Moć se produžava bez preuzimanja posljedica, odluke se donose bez obaveze prema budućnosti, a političko djelovanje se svodi na upravljanje percepcijom umjesto na transformaciju stvarnosti.
Piše: prof. dr Radoje V. Šoškić
Da bi se sumorna demografska stvarnost sjevera Crne Gore uopšte mogla misliti izvan površne deskripcije i birokratskog jezika statistike, nužno je smjestiti je u širi ontološki i teorijski horizont. Taj horizont, pak, ne može pružiti ni razvojna ekonomija zarobljena u kvantitativnim projekcijama, ni pozitivistička sociologija svedena na registraciju simptoma, već pojam entropije koji, najšire uzev, označava višeslojnu i sveopštu mjeru ireverzibilne dezorganizacije svakog entiteta, svakog sistema, bez obzira na njegovu prirodu: fizičku, biološku, društvenu ili simboličku. Preciznije, drugi zakon termodinamike može se odrediti kao mjera gubitka sposobnosti energije – bilo da je riječ o materijalnoj, društvenoj ili duhovnoj energiji – da se konvertuje u stvaralački rad, u oblikotvorni proces, u reprodukciju života. Entropija ne registruje tek stanje haosa ili privremene dezorganizacije, već imenuje dublju, zakonitu nemoć poretka da se dalje proizvodi kao smislen, produktivan i vitalan. U entropijskom stanju, energija ne nestaje, ali postaje jalova: prisutna je, ali lišena moći transformacije, zatvorena u kruženje bez egzistencijalnog učinka i bez budućnosti. U biologiji, entropija je mjera usporavanja, propadanja i zaustavljanja razvoja života. Na društvenom planu.
Prof. dr Radoje V. Šoškić: Ketman i kriza intelektualne autentičnosti
– mjera stagnacije, alijenacije, mjera pogoršanja uslova za reprodukciju radne snage, mjera iscrpljivanja opštedruštvenog potencijala, mjera nekontrolisane privatizacije prirodnih dobara i njihove objektivacije u monetarnim terminima; u politici – intenzitet vladavine iskrivljene, lažne svijesti kao legitimacije diskursa moći; na bazičnom planu socijalne organizacije – mjera nespremnosti društva da svoje snage usmjeri na prevazilaženje socijalnih protivrječnosti.
Društvena stvarnost sjevera Crne Gore podložna je zakonima entropije upravo zato što je njen sistem upravljanja izgubio svaku organsku vezu sa stvarnim životnim procesima. Princip funkcionisanja crnogorske države ne počiva na akumulaciji znanja i dugoročnom strateškom planiranju, već na kratkoročnim ciklusima političke moći, rotaciji kadrova bez odgovornosti i logici improvizacije. Takav sistem ne proizvodi razvoj, već upravlja njegovom simulacijom koja poprima oblik savršene entropijske politike: politike koja neumoljivo troši vrijeme, resurse i ljudske živote, ali iz tog rasipanja ne izvodi nikakvu transformativnu vrijednost, već isključivo konzervira i perpetuira vlastiti opstanak.
Entropija ovdje, dakle, nije prirodna, spontana sudbina sistema, već njegov proizvedeni modus funkcionisanja. Ona ima svoju institucionalnu formu i svoju političku potporu, to jest mehanizam koji ju je stabilizovao, normirao i učinio dugoročno održivom. Ako je entropija stanje, a simulakrum njegova ideološka forma, onda mora postojati mehanizam koji ih povezuje u funkcionalnu cjelinu. Riječ je o partitokratiji – fenomenu koji se ne može posmatrati kao politička patologija u užem smislu, već kao operativni princip jednog dubljeg ontološkog procesa: ona je istovremeno generator simulakruma razvoja i ključni akcelerator društvene entropije. Unutar partitokratskog poretka, formalni demokratski aparat ne služi više društvu, već samome sebi – odnosno, služi cirkularnom samoodržavanju partitokratske moći. Institucionalni mehanizmi postaju instrumenti selekcije lojalnosti, stabilizacije partijskih mreža i održavanja političke „elite“, dok se odgovornost sistematski razgrađuje i razvodnjava. Moć se produžava bez preuzimanja posljedica, odluke se donose bez obaveze prema budućnosti, a političko djelovanje se svodi na upravljanje percepcijom umjesto na transformaciju stvarnosti.
Partitokratska racionalnost nije usmjerena ka realizaciji proklamovanih ciljeva, već ka održavanju uslova u kojima se ti ciljevi nikada ne mogu zaista ostvariti. Ona, stoga, ne griješi u sprovođenju javnih politika u tehničkom ili proceduralnom smislu; naprotiv, ona djeluje dosljedno i sistematski kao mehanizam rasipanja društvene energije, kao aparat koji pretvara potencijal zajednice u jalovu energiju bez transformativnog efekta.
Na sjeveru Crne Gore, entropijska logika partitokratije ispisuje se s gotovo paradigmatskom jasnoćom. Materijalni prostor se iscrpljuje bez ikakve ideje obnove, infrastruktura propada bez horizonta regeneracije, a prirodni resursi se eksploatišu kratkovido i oportunistički – kao da se upravljanje teritorijom odvija u režimu privremenog mandata bez budućnosti. To je ravan mehaničkog ili termodinamičkog samouništavanja: proizvodnja otpada, devastacija pejzaža i erozija bazičnih uslova za život, koji demografsku regresiju čine racionalnom egzistencijalnom reakcijom stanovništva na dugotrajnu, institucionalno normalizovanu zapuštenost.
Paralelno sa materijalnim iscrpljivanjem odvija se i komunikativna samodestrukcija – suptilnije u formi, ali podjednako razorno u praksi. Jezik razvoja, kojim operišu Vladini činovnici i resorna ministarstva, sistematski se prazni od značenja i redukuje na inventar floskula, strategija bez empirijskog učinka i projekata čije postojanje ostaje ograničeno na papir i medijski narativ. U partitokratskom poretku, diskurs politike ne služi artikulaciji zajedničkog interesa, već reprodukciji moći kroz simulaciju djelovanja. Tako nastaje simulakrum razvoja: verbalna i medijska hiperprodukcija „uspjeha“, „investicionih ciklusa“, „kapitalnih projekata“ i „vizija“, iza koje se skriva progresivna demografska tišina – egzodus mladih, odumiranje čitavih naselja i gubitak elementarnog osjećaja pripadnosti prostoru. Razvoj se simulira zato što stvarni razvoj više nije kompatibilan sa partitokratskom strukturom moći. Svaki autentični preobražaj materijalnih i demografskih uslova života zahtijevala bi narušavanje postojećih odnosa, redistribuciju resursa i razgradnju zatvorenih krugova odlučivanja.
Na trećoj, ljudskoj ravni koja, u sadejstvu sa mehaničkim i komunikativnim nivoom tvori jedinstven proces degradacije, politički organizovana entropijska racionalnost dostiže svoj ultimativni ishod. Posljedice su neumoljivo brutalne i konkretne: gašenje društvene vitalnosti, prekid biološkog kontinuiteta zajednice i smrt. Negativni prirodni priraštaj, dramatičan pad broja stanovnika u opštinama poput Pljevalja, povratak demografskih pokazatelja na nivoe s početka XX vijeka poništava čitav jedan vijek modernizacijskih napora. Kada se zajednica više ne obnavlja, to znači da je izgubila vjeru u smisao sopstvenog trajanja. Ne rađaju se djeca tamo gdje budućnost ne dolazi kao obećanje, već kao neizvjesnost, prijetnja ili cinična fikcija.
Izvor: Dan
