Piše: Džo Lorija
Prevod: Žurnal
Način da se spriječi razumijevanje rata u Ukrajini jeste zataškavanje njegove istorije.
Pojednostavljena, karikaturalna verzija ovog sukoba kaže da je sve počelo 24. februara 2022. godine, kada se Vladimir Putin tog jutra probudio i odlučio da izvrši invaziju na Ukrajinu.
Prema tom narativu, nije bilo drugih uzroka osim ničim izazvane ruske agresije na nedužnu zemlju.
Podijelite ovaj kratki istorijski vodič sa onima koji još uvijek listaju stripove, pokušavajući da shvate šta se zaista dešava u Ukrajini.
Zvanična verzija događaja je kao čitanje romana od nasumično izabranog poglavlja, uz pretpostavku da je to početak priče.
Istoričari će, kroz trideset godina, pisati o širem kontekstu rata u Ukrajini – o puču, napadu na Donbas, širenju NATO-a, odbijanju Minskih sporazuma i ruskih prijedloga o bezbjednosnim garancijama – i to bez straha da će ih prozivati Putinovim propagandistima.
Isto tako, danas niko ne naziva istoričare simpatizerima nacizma samo zato što pišu o Versajskom ugovoru kao jednom od uzroka nacizma i Drugog svjetskog rata.
Dok traje rat u Ukrajini, govoriti o kontekstu je tabu – isto kao što bi bilo i u vrijeme Drugog svjetskog rata. A ipak, kontekst je suštinski važan u novinarstvu.
Međutim, dok rat traje, novinari su prinuđeni da prate narativ ratne propagande. Oni nemaju istu slobodu kao istoričari, koji tek godinama nakon završetka rata mogu nesmetano da proučavaju činjenice.
Nebojša Popović: Detant SAD i Rusije alarm za promjenu evropskih elita
HRONOLOGIJA UKRAJINSKOG SUKOBA
Drugi svjetski rat – Ukrajinski nacionalni fašisti, predvođeni Stepanom Banderom, u početku sarađuju sa njemačkim nacistima i masakriraju više od sto hiljada Jevreja i Poljaka.
1950-1990 – CIA dovodi ukrajinske fašiste u Sjedinjene Države i sarađuje s njima na potkopavanju Sovjetskog Saveza u Ukrajini, sprovodeći sabotaže i propagandne operacije. Ukrajinski fašistički vođa Mikola Lebed doveden je u Njujork, gdje je radio sa CIA-om barem do 1960-ih i ostao koristan agenciji sve do 1991, godine kada je Ukrajina stekla nezavisnost. Dokazi o tome nalaze se u izvještaju američke vlade, počevši od stranice 82. Tako je Ukrajina skoro 80 godina služila kao platforma za slabljenje i ugrožavanje Moskve od strane SAD.
Novembar 1990. – Godinu dana nakon pada Berlinskog zida, SAD, Evropa i Sovjetski Savez usvajaju Parisku povelju za novu Evropu (poznatu i kao Pariska povelja). Ova povelja zasniva se na Helsinškom sporazumu i ažurirana je 1999. godine Poveljom o evropskoj bezbjednosti. Ovi dokumenti čine temelj Organizacije za evropsku bezbjednost i saradnju (OEBS). U njoj se navodi da nijedna država ili vojni blok ne može obezbijediti sopstvenu bezbjednost na račun druge zemlje.
25. decembar 1991. – Sovjetski Savez se raspada. Američki politički i ekonomski krugovi (Wall Street i Washington) u narednoj deceniji ulaze u zemlju radi pljačke državne imovine, bogaćenja pojedinaca, stvaranja oligarha i osiromašivanja ruskog, ukrajinskog i ostalih postsovjetskih naroda.
1990-te – SAD krši obećanje dato posljednjem sovjetskom lideru Mihailu Gorbačovu da se NATO neće širiti na istok u zamjenu za ujedinjenu Njemačku. Najistaknutiji američki stručnjak za SSSR, Džordž Kenan, protivi se širenju NATO-a. Senator Džo Bajden, koji podržava širenje NATO-a, predviđa da će Rusija na to reagovati neprijateljski.
1997. – Zbignjev Bžežinski, bivši savjetnik za nacionalnu bezbjednost SAD, u svojoj knjizi Velika šahovska tabla: Američka primatnost i njeni geostrateški imperativi piše:
„Ukrajina, novi i važan prostor na evroazijskoj šahovskoj tabli, predstavlja geopolitičku osovinu, jer njeno samo postojanje kao nezavisne države pomaže u transformaciji Rusije. Bez Ukrajine, Rusija prestaje da bude evroazijska imperija. Rusija bez Ukrajine i dalje može da teži imperijalnom statusu, ali bi tada postala pretežno azijska imperija.“
31. decembar 1999. – Nakon osam godina dominacije SAD i Volstrita, Vladimir Putin postaje predsjednik Rusije. Bil Klinton ga 2000. godine odbija kada Putin izražava želju da se Rusija pridruži NATO-u.
Putin počinje da zatvara vrata zapadnim uticajima, obnavljajući rusku suverenost, što na kraju izaziva negodovanje u Vašingtonu i na Volstritu. Ovaj proces se ne dešava u Ukrajini, koja ostaje podložna zapadnoj eksploataciji i osiromašenju njenog naroda.
10. februar 2007. – Putin drži govor na Minhenskoj bezbjednosnoj konferenciji, u kojem osuđuje agresivni unilateralizam Sjedinjenih Država, uključujući njihovu nezakonitu invaziju na Irak 2003. i širenje NATO-a na istok.
On tada izjavljuje:
„Imamo pravo da pitamo: protiv koga je ovo [NATO] širenje usmjereno? I šta se dogodilo sa obećanjima koja su nam dali naši zapadni partneri nakon raspada Varšavskog pakta? Gdje su danas te izjave? Niko ih se više ni ne sjeća.“
2007. – Putin održava svoj Minhenski govor tri godine nakon što su baltičke države, bivše sovjetske republike na granici s Rusijom, pristupile zapadnoj alijansi. Zapad ponižava Putina i Rusiju, ignorišući njihove legitimne bezbjednosne zabrinutosti. Godinu dana nakon njegovog govora, NATO najavljuje da će Ukrajina i Gruzija postati njegove članice. Još četiri bivše članice Varšavskog pakta pristupaju NATO-u 2009.
2004-2005: Narandžasta revolucija. Rezultati izbora se poništavaju, a u drugom krugu pobjedu odnosi prozapadni Viktor Juščenko, pobijedivši Viktora Janukoviča. Juščenko potom dodjeljuje zvanje “heroja Ukrajine” ukrajinskom fašističkom lideru Stepanu Banderi.
3. april 2008. – Na NATO samitu u Bukureštu, u deklaraciji se navodi:
„Pozdravljamo evroatlantske težnje Ukrajine i Gruzije za članstvo u NATO-u. Danas smo se složili da će ove zemlje postati članice NATO-a.“
Rusija oštro protestuje. Vilijam Berns, tadašnji američki ambasador u Rusiji (a danas direktor CIA-e), u tajnoj depeši Vašingtonu, koju je kasnije otkrio Vikiliks, upozorava:
„Ministar spoljnih poslova Lavrov i drugi visoki zvaničnici ponovili su snažno protivljenje, naglašavajući da bi Rusija dalje širenje NATO-a na istok smatrala potencijalnom vojnom prijetnjom. NATO proširenje, naročito na Ukrajinu, ostaje ‘emocionalno i neuralgično’ pitanje za Rusiju, ali i strateški razlozi leže u osnovi snažnog protivljenja članstvu Ukrajine i Gruzije. U Ukrajini postoji strah da bi ovo pitanje moglo podijeliti zemlju na dvoje, dovesti do nasilja, pa čak i, kako neki tvrde, do građanskog rata, što bi Rusiju dovelo u situaciju da mora odlučiti da li da interveniše… Lavrov je naglasio da Rusija mora smatrati nastavak širenja NATO-a, posebno na Ukrajinu i Gruziju, potencijalnom vojnom prijetnjom.“
Četiri mjeseca kasnije dolazi do krize u Gruziji, koja prerasta u kratkotrajni rat s Rusijom, za koji Evropska unija okrivljuje gruzijske provokacije.
Novembar 2009. – Rusija predlaže novi bezbjednosni aranžman u Evropi. Moskva objavljuje nacrt predloga za novu evropsku bezbjednosnu arhitekturu, kojom bi se, po stavu Kremlja, trebale zamijeniti zastarjele institucije poput NATO-a i Organizacije za evropsku bezbjednost i saradnju (OEBS).
Tekst ovog prijedloga objavljen je na sajtu Kremlja 29. novembra, više od godinu dana nakon što je tadašnji predsjednik Dmitrij Medvedev prvi put zvanično pokrenuo ovo pitanje. Govoreći u Berlinu u junu 2008, Medvedev je izjavio da je novi sporazum neophodan kako bi se konačno ažurirali aranžmani iz hladnoratovske ere:
„Ubijeđen sam da problemi Evrope neće biti riješeni sve dok se ne uspostavi njeno jedinstvo, organska cjelovitost svih njenih sastavnih dijelova, uključujući i Rusiju.“
2010. – Viktor Janukovič pobjeđuje na predsjedničkim izborima u Ukrajini, koje OEBS ocenjuje kao slobodne i fer.
2013. – Viktor Janukovič bira ekonomski paket od Rusije umjesto sporazuma o pridruživanju sa Evropskom unijom. Ova odluka ugrožava zapadne eksploatatore u Ukrajini, kao i ukrajinske kompradorske političare i oligarhe.
Februar 2014. – Janukovič je zbačen u nasilnom, američkom podržanom puču (o čemu svjedoči presretnuti razgovor Nuland-Pajat). Ukrajinske fašističke grupe, poput Desnog sektora, igraju ključnu ulogu. Ukrajinski fašisti marširaju ulicama sa bakljama i portretima Stepana Bandere.
16. mart 2014. – Kao odgovor na puč i neustavnu instalaciju antiruske vlasti u Kijevu, stanovnici Krima glasaju sa 97% za pripajanje Rusiji na referendumu sa 89% izlaznosti. Privatna vojna organizacija Vagner osnovana je kako bi podržala Krim. Zapadni mediji netačno prikazuju ovo kao „rusku invaziju Krima“, iako nije ispaljen gotovo nijedan metak, niti je bilo žrtava.
Koliko gasa je iscurilo iz Severnog toka i koje su posledice incidenta
12. april 2014. – Pučistička vlast u Kijevu pokreće rat protiv antipučističkih, prodemokratskih separatista u Donbasu. Neonacistički bataljon Azov ima ključnu ulogu u borbama za Kijev. Vagnerove snage pristižu da podrže milicije u Donbasu. SAD ponovo pogrešno prikazuju situaciju kao „rusku invaziju“ Ukrajine. Američki državni sekretar Džon Keri tada izjavljuje:
„U 21. vijeku se ne ponašate u stilu 19. vijeka tako što izmišljenim izgovorima vršite invaziju na drugu zemlju.“
Ovo govori isti Keri koji je kao senator 2003. glasao za američku invaziju na Irak na potpuno izmišljenom izgovoru.
2. maj 2014. – Desetine etničkih ruskih demonstranata u Odesi žive su spaljeni u zgradi od strane neonacističkih ekstremista.
10. maj 2014. – Lugansk i Donjeck proglašavaju nezavisnost i glasaju za odvajanje od Ukrajine.
5. septembar 2014. – Prvi Minski sporazum potpisan je u Minsku, u Bjelorusiji, između Rusije, Ukrajine, OEBS-a i lidera samoproglašenih republika u Donbasu, uz posredovanje Njemačke i Francuske (Normandijski format). Sporazum ne uspijeva da okonča sukob.
12. februar 2015. – Potpisan je Minsk II, kojim bi se prekinula borbena dejstva i obezbijedila autonomija republika unutar Ukrajine. Sporazum je jednoglasno potvrđen u Savjetu bezbjednosti UN-a 15. februara.
2016. – Lažna afera poznata kao Rašagejt postaje opsesija Demokratske stranke i njenih medijskih saveznika u Sjedinjenim Državama. Lažno se tvrdi da je Rusija intervenisala u američke predsjedničke izbore 2016. godine kako bi Donald Tramp pobijedio. Ovaj izmišljeni skandal dodatno demonizuje Rusiju u SAD-u i podiže tenzije između nuklearnih sila, pripremajući javnost za mogući sukob s Rusijom.
12. maj 2016. – SAD aktiviraju raketni sistem u Rumuniji, što izaziva gnjev Moskve. Vašington tvrdi da je sistem isključivo odbrambene prirode, ali Rusija upozorava da bi mogao biti korišten i u ofanzivne svrhe i da bi mogao skratiti vrijeme udara na Moskvu na svega 10 do 12 minuta.
6. jun 2016. – Simbolično, na godišnjicu savezničkog iskrcavanja u Normandiji, NATO pokreće najveće vojne vježbe u Istočnoj Evropi od završetka Hladnog rata, sa 31.000 vojnika u blizini ruskih granica. Po prvi put nakon 75 godina, njemački vojnici marširaju istom rutom kao nacisti tokom invazije na Sovjetski Savez, preko Poljske.
Njemački ministar spoljnih poslova Frank-Valter Štajnmajer iznenađujuće se usprotivio:
„Ono što sada ne bismo trebali raditi jeste daljnje raspirivanje situacije zveckanjem oružjem i ratnim huškanjem,“ izjavio je za Bild am Sonntag.
„Ko god vjeruje da će simbolička parada tenkova na istočnim granicama alijanse donijeti bezbjednost, u zabludi je.“
Umjesto toga, Štajnmajer poziva na dijalog sa Moskvom, upozoravajući:
„Dobro bi nam došlo da ne tražimo izgovore za obnovu starih konfrontacija… Fatalno bi bilo tražiti rješenja isključivo u vojnim sredstvima i politici zastrašivanja.“
Decembar 2021. – Rusija nudi nacrt sporazuma Sjedinjenim Državama i NATO-u, predlažući novu bezbjednosnu arhitekturu u Evropi, oživljavajući neuspješni ruski pokušaj iz 2009. Sporazumi predlažu uklanjanje raketnog sistema u Rumuniji i povlačenje NATO trupa iz Istočne Evrope.
Rusija upozorava da će, ukoliko ne bude ozbiljnih pregovora, biti primorana da reaguje „tehničko-vojnim mjerama“. NATO i SAD odbacuju prijedloge bez stvarne rasprave.
Februar 2022. – Rusija započinje vojnu intervenciju u Donbasu, u još uvijek tekućem ukrajinskom građanskom ratu, nakon što je prethodno priznala nezavisnost Luganska i Donjecka.
Prije intervencije, karte OEBS-a pokazuju značajan porast ukrajinskog granatiranja separatističkih republika, gdje je od 2014. ubijeno više od 10.000 ljudi.
Mart-April 2022. – Rusija i Ukrajina se slažu oko okvirnog sporazuma koji bi okončao rat, uključujući obećanje Ukrajine da se neće pridružiti NATO-u. SAD i Velika Britanija se protive. Britanski premijer Boris Džonson leti u Kijev i poručuje ukrajinskom predsjedniku Volodimiru Zelenskom da prekine pregovore s Rusijom. Rat se nastavlja, a Rusija preuzima kontrolu nad većim dijelom Donbasa.
26. mart 2022. – Bajden u govoru u Varšavi priznaje da SAD, preko proksi rata u Ukrajini, nastoje da svrgnu rusku vladu. Ranije u martu on je poništio odluku svog državnog sekretara o uspostavljanju zone zabrane letova za ruske avione iznad Ukrajine, rekavši:
„To se zove Treći svjetski rat, jasno? Da razjasnimo, ljudi. Nećemo voditi Treći svjetski rat u Ukrajini.“
Septembar 2022. – Republike Donbasa glasaju za ujedinjenje sa Ruskom Federacijom, zajedno sa dvije druge oblasti – Hersonom i Zaporožjem.
Maj 2023. – Ukrajina pokreće kontraofanzivu kako bi povratila teritoriju pod kontrolom Rusije. Curenje dokumenata početkom godine otkriva da američka obavještajna služba predviđa neuspjeh ofanzive prije nego što je uopšte započela.
Jun 2023. – Pobuna grupe Vagner traje 36 sati, nakon čega njen vođa Jevgenij Prigožin prihvata dogovor o egzilu u Bjelorusiji. Vagnerova privatna vojska, koju je finansiralo i naoružavalo rusko Ministarstvo odbrane, apsorbovana je u sastav ruske vojske. Ukrajinska ofanziva se okončava neuspjehom krajem novembra.
Septembar 2024. – Bajden popušta pod pritiskom realista iz Pentagona i protivi se korišćenju britanskih dalekometnih raketa Storm Shadow za napade Ukrajine duboko u Rusiji, strahujući od direktnog vojnog sukoba NATO-a i Rusije.
Putin upozorava da bi, ukoliko britanski vojnici u Ukrajini budu direktno lansirali britanske rakete na Rusiju uz podršku američke geostrategije, to značilo da su NATO zemlje – Sjedinjene Države i Evropa – u ratu sa Rusijom. On dodaje:
„Ako je to slučaj, onda ćemo, uzimajući u obzir promjenu suštine konflikta, donijeti odgovarajuće odluke kao odgovor na prijetnje koje nam budu upućene.“
Novembar 2024. – Nakon što je izgubio izbornu trku i nakon što je njegova stranka izgubila Bijelu kuću, Bajden iznenada mijenja stav i odobrava korišćenje ne samo britanskih, već i američkih dalekometnih raketa ATACMS za udare na Rusiju. Nije jasno da li je Bijela kuća uopšte obavijestila Pentagon unaprijed, rizikujući tako upravo Treći svjetski rat, kojeg je Bajden ranije nastojao da izbjegne.
Februar 2025. – Prvi direktan kontakt između visokih zvaničnika Sjedinjenih Država i Rusije nakon više od tri godine. Predsjednici dvije zemlje održavaju telefonski razgovor, a ministri spoljnih poslova se sastaju u Saudijskoj Arabiji. Dogovoreno je pokretanje pregovora o okončanju rata.
Ova hronologija jasno pokazuje agresivnu zapadnu politiku prema Rusiji i kako se tragedija mogla izbjeći:
- Da NATO nije težio da uključi Ukrajinu u svoj savez
- Da su Minski sporazumi bili sprovedeni
- Da su SAD i NATO bili voljni da pregovaraju o novoj bezbjednosnoj arhitekturi u Evropi, uzimajući u obzir ruske bezbjednosne interese
O autoru
Džo Lorija je glavni urednik Consortium News i bivši izvještač iz Ujedinjenih nacija za The Wall Street Journal, Boston Globe i brojne druge novine, uključujući Montreal Gazette i The Star of Johannesburg. Radio je kao istraživački novinar za Sunday Times of London i kao finansijski reporter za Bloomberg News. Novinarsku karijeru započeo je sa 19 godina kao dopisnik The New York Timesa.
Autor je dvije knjige:
📖 A Political Odyssey (sa senatorom Majkom Gravelom, predgovor Danijela Elsberga)
📖 How I Lost By Hillary Clinton (predgovor Džulijana Asanža)
Možete ga kontaktirati na joelauria@consortiumnews.com i pratiti na Tviteru @unjoe.
Izvor: Consortium News
