Piše: Miroslav Zdravković
Popis stanovništva na Kosovu i Metohiji nezahvalan je za tumačenje jer sadrži niz nepoznanica za čije razumevanje je potrebno odlično poznavanje unutrašnjih promena i dinamika. Na primer, promena broja Srba na Kosovu i Metohiji, po opštinama, posledica je prirodnog priraštaja, manjeg bojkota popisa, unutrašnjih migracija, povratka sa područja centralne Srbije, promene granica administrativnih jedinica i delovanja nepomenutih faktora.
Popisani broj stanovnika (1.585.566) bio je gotovo identičan popisanom broju 1981. godine (1.584.440) – povećan je za 1.126 lica.
U odnosu na 1981. godinu, u 2024. godini povećan je broj Albanaca za 228.227 (+18,6%) a smanjen je broj Srba za 172.846 (-82,5%).
U 2024, u odnosu na 1981, smanjen je broj mlađih od 25 godina za 363.436 lica, a povećan je broj starijih od 25 godina za 373.335 lica. Najviše je povećan broj starijih od 65 godine.
Broj popisanih stanovnika na Kosovu i Metohiji 2024. smanjen je za 154.259 ili za 8,9% u odnosu na popis 2011. godine. Broj popisanih Albanaca smanjen je za 161.906 ili za 10,0% a broj popisanih Srba povećan je za 11.120 ili za 43,6%.
Miroslav Zdravković: Rang opština i naroda prema gustini naseljenosti u 1981. godini
U opštinama na severu Kosova i Metohije popisano je 3.080 Srba, što znači da je njihovo uključivanje u popis manjim delom (27,7%) uticalo na povećanje broja Srba, dok je većim delom posledica drugih faktora. Najveći pojedinačan rast broja Srba bio je u Štrpcima, za 4.932, pa je verovatno 2011. godine veći deo Srba bojkotovao popis, a sada to nije slučaj.
Od 38 opština na Kosovu i Metohiji broj Srba povećan je u 29 za 15.254 a smanjen je u 9 za 4.134. Najviše je povećan broj Srba u Štrpcu (+4.932), Leposaviću (+2.677), Partešu (+1.436), Gračanici (+1.351) i Obiliću (+1.324), a najviše je smanjen u Ranilugu (-1.343) i Novom Brdu (-2.516).
Broj Albanaca povećan je u 11 opština za 66.897 a smanjen je u 27 za 228.803. Najviše je povećan u Prištini (+28.446), Kosovu Polju +28.126) i Gračanici (+6.149) a za više od 10.000 smanjen je čak u 12 opština, i to u Prizrenu (-31.234), Podujevu (-17.452), Đakovici (-15.576), Orahovcu (-14.675), Suvoj Reci (-13.888), Peći (-12.496), Dečanima (-12.136), Vitini (-11.346), Mališevu (-10.684), Glogovcu (-10.409) i Srbici (-10.296).
Iz ovih podataka se može zaključiti da su se između dva popisa događala dva procesa: (1) koncentrisanje stanovništva u Prištini i njenoj okolini i (2) iseljavanje u razvijene evropske zemlje. Postoji negativna, ali slaba, korelacija, između udela Albanaca u ukupnom stanovništvu i njegovoj promeni, što znači da su najveće smanjenje imale opštine sa etnički najhomogenijim albanskim stanovništvom.
Promene broja stanovnika, u tome i Albanaca i Srba, posledice su dejstva različitih faktora, od prirodnog priraštaja, mehaničkih migracija do stepena bojkota popisa.
Ovde ćemo nabrojati neka zapažanja a koja su većinom osenčena u priloženoj tabeli:
- Pojam „manastirski Srbi“ mogli bi da uvedemo za opštine na teritoriji bivše Jugoslavije gde su jedini preostali Srbi monasi u manastirima. Broj Srba u Dečanima smanjen je sa tri na dva i verovatno se radio o monasima manastira Dečani.
- U opštini Glogovac je 2011. bilo dvoje srpske nacionalnosti a sada nema ni jednog, ali ovde ne znamo radi li se o monasima u nekom manastiru ili o starcima koji su preminuli ili napustili opštinu. Isti je slučaj i sa opštinom Štimlje gde je 2011. bilo 49 lica srpske nacionalnosti a sada ni jedna, pa su ove dve opštine jedine na Kosovu i Metohiji bez i jednog lica srpske nacionalnosti. Prilikom prethodnog popisa nije bilo Srba u opštinama Mališevo, Junik, Mamuša i Đeneral Janković, a sada su popisane šest, jedna, dve i tri, respektivno.
- Kosovo Polje je imalo gotovo udvostručavanje broja Albanaca (+92,9%), a povećan je i broj Srba, i ovo je verovatno posledica širenja urbane zone Prištine. Verovatno je i povećanje broja Albanaca u Gračanici, sa 2.474 na 8.623, posledica širenja Prištine i Albanci su stekli relativnu većinu u ovoj opštini, dok su 2011. činili manje od jedne četvrtine njenih stanovnika.
- U Štrpcu je smanjen broj Albanaca a povećan broj Srba sa 3.148 na 8.080 i ovo je verovatno posledica delimičnog bojkota popisa u 2011. godini.
- U Ranilugu je smanjen broj Srba za 1.343 a u Pertešu je povećan za 1.436, i ovde ne možemo znati šta je uzrok divergentnim kretanjima, samo pretpostaviti da je u prvom uticaj negativnog prirodnog priraštaja a u drugom bojkota popisa u 2011. godini.
- Tačan broj Srba na Kosovu i Metohiji veći je za nekoliko desetina hiljada, za nepisana lica u Leposaviću, Zubinom Potoku, Zvečanu i Severnoj Mitrovici. U njima je popisano 3.080 lica a možemo pretpostaviti da je ukupan broj između 25 hiljada (smanjen za negativan prirodni priraštaj i iseljavanje u centralni deo Srbije) i 35 hiljada.
Foto: Makroekonomija
Izvor: Makroekonomija
