Priča o Džefriju Epstinu obično se završava na njegovoj mreži seksualnog zlostavljanja, bogatim i moćnim poznanicima i pitanju ko je sve znao šta se dešavalo iza zatvorenih vrata njegovih rezidencija. Američka istraživačka novinarka Vitni Veb predlaže drugačiji ugao: šta se dogodilo sa poslovnim i političkim mrežama u kojima se Epstin kretao i kakvu ulogu neki od njihovih aktera danas imaju u američkoj ekonomiji, tehnološkoj industriji i državnom aparatu?
O tome je 6. avgusta govorila u emisiji The Chris Hedges Report, u razgovoru sa novinarom i dobitnikom Pulicerove nagrade Krisom Hedžisom, koji je objavio portal ScheerPost. Povod je bilo njeno istraživanje o takozvanom „Silicon Heartlandu“, tehnološkom koridoru koji se ubrzano razvija oko Kolambusa u američkoj saveznoj državi Ohaj.
Na prvi pogled, tema djeluje lokalno: data-centri, industrijske zone, poreske olakšice i nova radna mjesta u jednom dijelu američkog Srednjeg zapada. Za Vebovu je, međutim, Ohaj samo laboratorija mnogo većeg procesa: postepenog prenošenja funkcija države na privatne kompanije, uz istovremeno spajanje tehnološkog kapitala, vojne industrije i sistema nadzora.
Ulaz u tu priču je milijarder Lesli Veksner, osnivač poslovne imperije u kojoj se nalazio i Victoria’s Secret i čovjek čiji je dugogodišnji odnos sa Epstinom predmet brojnih istraga i kontroverzi. Veksner je Epstinu dao izuzetno široka ovlašćenja za upravljanje svojom imovinom, a njihov odnos bio je jedan od ključeva Epstinovog uspona u svijet američkih milijardera.
Ali Vebovu u ovom intervjuu više zanima Veksnerova uloga u izgradnji Nju Olbanija, nekada malog mjesta kraj Kolambusa koje je tokom nekoliko decenija pretvoreno u jedno od središta novog tehnološkog razvoja.
Njena teza je da kompanija koja je razvijala Nju Olbani vremenom nije djelovala samo kao investitor. Kroz različite oblike javno-privatnog partnerstva dobijala je sve veći uticaj na poslove koji su tradicionalno bili u nadležnosti lokalne vlasti: planiranje, infrastrukturu, ekonomski razvoj i način upotrebe javnih sredstava.
Upravo je tu, smatra Vebova, suština promjene. Ne privatizuje se više samo fabrika, zemljište ili komunalno preduzeće. Privatizuje se sama funkcija upravljanja.
Taj model ona prati i kroz JobsOhio, privatnu neprofitnu organizaciju kojoj je država Ohaj prepustila značajan dio poslova privlačenja investicija i ekonomskog razvoja. Organizacija raspolaže velikim finansijskim resursima, ali kao privatna institucija nije podložna istom stepenu javnog nadzora kao klasična državna agencija.
Drugim riječima, država ne nestaje. Ona prikuplja prihode, gradi infrastrukturu i obezbjeđuje poreske olakšice, ali dio odlučivanja o tome kome će ta sredstva koristiti prelazi u ruke struktura koje nisu neposredno odgovorne biračima.
Posebno mjesto u tom sistemu zauzimaju data-centri.
Ohaj je posljednjih godina postao jedno od velikih američkih središta infrastrukture potrebne za cloud tehnologiju i vještačku inteligenciju. Takvi kompleksi zahtijevaju ogromne količine električne energije, vode i zemljišta, a korporacijama se istovremeno nude značajne poreske olakšice.
Vebova skreće pažnju na paradoks: projekti se javnosti predstavljaju kao veliki generatori zaposlenosti, iako data-centri, nakon završetka izgradnje, mogu funkcionisati sa relativno malim brojem stalno zaposlenih.
U ekonomiji zasnovanoj na vještačkoj inteligenciji, kaže ona, dolazi se do trenutka u kojem računarska moć postaje važnija od ljudskog rada.
Odatle razgovor prelazi na daleko osjetljiviju temu: spajanje Big Techa sa američkim vojnim i obavještajnim aparatom.
Vebova posebno govori o kompanijama povezanim sa krugom Pitera Tila, jednog od najmoćnijih investitora Silicijumske doline. Njegov Palantir razvija sisteme za analizu ogromnih količina podataka koje koriste vojska, policija i obavještajne službe. Kompanija Anduril, koju je osnovao Palmer Laki i koja je takođe povezana sa Tilovim investicionim krugom, proizvodi autonomne vojne sisteme, bespilotne letjelice i tehnologiju nadzora. Anduril sada gradi veliki proizvodni kompleks upravo u Ohaju.
Granica između privatne tehnološke kompanije i državnog bezbjednosnog aparata tako postaje sve manje jasna. Država zavisi od tehnologije privatnih firmi, privatne firme zavise od državnih ugovora, a njihovi vlasnici i investitori istovremeno imaju ogroman uticaj na politički sistem.
Hedžis i Vebova tu dolaze do političke filozofije koja stoji iza dijela tog svijeta. Piter Til je godinama povezan sa intelektualnim krugovima koji otvoreno dovode u pitanje liberalnu demokratiju. Posebno se pominje Kertis Jarvin, američki bloger i ideolog takozvanog neoreakcionarnog pokreta, koji modernu demokratsku državu smatra nefunkcionalnom i predlaže model vlasti organizovan po uzoru na korporaciju.
Država bi, u toj viziji, imala nešto nalik generalnom direktoru sa izuzetno širokim ovlašćenjima, dok bi demokratski mehanizmi kontrole bili znatno oslabljeni.
Za Vebovu, zato, javno-privatna partnerstva nisu uvijek samo praktičan način da se nešto brže izgradi. Ona u njima vidi moguću institucionalnu stepenicu ka modelu u kojem država formalno postoji, ali sve veći broj njenih funkcija obavljaju privatne strukture. S tim je povezana i ideja „pametnih gradova“.
Kolambus je već godinama poligon za projekte digitalnog upravljanja saobraćajem, infrastrukturom i podacima. Takve tehnologije same po sebi ne moraju biti sporne. Pitanje koje Vebova postavlja mnogo je jednostavnije: ko posjeduje sistem i ko posjeduje podatke?
Ako infrastrukturu kontroliše privatna kompanija, a javna vlast od nje tehnološki zavisi, gdje se završava usluga, a počinje vlast?
U završnici razgovora Hedžis upotrebljava izraz „totalitarni kapitalizam“. Vebova nudi nešto drugačiju analogiju: novi feudalizam.
Ne bi to bio feudalizam zemljoposjednika i kmetova, nego sistem u kojem malobrojne korporacije kontrolišu digitalnu infrastrukturu, podatke, komunikaciju, energetske resurse i sve veći dio funkcija koje su nekada pripadale državi. Građanin formalno zadržava politička prava, ali sve više zavisi od sistema na čije odluke ima sve manje stvarnog uticaja. Zato najzanimljiviji dio razgovora sa Vitni Veb na kraju i nije onaj o Džefriju Epstinu.
Epstin je ovdje početak jedne putanje, ne njen kraj.
Mnogo je važnije pitanje koje ostaje kada se njegovo ime ukloni iz priče: šta se dešava sa demokratijom kada kompanije više ne traže samo povoljne uslove od države, nego postepeno počinju da obavljaju poslove države?
A ako privatni kapital upravlja infrastrukturom, podacima, razvojem i sve većim dijelom bezbjednosti, možda najvažnije pitanje budućnosti više neće biti ko je vlasnik kompanije. Nego: ko je vlasnik države?
Izvor: Sheerpost
