani su, kako je poručio papa Lav, pozvani da ni u duboko sekularizovanom društvu svoju vjeru ne zadržavaju samo za sebe, nego da je žive, svjedoče i dijele sa drugima. Upravo takvo hrišćansko svjedočenje može biti njihov dragocjeni doprinos Evropi koja dolazi.
Izvor: Kathimerini
