Piše: Nikola Milovančev
Političar stranke DPS g. Dragutin Papović napisao je članak »Greške Vikipedije o srpskom dukljanskom kralju Mihailu«, koji je dnevnim listovima Vijesti i Pobjeda, ali i brojnim drugim medijima dostavljen iz stranke DPS. Neobično je da se istorijski članci, ako je njihov pisac pravno sposoban, dostavlja iz sjedišta političke stranke, pa se može pretpostaviti da se ovdje radi o »istoriografiji« prilagođenoj dnevnopolitičkim stranačkim potrebama, što čitanje i analiza članka potvrđuju. Moguće je i da g. Papoviću određeni istorijski pojmovi nisu jasni, pa ću pokušati da mu ih u kratkim crtama razjasnim.
Krenimo od onog što je tačno u spomenutom članku: da Mihailo Vojisavljević, otac kralja Bodina, nije bio prvi srpski kralj. Po tabeli »The Kings of Servia« Johna Wilkinsona Gardnera (Dalmatia and Montenegro, vol. II, London 1848, posle str. 454), on je 36. srpski kralj (Stevan Nemanja 49.). Nije sada tema da šire spominjem J. V. Gardnera, njegov dolazak na Cetinje, razgovor i dva portreta vladike Rada, u toj knjizi objavljena, o kojima bi jednom trebalo posvetiti pažnju. O kralju Mihailu Vojislavljeviću detaljno je pisano u Istorijskim zapisima (Titograd, knjiga XXII,1965, svezak 3), u članku »O postanku kraljevske vlasti kod primorskih Srba«. Čak i u to vrijeme jednopartijske diktature, istoričar Antonije Farčić, rodom sa Korčule, mogao je da zapiše i objavi istinu (str. 412): »…postoje ipak izvori sa pouzdanim podacima da Mihailo Vojisavljević nije bio prvi kralj srpski i da su srpski primorski vladari nosili titulu kralja i pre 1078. godine…«. A nešto kasnije je u Zborniku Boka (br. 1, Herceg Novi, 1969) A. Farčić objavio »Žitije Sv. kralja Vladimira« i naveo (str. 73): »U ovoj radnji takođe iznosimo podatke iz Žitija sv. kralja Vladimira, osnažujući ih podacima iz drugih izvora, čime dokazujemo ne samo da je i taj poznati primorski srpski vladar, od 986. do 1018. godine bio takođe kralj, a ne knez, nego da su njegovu kraljevsku titulu nasleđivali i njegovi naslednici tj. potomci Stefana Vojislava«.
Jovan Markuš: Prikaz knjige Dragutina dr Papovića „Rasprave o istoriji Duklje i Dukljana“
Jedan od dva portreta Njegoša iz knjiga Viljema Gardnera objavljenih u Londonu 1848. g.
Da bi današnji čitaoci bolje shvatili prostorni razmještaj od prije 1300 godina, dobro je citirati Trogiranina Ivana Lučića (Ioannis Lucii), istoričara iz 17. vijeka. Lučić u djelu »O kraljevstvu Dalmacije i Hrvatske« (hrvatski prevod, Zagreb 1986, str. 305) navodi: »Porfirogenet (vizantijski car i istoričar – nap.) u 32. i 35. poglavlju kaže da je (car) Heraklije (Iraklije) dodijelio Srbima istočni dio Dalmacije, i piše da je njegov kopneni dio nazvan Srbijom, a primorski podijeljen na zemlju Zahumljana, Paganiju ili zemlju Neretvana, Trebinje, zemlju Konavljana i Duklju«. Dva vijeka poslije Lučića, Duklju je spomenuo austrougraski političar i istoričar Benjamin Kalaj u svojoj »Istoriji srpskog naroda«. Kalaj navodi (srpski prevod sa njemačkog, Beograd 1882, st. 19): »Sve se srpsko zemljište odmah posle naseljenja raspalo na mnoge više ili manje nezavisne kneževine, ili pravo reći, sama seoba je stvorila oblike takvih samostalnih provincija. Grčki pisci i srpski hroničari razlikuju šest znatnijih provincija, i to: pravu Srbiju, za tim Bosnu, Travuniju ili Konavlje, Zahumlje, Neretvu ili Paganiju, i Zetu ili Duklju (Diokliju), koja je zahvatala tako zvanu srpsku Dalmaciju«. Uočavam da g. Papović za onaj dio tadašnje srpske Dalmacije, koji je bio nazivan Zeta ili Duklja, uopšte ne upotrebljava naziv Zeta – da li zato da bi se konstruisala fatamorganska, nepostojeća »etnička pripadnost Dukljanin«? Da nikakvog dukljanskog etnikuma između 7. i 12. vijeka nije bilo, vidimo i iz radova poznatog austrougarskog istoričara Konstantina Jirečeka. Četvrta glava Jirečekove »Istorije Srba« glasi »Dukljanski kraljevi i veliki župani Raške u borbi protiv Vizantije od 11. – 12. veka«, u kojoj navodi: »Kod Srba je u to doba bilo dva središta sa dve dinastije. Jedna je kuća Stefana Vojislava, vladala u Primorju, u pokrajinama Duklji, Travuniji i Zahumlju. Kako je ova oblast sretno odbila napadaje Vizantinaca, postala je ona u 11. veku, prva narodna sila. U unutrašnjosti, u nekadašnjoj i prvobitnoj zemlji Srba, vladala je druga loza koja je, od kraja 11. veka, svojim neprekidnim napadajima na Grke bacila potpuno u zasenak vladaoce u Primorju, te ih je pred kraj 12. veka, sasvim potisnula i u Duklji« (K. Jireček, Istorija Srba, knjiga I, izdanje iz 1984, str. 122). Da rezimiram Jirečeka: Srbi su već u 11. i 12. vijeku bili podijeljeni u dvije države, i imali su dvije dinastije. Identična podjela na dvije srpske države države (Crna Gora i Srbija) i čak tri dinastije (ako računamo i Obrenoviće) osam vijekova kasnije, u 19. i početkom 20. vijeka nije dakle bila prva takva podjela unutar istog naroda.
Da su Srbi samo preuzeli raniji naziv Duklja pisao je H. H. Hovort (H. H. Howorth) u uglednom londonskom »The Journal of the Anthropological Institute« 1879. godine (str. 87): »This was called Dioklea by the Greeks and Romans, and by the Serbians Duklia, and in later times Zenta or Zeta«. Dakle, grčko-rimski naziv Dioklea su Srbi promijenili u Duklja (Duklia). Poznato je da je osnovna karakteristika jednog naroda njegov jezik. Koji je dakle bio jezik tih Dioklejaca u 11. vijeku? O tome pitanju je dobro pročitati članak dr. Viktora Savića »Srpski jezik u Diokliji u doba kneza Jovana Vladimira, s osvrtom na izvore« (međunarodni naučni skup Sveti Jovan Vladimir kroz vjekove«, Cetinje, 2016. godine). A vizantolog Predrag Komatina je 2021. objavio knjigu »Konstantin Porfirogenit i rana istorija Južnih Slovena«, u kojoj o Duklji tog vremena kaže: »…nastanak Dukljana kao posebnog srpskog plemena takođe bi bio posledica političke organizacije i uspostavljanja dukljanske kneževine« (str. 291-292).
U dubrovačkom listu Srđ izašla je, prije 120 godina (1906), u nastavcima Povjest Paštrovića, koju su zajednički napisali dubrovački istoričar Antun Vučetić i Dionisije Miković, iguman iz Boke. Evo njihovog prikaza istorije Paštrovića: »Kad se Srbi spustiše na jug, dvanaest srpskijeh plemena Paštrovića zapremiše kraj uz morsku obalu od Budve do prema Spiču, a njihov se novi zavičaj po njima nazove. Paštrovići bjehu samo mali dio Duklje, jedne od četiriju oblasti, koje car Iraklije bješe dao Srbima uvjetom da ga priznaju vrhovnijem poglavarom« (Srđ za 1906, str. 232).
D. Papović bi puno mogao da sazna i čitanjem djela poznatog hrvatskog albanologa i istoričara Milana Šuflaja (Šufflay), posebno iz njegove knjige Srbi i Arbanasi (1925). Šta je pisao ovaj veliki naučnik, koji je smatran zastupnikom hrvatskih nacionalnih stavova, i zato je ubijen u atentatu zagrebačkih jugoslovenskih nacionalista 1931.godine, kao osvjeti zbog ubistva jugonacionalističkog novinara i monarhiste Tonija Šlegela (Schlegel)? Za Šuflaja je »bugarski car Samuel (prije 998) opkolio i uhvatio srpskog kneza Vladimira«, a Skadar je »sijelo dukljanskih knezova i srpskih mladih kraljeva« (str. 7). Dalje (str. 29) stoji: »Na sjeveru preseže djelomično u taj znanstveno apstrahirani pojam stara i velika srpska pokrajina Duklja, poslije Zeta…Srpski dukljanski knezovi sjede potkraj 11. vijeka u Skadru«. Tako je, prije 100 godina, pisao Milan Šuflaj, hrvatski istoričar i protivnik zajedničke države sa Srbima, kojem je istorijska istina bila važnija od dnevne politike. Sumnjam, na žalost, da g. Papović može smoći moralnu snagu i znanje da napusti dnevnopolitičke intencije, i digne se na taj nivo. Kad bi barem dobri Bog dao da se varam u ocjeni…
Dakle, u rasponu od 150 godina, svi ozbiljni istoričari, koji su pisali o davnom vremenu 10. i 11. vijeka (Kalaj, Jireček, Šuflaj, A. Vučetić, Farčić, Komatina i mnogi drugi) tvrde jedno, a sada D. Papović izlazi sa, ničim potkrijepljenim, senzacionalnim tvrđenjima o dukljanskom etnosu, slovenskog porijekla, za koji on jedino sa sigurnošću pretpostavlja da nije srpski. U stvari, možda i može biti čak i srpski, ali je ljepše reči »slovenski«.
Moje lično mišljenje je (znam da će mi neki to zamjeriti), da bi u tragičnom 20. vijeku srpski narod puno bolje prošao, da ga je 1918. vodio kralj Nikola Petrović, koji se držao srpskog nacionalnog programa i nije bio oduševljen jugoslovenskim zanesenjaštvom, za Srbe fatalnim u periodu 1918-1991, a djelomično i do danas.
Činjenica je da sada (ponovo) postoji međunarodnopravno priznata država Crna Gora, i da veliki dio njenih građana prihvata crnogorski identitet. Međutim, vršiti danas, iz razloga političkih kalkulacija, pokušaje revizije istorije za 1000 godina unazad je politički deplasirano, a istoriografski tragikomično.
Izvor: IN4S
