Piše: Žarko Marković
Godine 1878. Hercegovački ustanak biva završen Berlinskim kongresom na kojem, u novoj raspodjeli svijeta od strane velikih sila, BiH pripada Austrougarskoj. Tunguz i njegova četa stavljaju se u službu novih vlasti, računajući da su uspjeli da istjeraju jednog okupatora, ali veoma brzo shvataju da Beč nije nimalo različit od Istanbula.
Početkom ovog mjeseca, tačnije 6. jula u Nevesinju je obilježeno 150 godina od izbijanja Hercegovačkog ustanka, takozvane Nevesinjske puške. Datum koji se uzima za službeni, zvanični početak tog događaja koji pojedini istoričari, ne bez osnova, nazivaju i „trećim srpskim ustankom“ je 9. juli 1875. godine kada je došlo do sukoba grupe srpskih ustanika sa jednom turskom jedinicom u selu Krekovi, nedaleko od Nevesinja. Sukob je trajao kratko i završio je srpskom pobjedom, ali njegov značaj je u tome što je označio početak ustanka koji je u ogromnoj mjeri promijenio ne samo situaciju na području Bosne i Hercegovine, nego je uticao i na geopolitičku kartu Evrope.
Postoje, međutim, i mišljenja dijela istoričara koji tvrde da za početak Hercegovačkog ustanka ne treba uzimati deveti, nego 5. juli iste godine. Oni se referišu na akciju koju je jedna srpska četa preduzela u noći sa 4. na 5. juli u mjestu Ćetna Poljana na planini Bišina. Ujutro, 5. jula, u njihovu zasjedu upao je turski karavan iz Mostara sa zalihama za vojsku u Nevesinju. Srpski hajduci su ubili nekoliko Turaka, zaplijenili njihov tovar, a zatim se sukobili i sa turskom pratnjom koja je ubrzo pristigla. Srpsku četu predvodio je legendarni Pero Tunguz.
Krajem maja u Beogradu je otvorena izložba „Od Nevesinjske puške do Solunskog fronta“ autorke Nataše Gligorić. Gligorićeva je praunuka Pere Tunguza i sekretar Udruženja Nevesinjaca u Beogradu. Tokom proteklih sedmica ova izložba posvećena legendarnom hajduku „prošetala“ je iz Beograda preko istoka Republike Srpske do Trebinja i Perinog Nevesinja.
„Kroz ovu izložbu ispraćeni su najvažniji događaji iz istorije srpskog naroda iz druge polovine 19. i početka 20. veka. Ispratili smo Nevesinjsku pušku, Uloški ustanak, takozvanu drugu Nevesinjsku pušku iz 1882. godine protiv austrougarske okupacione vlasti i Prvi svetski rat, a sve te događaje kroz biografiju harambaše Pera Tunguza, čuvenog junaka“, rekla je tom prilikom Gligorićeva.
Iz njenih riječi, a i samog naziva izložbe jasno je da harambaša Tunguz nije važna ličnost samo Nevesinjske puške, nego i drugih odsudnih bitaka i ratova za slobodu srpskog naroda na ovom području.
Pero Tunguz rođen je 1840. godine u selu Slivlja koje danas pripada opštini Gacko od oca Lazara, trgovca, i majke Marije, domaćice, porijeklom iz Pive u Crnoj Gori. Veoma mlad, već sa dvadesetak godina napušta porodični dom i odmeće se u hajduke gđe osniva četu koja je narednih godina učestvovala u sporadičnim sukobima sa turskim okupatorom. Početkom osme decenije 19. vijeka Tunguz, zajedno sa drugim istaknutim srpskim vođama hercegovačkog kraja, počinje da sprema veliki ustanak početkom jula 1875. godine.
Tokom tri godine ustanka Tunguz će se isticati po „čojstvu i junaštvu“, a njegova četa će nanositi Turcima teške gubitke. Ono po čemu se posebno isticao je da nije trpio autoritete i sujetu drugih vođa, pa je uglavnom đelovao samostalno sa svojom četom. Takav svojeglav bio je mnogo veća opasnost za Turke, nego mnogi drugi „istaknutiji“ srpski junaci.
Godine 1878. Hercegovački ustanak biva završen Berlinskim kongresom na kojem, u novoj raspođeli svijeta od strane velikih sila, Bosna i Hercegovina pripada Austrougarskoj. Tunguz i njegova četa stavljaju se u službu novih vlasti, računajući da su uspjeli da istjeraju jednog okupatora, ali veoma brzo shvataju da Beč nije nimalo različit od Istanbula. Za razliku od turskog, austrijski okupator bio je samo umiveniji, civilizovaniji, ali ne previše različit od onog koji je četiri-pet vijekova harao njihovom domovinom.
Nagazna mina za Crnu Goru – Rezolucija o genocidu u Srebrenici
Krajem 1881. i početkom 1882. godine Pero ponovo diže narod na noge u Hercegovini, ovaj put protiv Beča, ali zajedno sa muslimanskim življem. Buna je izbila u mjestu Ulog, pa se još naziva i „uloškom“, a istoričari vole da je nazovu i „drugom Nevesinjskom puškom“. Ta buna trajala je tek nekoliko mjeseci, do kraja aprila kada su austrougarske snage žestoko potukle ustanike na Morinama kod Nevesinja, visoravni koju neki nazivaju „evropskim Tibetom“. Razbacani ustanici bježe u Crnu Goru na sigurno, a tamo završava i Pero Tunguz.
Slijede godine i decenije tihovanja sve do izbijanja Prvog svjetskog rata kada se Pero Tunguz, iako u poodmaklim godinama javlja kao dobrovoljac u kraljevskoj vojsci. Valjalo je ponovo vojevati protiv Austrougara, ali veliki poraz Srbije, nakon prvobitnih pobjeda na Ceru i Kolubari, značio je i egzodus prema Grčkoj i ostrvu Krf. Pero je učestvovao u albanskoj golgoti, a nakon epopeje u Grčkoj učestvovao je i u velikom proboju Solunskog fronta nakon kojeg je Srbija konačno oslobođena od svih okupatora. Život je okončao u Trsteniku 1919. godine. Njegovi potomci bili su poznati i priznati intelektualci u srpskom narodu, a jedna od njih je i pomenuta Nataša Gligorić.
Posmrtni ostaci ovog velikog harambaše su 1966. prenijeti na Morine, odakle Pero Tunguz i danas posmatra svoju Hercegovinu.
Izvor: P-Portal
