Piše: Elis Bektaš
U jugoslovenskoj, a naročito u srpskoj istoriji malo je pojmova koji su tako snažno obilježili nacionalno i narodno pamćenje kao što je čin vojvode. Imena Radomira Putnika, Živojina Mišića, Stepe Stepanovića ili Petra Bojovića urezana su u kolektivnu svijest ne samo kao simboli vojnih pobjeda već i kao oličenje discipline, časti i ozbiljnosti.
Za razliku od titule vojvode u evropskoj aristokratiji, koja je objedinjavala političku i vojnu moć i koja je titularu garantovala vlast nad određenom teritorijom i status monarhovog reprezenta na toj teritoriji, vojvoda kod Srba veoma rano postaje vojni čin, bez teritorijalne atribucije. Početkom dvadesetog vijeka čin vojvode u srpskoj vojsci ekvivalent je činu feldmaršala u zapadnim armijama. O značaju i ugledu vojvodskog zvanja govori i činjenica da je ono ponekad dodjeljivano i za prosvjetiteljske, a ne samo za vojničke zasluge, kao u slučaju Milorada Medakovića i Sime Popovića.
Danas, međutim, ta ista riječ izaziva podsmijeh ili nelagodu. Vojvode više nisu vojskovođe koji su vodili armije u odsudnim bitkama, već politički zabavljači, opskurni lideri i karikaturalni ideološki statisti. Od najvišeg čina u srpskoj kraljevskoj vojsci, vojvoda je postao jeftini bofl rekvizit balkanskog političkog teatra, tituliran na privatnim zabavama i estradno-folklornim ceremonijama, bez ikakve spone s ratnom slavom ili vojničkim zaslugama.
Taj pređeni put, od najvišeg vojnog dostojanstva do groteskne političke karikature, govori mnogo više o društvu nego o spadalima koja se danas kite titulom vojvode. U nepunih stotinu godina urušila se jedna od najsvjetlijih tradicija moderne srpske istorije i pretvorila u paradigmu i simbol opskurne igre moći ali i u potvrdu posvemašnje pojmovne inflacije – vojvoda je samo jedan od pojmova koji je izgubio svoj značenjski naboj i pretvorio se u otužnu i izanđalu floskulu.
Samo je naizgled paradoksalno da su u takvu degradaciju i degeneraciju pojmove odveli upravo oni koji su se izdavali za lučonoše nacionalne ideje. Vulgarno shvaćena i svedena na monoetničku ekskluziju umjesto na nacionalnu inkluziju, takva nacionalna svijest, prepuštena na staranje karikaturama, po zakonima dijalektičke nužnosti bila je osuđena na degradaciju i degeneraciju.
Da li će budući naraštaji zaustaviti erozivne procese koji su pojmove i samo mišljenje doveli u jadno i otužno stanje, i pojmovima vratiti značenje a mišljenju svrhu i valjanost, ostaje na vremenu da pokaže.
