Piše: Ranko Rajković
Umišljena u svojoj istorijskoj važnosti malena Crna Gora se prije i poslije osamostaljenja ponašala kao despotija, bolje reći ideološka i neprosvećena despotija. Jednoumlje iz doba komunizma zamijenjeno je novim nacionalno obojenim jednoumljem. U njegovom jezgru nalazilo se epsko crnogorstvo ojačano multikulturalizmom. Fraza jugoslovenskog bratstva i jedinstva prostim postupkom zamijenjena je frazom multikulturalnog sklada.
Naslednici najdugovječnije i jedine jugoslovenske partije uživali su neograničene monopole i moći u Crnoj Gori. Neuporedivo veće i bezdušnije nego što su imali njihovi politički učitelji. Pravna zaštita se u najvećem broju slučajeva mogla ostvariti samo preko partije. Što nije imalo vezu sa partijom teško je moglo opstati i bez problema funkcionisati u novoj državi. Na tom planu u komunističkoj Republici Crnoj Gori stvari su bile mnogo bolje i pravednije.
Crnogorska Skupština kao zvanični zakonodavni dom ispunjavala je naloge partije koja je stekla poslaničku većinu i zadržala je decenijama. Zakoni su donošeni, mijenjani, ukidani po volji i potrebi ili pojedinca ili interesnih grupa s njim povezanih. Partijski moćnici su se otvoreno izrugivali zakonima. I kada bi neki akt uspio da prođe kroz skupštinsko-partijsko sito čekao bi ga veliki broj prepreka u sprovođenju i zakonskoj primjeni. Nikome nije bilo ni u primisli da se to može promijeniti jer smo iz goreg smo ušli u još gore.
Prije pada Berlinskog zida, krajem 1988. godine pojavile su se fraze “Antibirokratska revolucija” i “Mladi lijepi i pametni”. Dok su se svuda po Istočnoj Evropi rušile komunističke vlasti Crna Gora je dobila ožilavljene mlade komuniste koji će bauk jednoumlja i ideološkog terora produžiti za još trideset godina. Garnitura mladih komunističkih kadrova raspolagala je velikim iskustvom jer su se još kao četrnaestogodišnjaci ili nešto stariji uključili u političke vode. Odvojili su se od svojih vršnjaka. Išli su na omladinske kongrese i uživali privilegije putovanja, smještaja, dnevnica, boravka u luksuznim hotelima.
S tim iskustvom su organizovali Antibirokratsku revoluciju koja je radnike podigla na noge i bila uvod u razaranje uspješnih fabrika, preduzeća, kombinata, proizvodnih pogona, kompanija, industrija i drugih uspješnih kolektiva u malenoj Crnoj Gori. “Mladi lijepi i pametni” su doživljeni kao antipod starim, prevaziđenim, birokratskim rukovodiocima.
Ranko Rajković: Lica i naličja jedne političke frazeologije (drugi dio)
U narednih desetak godina “Mladi lijepi i pametni” će dospjeti do milionske imovine zarađene na račun svjesnog uništavanja i propadanja svega što je u Crnoj Gori stvarano od rata na ovamo.
Ipak i za njihovog vakta našlo se hrabrih novinara, istraživača, aktivista da uprkos snažnim institucionalnim otporima skidaju neprozirni veo sa segmenata nove vlasti. U javnom mnjenju to se okončavalo u stilu pala muva na međeda. Nova generacija mladih, modifikovanih i ožilavljenih komunista je na ključnim mjestima u svim granama vlasti i na svim za državu bitnim funkcijama postavila svoje odane ljude. U partiji se o svemu odlučivalo. Predsjednik vladajuće partije i njegovi potpredsjednici bili su istovremeno i predsjednici vlade, skupštine i države. Skupština je koliko toliko bila slobodnija. Na njenim zasijedanjima moglo se čuti štošta o kriminalizovanoj državi i zarobljenim institucijama. Nekada je vlast odgovarala nadobudno i prijeteći, nekada bi propustila neke manje opasne izvještaje a nekada bi pribjegla fizičkoj eliminaciji protivnika. Bilo je fingiranih izvještaja komisija ali bilo je i onih profesionalnih na pravu zasnovanih. Ovi drugi su brzo ućutkivani od strane korumpiranih institucija. Tek 2001 godine dolazi do formiranja parlamentarnih odbora čiji je zadatak bio da vrše istrage o zloupotrebama vlasti. Poslije početnih koraka te istrage su opstruirane iz vrha izvršne vlasti i institucija koje su vlastima bile podređene.
U zemljama sa iole razvijenom demokratijom zbog instruiranja tužilaca i sudija da ignorišu rezultate istraga anketnih odbora i komisija formiranih od strane parlamenta kao zakonodavnog organa, došlo bi do privođenja i procesuiranja osoba koje su direktno ili iza scene ometale pravdu. U Skupštini Crne Gore nastupi ometača i sabotera pravde su ispraćani ovacijama poslanika vladajuće partije. Umjesto rasprave o konkretnim (ne)djelima poslanici vladajuće stranke su u diskusije vješto ubacivali teme iz nacionalne istorije. To je doprinijelo produženom obesmišljavanju i kompromitaciji ideje o Crnoj Gori pravnoj državi.
Među onima koje su se enormno obogatili pljačkama, kriminalom i švercom vladala je opuštena atmosfera. Imali su svoje glasnogovornike u partiji i Skupštini i medijima. Bogato su nagrađivali svoje novinare i agitpropovce na terenu. Preko njih su plasirali priče o sopstvenim, velikim zaslugama za dignitet države koja bi bez njihovog zalaganja bila tamo neka 27. izborna jedinica zajedničke države. Dio naroda se primao na te fore.
Iz vremena međurepubličkih oružanih sukoba malo ko je bio upoznat sa zaključcima Badinterove komisije koja je bila formirana da donese pravne zaključke o raspadu SFRJ. Badinterova komisija se oslonila na Ustav Jugoslavije iz 1974. godine po kojemu su sve Republike (federalne jedinice) dobile jednako pravo na otcepljenje i državnost. Crna Gora sve i da nije htjela morala je postati samostalna država.
Umjesto jednostavnog i mirnog učešća u razgradnji Jugoslavije mlađanim crnogorskim komunistima kao osiljenim vlastodršcima bilo je unosno da na sopstvenoj teritoriji što izvrše što više zavađa i podijele narod. Usvojili su novu frazeologiju o patriotskim moćima i doslednostima pobjedničkih snaga i o sluganstvu i nemoći poniženih i poraženih struja.
Tada su bile aktuelne fraze “Rat za mir; „Antifašistički front protiv pomamljenog ustaštva” i slično. U tim euforijama šah kao drevna misaona igra i karirani kafanski stolnjaci sa crveno bijelim poljima optuženi su za neprijateljske, vizuelne veze sa šahovnicom (Hrvatskom zastavom) na koju su se žestoko okomio tadašnji crnogorski predsjednik.
Nakon utihnutih ratnih pokliča protiv šahovnice na red su došle fraze: “Interegnum” “Provizorij”; „Dostojanstvena i antifašizmu dosledna Crna Gora”
Rehabilitovana je ideja o samostalnoj i međunarodno priznatoj Crnoj Gori odnosno o onome što je Badinterova komisija konstatovala i predložila desetak godina ranije.
Ishod referenduma kojim je Crna Gora stekla nezavisnost i međunarodno priznanje dao je snažan zamah još beskrupuloznijem pljačkanju države od strane izbornih pobjednika. Veličane su političke pristalice koje su zaokružile DA. Nametnuta je krivica i žig izdajstva onima koji su zaokružili NE.
Najobičnije spuštanje listića sa DA ili listića sa NE u glasačke kutije, jedne majske nedjelje, otvorilo je mogućnost crnogorskim vlastodršcima da organizuju državu po sopstvenoj mjeri i želji, državu u kojoj će im sve biti dozvoljeno, državu u kojoj će se ponašati kao ludi Rimski carevi prije dvije hiljade godina.
Rimski car Kaligula je svom omiljenom konju dao najvišu državnu funkciju. Sjetite se ko su i sa kakvim kompetencijama postajali ministri obrazovanja, kulture, ekonomije, vojske, starešine državnih organa, direktori institucija, poslanici partijske većine u Crnogorskoj skupštini, uopšte rečeno snage za vuču partijskih zaprežnih kola. Sjetite se s kojom su lakoćom razmenjivali mjesta na visokim položajima. Svaki poslušnik blizak vrhu vlasti mogao se naći na čelu bilo kog ministarstva.
Ne može se poreći sposobnost vladajućih da uoče, izaberu i na visoke funkcije postave ljude bez kičme. Bilo je apsolutno nevažno kojim su kvalifikacijama i znanjima jezika raspolagale crnogorske diplomate. Ambasadori i članovi visokih državnih delegacija određivani su uz viski na užim partijskim kabinetima. Pod budnim okom Gospodara omiljeni partijski trkači jedan drugome su poput štafete predavali najviše državne funkcije.
Ranko Rajković: Lica i naličja jedne političke frazeologije (Prvi dio)
Rimski car Neron je bio opsjednut svojom poezijom i svojim pozorištem. Crnogorsko Narodno Pozorište zajedno sa obližnjim hotelom “Crna Gora” prije i poslije referenduma živjelo je u luksuzu i glamuru. Hotel je funkcionisao bez cjenovnika. Besplatne sobe i apartmani, birana hrana, piće i zabave bili su obezbijeđeni za što glasnije pristalice nezavisnosti.
Crnogorsko Narodno Pozorište je funkcionisalo izvan i iznad Ministarstva kulture. Predstave koje su izvedene samo nekoliko puta poput Kilibardinog “Marka Miljanova” koštale su državu na milione maraka. Pozorište je to s lakoćom podmirivalo jer je uz bogate sponzore imalo i zaseban budžet jednak budžetu Ministarstva kulture. Priređivane su enormno skupi spektakli iz nacionalne istorije i egzotične gozbe iz hotela “Crna Gora” sa jedinstvenom porukom da Crnoj Gori slijedi neminovna propast ukoliko se odrekne svog kneza, kralja, glavara, vođe, premijera, predsjednika.
Rimski car Heliogabal uz štošta devijacija, razvrata, moralnih sunovrata, nastranosti, kojekakvih lukavosti bio je i vjerski fanatik. Umjesto boga Jupitera uspostavio je novo božanstvo Sunce. U slobodnom prevodu Heliogabal znači Bog planina odnosno Bog brda, crnih ili bijelih brda svejedno.
Sjetite se registracije nove crkve u policijskoj stanici. Ta crkva je trebala da suspenduje vjekovno pravoslavlje u kojoj se začela, formirala i vjekovima živjela Crna Gora. Presijecanje duhovno kulturnog kontinuiteta i uvođenja u igru nove, samostalne crkve trebalo je da prati volju vrhunskog božanstva oličenog u partijskom vođi. Srećom projekat nove-svoje crkve, nove-svoje istorije, novog-svog jezika, nove-svoje države i svojih starih glasača u ulozi novih vjernika nije uspio.
Izbori 2020. godine pokvarili su sve ono što je duže od dvadeset godina smišljano i sprovođeno u djelo sa svrhom odvijanja ličnih biznisa i nesmetanog zgrtanja basnoslovne imovine jedne male grupi ljudi.
Izbori su prekinuli njihova enormna bogaćenja i vrijeme apsolutne nekažnjivosti. Uprkos svim očiglednim nezakonitostima i nemoralnostima u državi je ostao ne baš mali broj obožavaoca i sledbenika te partije i njenog načina vladanja. Iluzorno je od takvih očekivati brzo osvešćenje. Važno je da ih niko ne provocira niti ubjeđuje u drugačije državne vrednosti, puteve i ciljeve, jer pravo na slobodu izbora predstavlja jedno od temeljnih ljudskih prava. Ipak im treba staviti do znanja da se ono što je osujećeno 2020. godine ne može vratiti na političku scenu i nastaviti tamo gdje se stalo.
Nastaviće se…
