Piše: Mardžori Kon
Ove nedjelje obilježava se 23 godine otkako je Džordž V. Buš proglasio „rat protiv terorizma“ pod američkim vodstvom, a ljudi u Avganistanu i Iraku i dalje trpe njegove posljedice. Nakon što su SAD izvršile invaziju na Irak, procjenjuje se da je ubijeno pola miliona Iračana, a najmanje 9,2 miliona je raseljeno. Od 2003. do 2011. više od 4,7 miliona Iračana trpjelo je manje ili veće poteškoće u snabdijevanju hranom. Preko 243.000 ljudi ubijeno je u ratnoj zoni Avganistan/Pakistan od 2001. godine, od kojih su više od 70.000 bili civili. Između 4,5 i 4,6 miliona ljudi poginulo je u ratovima nakon 11. septembra.
Američki „rat protiv terorizma“ takođe je ubrzao klimatsku katastrofu, dovodeći do lokalnih nestašica vode i ekstremnih klimatskih kriza koje se samo pogoršavaju. Godine 2022. Avganistan je imao najgoru sušu u posljednjih 30 godina i suočava se sa trećom uzastopnom godinom suše. „Rat je ubrzao uticaje klimatskih promjena“, rekao je za The New York Times Nur Ahmad Ahundzadah, profesor hidrologije na Univerzitetu u Kabulu. U međuvremenu, trenutna vojna pomoć SAD-a izraelskoj genocidnoj kampanji takođe intenzivira klimatsku krizu.
Kada sagledamo više od dvije decenije „rata protiv terorizma“, jasno je da bi mnogi životi bili spaseni ako bismo zaustavili vojne intervencije SAD-a širom svijeta i istovremeno ciljali na katastrofalne doprinose američke vojske klimatskoj krizi koja nam svima prijeti. „Američka vojska je najveći institucionalni potrošač fosilnih goriva na svijetu“, rekla je Tejlor Smit-Hams, američka organizatorka u globalnoj organizaciji za klimatsku pravdu 350.org na radionici o uticaju trenutnih ratova na klimatsku krizu na konvenciji Veterani za mir (VFP) 17. avgusta.
„Militarizam i rat su ključni pokretači klimatske krize“, dodala je, navodeći borbene avione, ratne brodove i ogromnu mrežu američkih vojnih baza širom svijeta. 11. septembra 2001. godine, 19 ljudi je izvršilo samoubistvo i posljedično ubilo 3.000 ljudi tako što su sa dva aviona udarili u Svjetski trgovinski centar, jednim u Pentagon, dok se jedan srušio na livadu u Pensilvaniji. Niko od otmičara nije bio iz Avganistana ili Iraka; 15 ih je došlo iz Saudijske Arabije. Ipak, administracija Buša je nezakonito izvršila invaziju na Avganistan i Irak, svrgnula njihove vlade, a zatim ubila, ranila i mučila skoro tri četvrtine miliona njihovih stanovnika.
Osim užasnog broja ljudskih žrtava u obje zemlje, manje poznata posljedica „rata protiv terorizma“ bilo je pogoršanje klimatske katastrofe, kako u zemljama koje su bile meta rata, tako i globalno. Pošto Protokol iz Kjota iz 1997. isključuje vojne emisije iz obračuna nacionalnih emisija, emisije američke vojske su značajno podcjenjene. Iako su vojske značajan izvor emisija ugljen-dioksida, malo se razumije njihov ugljenični otisak.
Kreg Mari: Debata Haris-Tramp
Jedna od prvih studija koja je otkrila direktne i indirektne vojne emisije kao rezultat borbi sproveli su Bendžamin Nejmark, Oliver Belčer, Kirsti Ašvort i Ruben Larbi. Oni su ispitivali upotrebu betonskih „eksplozijskih zidova“ od strane američkih snaga u Bagdadu, Irak, od 2003. do 2008. godine, prvih pet godina Bušove operacije „Iračka sloboda“, kako bi mjerili ugljenični otisak rata. Betonski zidovi i barijere takođe su korišćeni u američkim protivpobunjeničkim operacijama u Kandaharu i Kabulu, Avganistan, od 2008. do 2012. godine tokom operacije „Trajna sloboda“. (Iako ova dva rata nisu donijela slobodu, njihovi efekti na klimatsku krizu su trajni.)
U vrijeme okupacije Bagdada, američka vojska je podigla stotine milja eksplozijskih zidova kako bi kontrolisala urbanu populaciju u skladu sa njihovom strategijom protiv pobune. „Efikasna upotreba betona kao oružja ima izuzetan ugljenični otisak“, napisali su Nejmark, Belčer, Ašvort i Larbi.
„Veliki ugljenični otisak uglavnom dolazi od količine toplote i energije u proizvodnji cementa, glavnog sastojka betona.“
Logistički pokreti trupa, konvoja, oružja, zaliha i opreme, kao i sami vatreni okršaju, imaju direktan ugljenični trošak. Gorivo za mlazne motore borbenih aviona je glavni krivac. Korišćenje goriva u američkoj vojsci je „jedan od najvećih institucionalnih zagađivača ugljenikom u modernoj istoriji“, napisali su istraživači. Ali i indirektne emisije, poput onih u betonskim zidovima, koje proizilaze iz lanaca snabdijevanja betonom koji opskrbljuju američku vojsku, takođe su značajne, tvrde Nejmark i njegovi koautori.
„Djelovi Avganistana su se zagrijali dvostruko više od globalnog prosjeka“, napisala je 2021. godine međunarodna novinarka za klimu Njujork tajmsa, Somini Sengupta, a rat je intenzivirao uticaj klimatskih promjena.
Avganistan se nalazi među prvih 10 zemalja koje prolaze kroz ekstremne vremenske uslove, uključujući suše, oluje i lavine, navodi se u izvještaju Kancelarije Ujedinjenih nacija za koordinaciju humanitarnih poslova (OCHA) od prije godinu dana. Avganistan je na četvrtom mjestu među zemljama sa najvećim rizikom od krize i osmom na globalnom indeksu adaptacije Notr Dama, među zemljama najviše izloženim riziku i najmanje spremnim da se nose s klimatskim promjenama.
Priča o onome što se dogodilo u Avganistanu pruža zastrašujući primjer dugoročnih posljedica rata na klimatske promjene. Decenijama od sada, Gaza, koja je već bila ranjiva na klimatsku krizu prije 7. oktobra 2023. godine, neizmjerno će trpjeti klimatske efekte uzrokovane trenutnom izraelskom genocidnom kampanjom.
„Klimatske posljedice uključujući podizanje nivoa mora, suše i ekstremne vrućine već su prijetile zalihama vode i bezbjednosti hrane u Palestini“, napisala je Nina Lahani u januarskom članku za *The Guardian*. „Ekološka situacija u Gazi je sada katastrofalna.“ Izraelski genocid u Gazi odnio je najmanje 41.000 palestinskih života, a vjerovatno i mnogo više. Tokom prva dva mjeseca izraelske genocidne kampanje, emisije koje su zagrijale planetu premašile su godišnji ugljenični otisak preko 20 najugroženijih zemalja svijeta, prema studiji Bendžamina Nejmarka, Patrika Bigera, Frederika Otu-Larbija i Rubena Larbija.
Približno 281.000 metričkih tona ugljen-dioksida povezanog s ratom emitovano je u prva dva mjeseca rata nakon 7. oktobra 2023. godine. Više od 99 odsto ovih emisija proizašlo je iz izraelske kampanje bombardovanja i kopnene invazije na Gazu i letova američkih isporuka oružja Izraelu.
Klimatski efekat je bio ekvivalentan sagorijevanju najmanje 150.000 tona uglja. Skoro polovina emisija uzrokovana je letovima američkih teretnih aviona koji su dopremali vojnu opremu Izraelu. Hamasove rakete ispaljene na Izrael izazvale su emisije ekvivalentne 300 tona uglja, što ukazuje na nesimetriju u izraelskom ratu protiv Palestine.
„Uloga SAD-a u ljudskom i ekološkom uništenju Gaze ne može se precjenjivati“, rekao je Patrik Biger, koautor studije i direktor istraživanja u tink-tenku Climate + Community Project (CCP). Tokom radionice VFP-a, Biger je ovo nazvao „ekološkom Nakbom“.
Dejvid Bojd, specijalni izvjestilac UN-a za ljudska prava i životnu sredinu, rekao je: „Ovo istraživanje nam pomaže da razumemo ogroman obim vojnih emisija — od pripreme za rat, sprovođenja rata do obnove nakon rata. Oružani sukob dovodi čovječanstvo još bliže ivici klimatske katastrofe i predstavlja idiotski način da trošimo naš sve manji ugljenični budžet.“ „Iz ekološke perspektive, ne postoji ‘efikasna’ ili ‘zelena’ tehnologija ili vojska“, zaključili su Nejmark, Belčer, Ašvort i Larbi, koautori studije o betonskim eksplozijskim zidovima.
Iako se Izrael predstavlja kao globalni lider u prilagođavanju i ublažavanju klimatskih promjena, on je zapravo uključen u „zelenu masku“ — obmanjujuće marketinške prakse kako bi se politike predstavile kao ekološki prihvatljive. Uistinu, „Izraelske zelene tehnologije su u osnovi strukturirane kroz cionistički projekat prisvajanja palestinske zemlje“, tvrde Sara Salazar Hjuz, Stefa Velednicki i Amelija Arden Grin u svom članku iz 2022. godine „Zelena maska u Palestini/Izraelu: Seljački kolonijalizam i ekološka nepravda u doba klimatske katastrofe“.
Izraelski sistemi upravljanja otpadom, obnovljive energije i poljoprivrednih tehnologija („agriteh“) zapravo su mehanizmi za prisvajanje i otuđivanje palestinske teritorije, prema Hjuz, Velednicki i Grin. Iako se Izrael promoviše kao odgovoran upravnik palestinskih zemalja, „izraelska održivost održava useljenički kolonijalizam.“
„Klimatska kriza u Palestini ne može se odvojiti od izraelske okupacije. Brutalni i široko dokumentovani aparthejdski režim koji Izrael nameće i održava nad Palestincima fundamentalno je nespojiv sa načelima klimatske pravde“, napisali su Patrik Biger, Batul Hasan, Salma Elmalah, Set DŽ. Prins, DŽ. Mijin Ča, Malini Ranganatan, Tomas M. Hana, Daniel Aldana Koen i Džoana Bozuva za tink-tenk CCP.
Biger i njegovi koautori navode cionističku kampanju Izraela da zamjeni domaće maslinjake neautohtonim biljkama koje smanjuju biodiverzitet, povećavaju podložnost požarima i stavljaju neodrživ pritisak na prirodne resurse. Palestinci su, pišu oni, mnogo ranjiviji od Izraelaca na efekte klimatskih promjena. „Dok se Palestinci raseljavaju da bi podržali izraelsku industriju obnovljive energije, palestinski solarni projekti se uništavaju kao ‘nelegalne konstrukcije’, jer nisu dobili dozvole od izraelskih vlasti.“
Kao najveći snabdjevač vojne opreme izraelskom režimu, vlada SAD-a je „direktno saučesnik“ u izraelskom genocidu, etničkom čišćenju i aparthejdu.
Noam Čomski: Rusija u Ukrajini humanija nego što su SAD bile u Iraku
„Potreban je hitan, trajan prekid vatre i kraj finansiranja izraelskog aparthejda i okupacije od strane SAD-a kako bi se zaustavilo nasilje i pozabavilo pokretačima klimatskog kolapsa u Palestini“, napisali su Biger i koautori. Oko 20 odsto godišnjih operativnih emisija američke vojske posvećeno je zaštiti interesa fosilnih goriva u Zalivu, koji se zagrijava dvaput brže od ostatka svijeta, prema Neti Kroford, autorki knjige *Pentagon, klimatske promjene i rat*.
Ipak, SAD i druge zemlje NATO-a uglavnom se bave klimatskim promjenama kao prijetnjom nacionalnoj bezbjednosti. Ne fokusiraju se na svoje doprinose tome. „Ovdje u SAD-u, naša vlada nastavlja da baca ogromne količine novca na smrt i uništenje kod kuće i širom svijeta, dok smanjuje socijalne programe i odbija da adekvatno doprinese međunarodnim klimatskim finansijskim obavezama, uvijek s izgovorom da nema dovoljno novca“, rekla je Smit-Hams na radionici VFP-a. Naš rad protiv militarizma treba da bude usmjeren na razorne doprinose američke vojske klimatskoj krizi. Naša budućnost zavisi od toga.
Mardžori Kon je počasna profesorka na Pravnom fakultetu Univerziteta Tomas Džeferson, dekanka People’s Academy of International Law i bivša predsjednica Nacionalnog advokatskog udruženja. Članica je nacionalnih savjetodavnih odbora odbrane Džulijana Asanža i Veterana za mir.
Izvor: Truthout
