Piše: Miroslav Zdravković
Do smrti bake Smiljane 1979. godine proživeo sam savršeno detinjstvo. Otac i majka su radili danonoćno obračune zarada i tromesečnih viškova, a baka je bila za mene i pokojnog brata Bratislava apsolut ljubavi.
Često bi roditelji došli rano ujutru kući, umorni od celonoćnog rada, i ostavili bi nam pored telefona tabelu sa šiframa organizacija udruženog rada (OUR) i iznosom koeficijenta viška koji se dodavao u odnosu na prosečnu zaradu. Bio je veći od cele mesečne plate, ili je bio njena polovina (u tom rasponu otprilike), u zavisnosti od efikasnosti i ispunjenih ciljeva određenog dela fabrike kablova „Moša Pijade“ u Svetozarevu (FKS).
Sa ovom tabelom, onako malen, dobijao sam na velikom značaju, da kada nas pitaju poznanici (i nepoznati) za iznos viška upitam „iz kojeg ste OUR-a, koja šifra?“, a onda zvanično i značajno izgovorim čaroban broj, koji je slušaocima sa druge strane žice značio novi televizor, učešće za auto, njivu, putni aranžman…
Da li je moja tadašnja funkcija kol-centra dovela do ljubavi za analitičkim radom, ili merenja dnevne potrošnje struje 1982-1983. godine, iz sadašnje perspektive malo je važno. Već sam do 1985. godine imao skup statističkih godišnjaka Jugoslavije i ogromne papire na kojima sam crtao redove i kolone i upisivao vrednost društvenog proizvoda, investicija, industrijske proizvodnje do 2020. ili 2030. Pokojnog strica je hvatala jeza kada bi video ove godine za koje je znao da neće da doživi pa bi mi rekao da ne trebam da se bavim tako dalekom budućnošću.
FKS je bila jedna od najuspešnijih industrijskih fabrika u Jugoslaviji, bila je, zajedno sa Rudnikom bakra Bor među deset najvećih izvoznika iz te bivše zemlje i njeno posrtanje je lagano počelo sa obavezom da se zapošljavaju novi radnici nezavisno od njenih potreba za radnog snagom, početkom osamdesetih godina prošlog veka. Do 1990. godine broj zaposlenih je značajno porastao dok je nivo proizvodnje ostao na nivou iz 1980, što je dovelo do socijalističke uranilovke „pijem danas kavicu dvadeset puta, a efektivno radno vrijeme nije mi ni pet minuta“ otpevao bi Džoni, a Borislav Pekić je napisao da je i najmanja plata ogromna, ukoliko se dobija nizašta, parafraziram.
Situacija tada, u 1980. godini, podsećala je na situaciju danas: ogroman trgovinski deficit traži fiskalnu disciplinu a ona dovodi do ekonomske stagnacije. Tada nije bilo budžetske discipline pa je došlo do hiperinflacije u 1989. godini. Sada imamo mudre glave koji nabavljaju avione zbog kojih će nam zavideti komšiluk, a za čije plaćanje bi bilo malo otvoriti i deset rudnika litijuma, jadarita, zlata, bakra, olova i drugih ruda i metala. Al` neka o tome brinu naša deca i unuci. Ja sam se planovima o razvoju Srbije prestao baviti još davne 1992. godine kada su nam uvedene sankcije sa tada nesagledivim posledicama.
Priložena tabela o nivou razvijenosti po opštinama SFRJ, mereno narodnim dohotkom po stanovniku, motivisana je željom da proverim nivo razvijenosti Jagodine (tada Svetozareva) i Budve u 1980. godini, jer sam običnim Budvanima pričao kako je i pre četrdeset godina ona bila razvijenija od Slovenije, a i mene je mučila znatiželja da saznam da li sam rastao u jednoj od najrazvijenijih opština na teritoriji SFRJ?
Rezultati za sve opštine, rangirano po nivou razvijenosti, priloženi su u tabeli.
- Budva jeste bila razvijenija od 24 od 56 opština u Sloveniji, ali je bila 15,3% ispod njene prosečne razvijenosti.
- Svetozarevo jeste bilo razvijenije za 20,9% od prosečne razvijenosti u užoj Srbiji (UŽAS-u) i za 16,6% od prosečne razvijenosti u Jugoslaviji, ali je bilo tek na 112. mestu među 471 opštinom. Bila je razvijenija od sedam najsiromašnijih opština u Sloveniji. Možda je FKS vukao podatke na 50% od prosečne razvijenosti Srbije i SFRJ, ali je ostatak privrede opštine bio znatno ispod republičkog i federalnog proseka (uključujući gubitaški Juhor koji je poništavao viškove u FKS).
Pošto je tada trgovinski deficit bio ogroman, pitanje je da li su više razvijenije bile opštine koje su neto uvoznici ili neto izvoznici, a to ću pokušati da saznam izlistavajući opštine prema industrijskoj, poljoprivrednoj, trgovinskoj i ugostiteljskoj razvijenosti.
U kombinaciji opština iz Slovenije i Hrvatske sve do 41. mesta umešao se samo Novi Sad na 26. mestu, pa je Kotor na 42. i Krk na 43. bio ispred Budve na 44. mestu. Znači, van Slovenije i Hrvatske samo su Novi Sad i Kotor bili razvijeniji od Budve.
Beograd je bio na 57. mestu, a osim Novog Sada u Srbiji su bili razvijeniji još Kikinda, Titovo Užice i Bačka Topola.
Ostale činjenice i zaključke ostavljam zadovoljnim očima znatiželjnih čitalaca.
P.S. BDP Srbije je od 1947. do 1980. godine povećan 6,6 puta po prosečnoj godišnjoj geometrijskog stopi od 5,88%.
U 2024. godini BDP Srbije biće za oko 15% veći nego pre 44 godine što daje prosečnu godišnju stopu rasta od 0,35%.
P.P.S. Slovenska Bistrica je bila na 111. mestu, odmah do Svetozareva. Ove dve opštine mislim da su bile pobratimljene, a prvi put sam u životu poljubio devojku iz ove opštine na zajedničkom letovanju u kampu u Buljaricama.
Izvor: Makroekonomija
