Piše: Živana Janjušević
Knjiga „Ivo Andrić – očima stranca“ Roberta Hodela, profesora Instituta za slavistiku Univerziteta u Hamburgu, predstavljena je publici u podgoričkoj Narodnoj biblioteci „Radosav Ljumović“
Bila je ovo i prilika da se više čuje o Hodelovom radu kao komparatiste, ali i prevodioca, pa samim tim i odličnog poznavaoca srpske književnosti 20. i 21. vijeka.
O Hodelovoj knjizi stručno i iscrpno govorila je prof. dr Lidija Tomić naglasivši da je knjiga plod naučnog, stručnog i kritičkog tumačenja Andrićevog stvaralaštva.“Knjiga je kvalitetan i vrijedan izvor saznanja, podsticajan za čitaoce i struku, jer pruža sasvim nov i drugačiji pristup u odnosu na dosadašnju literaturu o Andriću. Prvi utisak poslije čitanja ove knjige je da Hodel širi mogućnosti razumijevanja Andrićevog teksta, počevši od istorijske perspektive njegovog nastajanja, do sasvim specifičnih posebnosti u poetici književnog opusa“, kaže prof. Tomić.
Andrić i Italija: Svedok rađanja fašizma, sile koja ne ume ni da se svlada ni da vlada
– U najširem smislu, tumače se društvene, istorijske i književne prilike u kojima Andrić postaje sinteza, simbol i obuhvat jedne kulture koja u književnom prostoru pruža i daje univerzalnu vrijednost egzistencijalnih tema – kaže Tomić. Hodel zaključuje, dodaje ona, da se kod Andrića prikazivanje pojedinca dešava u odnosu na opšti pogled, narodnu mudrost, društveno-političko promišljanje. Ističe i da Hodel pisanje doživljava kao neku vrstu pletiva, pletenja, mreže misli, zavezivanja i odvezivanja čvorova radnje, jedno tkivo tematskih tragova i rečenica koji su protkani jednom crvenom niti, međusobno neprimjetno ispleteni.
Andrić piše o kolektivima
Hodel ističe da se Andrić po značaju koji ima kod nas, može uporediti sa Tomasom Manom, odnosno značajem koji on kao pisac uživa u njemačkoj kulturi. Obojica su na svoj način „državni“ pisci, veoma citirani, i veoma prisutnim i danas u kulturnom i društvenom životu svojih naroda. No, to im često donosi i osporavanja, dodaje Hodel.
Prof. Hodel „razlikuje“ epskog i „lirskog“ Andrića, napominjući da je on i danas veoma aktuelan.
– O kome on piše? U suštini, o kolektivima, o vjerskim zajednicama. I naravno, taj pogled sa strane, to nije tipična književnost. Tipična književnost ima junaka koji je između zajednica, a kod Andrića, takvog junaka nema – kaže Hodel, ističući da je Andrić pisao iz nutrine, iz suštine same stvari.
– Suštinski svi tekstovi su okrenuti situiranosti Andrića u odnosu na višeznačnost njegovog djela i pripovjedačkog umijeća iz kojeg nastaje tekst ispunjen sudbinom bića i svijeta. Polazni stav Hodela, da Andrić ne piše samo o jednom istorijskom prostoru, nego da on u svoje figure ugrađuje, skoro neprimjetno, i svoje sopstvene strasti, misli i patnje, signalizira stav da je Andrićevo iskustvo pisanja, u isto vrijeme, i iskustvo življenja. Egzistentnost likova sadrži misao, emociju i duh pisca, koje autor osamostaljuje i preoblikuje u simbole ljudskog stremljenja uopšte – kaže dr Tomić.
Odrednicom stranac u naslovu knjige Hodel opredjeljuje ugao posmatranja kojim se ostvaruje jedinstvenost Andrića kao izraza jedne zemlje, njene istorije i tradicije, dodaje ona.
– Andrić kao mjesto sjećanja za profesora Hodela je polazna osnova za simboliku i značenje jugoslovenskih toposa, karakterističnih za nacionalno pamćenje, koje se, kako kaže autor knjige, gubi više u naše vrijeme ili u moderna vremena, koja ekonomijom i tržištem utiču na održivost nacionalne svijesti. Postavljajući pitanje u kojoj vezi to sad stoji s Andrićem, slijedi vrlo argumentovan odgovor, da je Andrić jedan od najsjajnijih toposa sjećanja u Jugoslaviji, kako kaže profesor. To istovremeno znači da je Andrić svojim djelom, po popularnosti prevazišao sve granice konfesija i etnija i da je, zaključuje profesor, kao najpoznatiji autor jugoslovenske štokavske jezičke oblasti istovremeno bio izložen unakrsnoj vatri kritike – rekla je prof. Tomić, između ostalog.
Nakon predstavljanja knjige uslijedio je razgovor Hodela i prof. dr Gorana Radonjića i to ne samo o Andriću, već i drugim srpskim piscima koje je profesor prevodio i izučavao- Bori Stankoviću i Dragoslavu Mihailoviću.
Veče je moderirao mr Stefan Sinanović.
Izvor: Dan
