Piše: Kreg Marej
Prevod: Žurnal
Pritvaranje Pavela Durova se predstavlja kao rezultat primjene EU Akta o digitalnim uslugama. Ali, nakon što sam proveo dan čitajući EU Akt o digitalnim uslugama (zadatak koji ne bih poželio ni svom najvećem neprijatelju), ne čini mi se da on kaže ono što se prikazuje.
EU akti su užasno gusto napisani i složeni, i objavljuju se kao „Uredbe“ i „Članci“. Oboje pokrivaju potpuno isto područje, ali za potrebe sprovođenja, detaljnije „Uredbe“ su važnije, i na njih se u nastavku odnosi. „Članci“ su potpuno u skladu s ovim.
Tako, na primjer, Uredba 20 sadrži „posredničku uslugu“, u ovom slučaju Telegram, odgovornom za nezakonite aktivnosti koje koriste njenu uslugu samo ako je namjerno sarađivala u nezakonitim aktivnostima.
Pružanje enkripcije ili anonimnosti posebno se ne smatra namjernom saradnjom u nezakonitim aktivnostima.
„(20) Kada provajder posredničkih usluga namjerno sarađuje sa korisnikom usluga u cilju izvršenja nezakonitih aktivnosti, usluge se ne bi trebale smatrati pruženim neutralno i provajder stoga ne bi trebao moći da koristi izuzeća od odgovornosti predviđena ovom Uredbom.
Ovo bi trebalo biti slučaj, na primjer, kada provajder nudi svoju uslugu s glavnom svrhom olakšavanja nezakonitih aktivnosti, na primjer, time što eksplicitno navodi da je njegova svrha olakšavanje nezakonitih aktivnosti ili da su njegove usluge prikladne za tu svrhu. Sama činjenica da usluga nudi šifrovane prenose ili bilo koji drugi sistem koji onemogućava identifikaciju korisnika ne treba se sama po sebi smatrati olakšavanjem nezakonitih aktivnosti.“
A u stavu 30, specifično se navodi da ne postoji opšta obaveza praćenja od strane provajdera usluga da kontroliše sadržaj. U stvari, veoma je jasno da Telegram nije u obavezi da preduzima proaktivne mjere.
„(30) Provajderi posredničkih usluga ne bi trebali biti, ni de jure ni de fakto, podvrgnuti obavezi praćenja u odnosu na obaveze opšte prirode. Ovo se ne odnosi na obaveze praćenja u konkretnom slučaju i, posebno, ne utiče na naloge nacionalnih vlasti u skladu s nacionalnim zakonodavstvom, u skladu sa pravom Unije, kako ga tumači Sud pravde Evropske unije, i u skladu sa uslovima utvrđenim u ovoj Uredbi.
Ništa u ovoj Uredbi ne bi trebalo tumačiti kao nametanje opšte obaveze praćenja ili opšte obaveze aktivnog utvrđivanja činjenica, niti kao opštu obavezu provajdera da preduzimaju proaktivne mjere u vezi sa nezakonitim sadržajem.“
Međutim, Telegram je obavezan da postupi protiv određenih naloga u vezi s pojedinačnim nalogom od nacionalne vlasti koji se odnosi na konkretan sadržaj. Dakle, iako nema opštu obavezu praćenja ili cenzure, mora reagovati na zahtjeve nacionalnih vlasti u vezi s pojedinačnim sadržajem.
„(31) U zavisnosti od pravnog sistema svake Države članice i oblasti prava u pitanju, nacionalne sudske ili administrativne vlasti, uključujući organe za sprovođenje zakona, mogu narediti provajderima posredničkih usluga da postupe protiv jednog ili više konkretnih stavki nezakonitog sadržaja ili da pruže određene specifične informacije. Nacionalni zakoni na osnovu kojih se takvi nalozi izdaju značajno se razlikuju i nalozi se sve više upućuju u prekograničnim situacijama.
Da bi se osiguralo da se ti nalozi mogu sprovesti na efikasan i efektivan način, posebno u prekograničnom kontekstu, kako bi nadležni javni organi mogli obavljati svoje zadatke, a provajderi ne budu podvrgnuti nesrazmjernim opterećenjima, bez pretjeranog uticaja na prava i legitimne interese bilo koje treće strane, potrebno je utvrditi određene uslove koje ti nalozi trebaju ispunjavati i određene dopunske zahtjeve u vezi s obradom tih naloga.
Shodno tome, ova Uredba bi trebala uskladiti samo određene specifične minimalne uslove koje takvi nalozi trebaju ispuniti kako bi nastala obaveza provajdera posredničkih usluga da obavijeste relevantne vlasti o efektima tih naloga. Zbog toga ova Uredba ne daje pravnu osnovu za izdavanje takvih naloga, niti reguliše njihov teritorijalni opseg ili prekogranično sprovođenje.“
Državne vlasti mogu zahtijevati uklanjanje sadržaja, ali samo za „konkretne stavke“:
„(51) S obzirom na potrebu da se uzmu u obzir osnovna prava zagarantovana Poveljom svih uključenih strana, svaka akcija koju preduzme provajder usluga hostinga po prijemu obavijesti treba biti strogo ciljana, u smislu da treba služiti za uklanjanje ili onemogućavanje pristupa konkretnim stavkama informacija koje se smatraju nezakonitim sadržajem, bez pretjeranog uticaja na slobodu izražavanja i informacija korisnika usluge. Obavijesti bi, stoga, kao opšte pravilo, trebale biti upućene provajderima usluga hostinga za koje se razumno može očekivati da imaju tehničku i operativnu sposobnost da postupe protiv takvih konkretnih stavki. Provajderi usluga hostinga koji prime obavijest za koju ne mogu, iz tehničkih ili operativnih razloga, ukloniti konkretnu stavku informacija trebaju obavijestiti osobu ili entitet koji je podnio obavijest.“
Postoje dodatne obaveze za veoma velike onlajn platforme, koje imaju više od 45 miliona korisnika unutar EU. Ovo nisu dodatne obaveze praćenja sadržaja, već dodatne obaveze za osiguranje zaštite u dizajnu njihovih sistema:
„(79) Veoma velike onlajn platforme i veoma veliki onlajn pretraživači mogu se koristiti na način koji snažno utiče na bezbjednost na mreži, oblikovanje javnog mišljenja i diskursa, kao i na onlajn trgovinu. Način na koji dizajniraju svoje usluge generalno je optimizovan da koristi njihovim poslovnim modelima koji se često oslanjaju na oglašavanje i može izazvati društvene zabrinutosti.
Efikasna regulacija i sprovođenje je potrebno kako bi se efikasno identifikovali i ublažili rizici i društvene i ekonomske štete koje mogu nastati.
U skladu s ovom Uredbom, provajderi veoma velikih onlajn platformi i veoma velikih onlajn pretraživača trebaju, stoga, procjeniti sistemske rizike koji proističu iz dizajna, funkcionisanja i upotrebe njihovih usluga, kao i iz potencijalne zloupotrebe od strane korisnika usluge, i trebaju preduzeti odgovarajuće mjere ublažavanja u skladu sa osnovnim pravima.
Pri utvrđivanju značaja potencijalnih negativnih efekata i uticaja, provajderi trebaju uzeti u obzir ozbiljnost potencijalnog uticaja i vjerovatnoću svih takvih sistemskih rizika. Na primjer, mogli bi procjeniti da li potencijalni negativni uticaj može pogoditi veliki broj ljudi, njegovu potencijalnu nepovratnost, ili koliko je teško ispraviti i vratiti situaciju koja je postojala prije potencijalnog uticaja.
(80) Četiri kategorije sistemskih rizika trebaju biti duboko procjenjene od strane provajdera veoma velikih onlajn platformi i veoma velikih onlajn pretraživača. Prva kategorija odnosi se na rizike povezane s distribucijom nezakonitog sadržaja, kao što je distribucija materijala seksualnog zlostavljanja djece ili nezakonitog govora mržnje ili drugih vrsta zloupotrebe njihovih usluga za krivična djela, i izvršenje nezakonitih aktivnosti, kao što je prodaja proizvoda ili usluga zabranjenih zakonom Unije ili nacionalnim zakonom, uključujući opasne ili falsifikovane proizvode, ili ilegalno trgovane životinje.
Na primjer, takva distribucija ili aktivnosti mogu predstavljati značajan sistemski rizik kada pristup nezakonitom sadržaju može da se širi brzo i široko preko naloga s posebno velikim dometom ili drugim sredstvima pojačanja. Provajderi veoma velikih onlajn platformi i veoma velikih onlajn pretraživača trebaju procjeniti rizik od distribucije nezakonitog sadržaja bez obzira na to da li je ta informacija takođe u suprotnosti s njihovim uslovima korišćenja.
Ova procjena ne dovodi u pitanje ličnu odgovornost korisnika usluge veoma velikih onlajn platformi ili vlasnika veb stranica indeksiranih od strane veoma velikih onlajn pretraživača za moguću nezakonitost njihovih aktivnosti prema važećem zakonu.“
„(81) Druga kategorija odnosi se na stvarni ili predvidljivi uticaj usluge na ostvarivanje osnovnih prava, kako su zaštićena Poveljom, uključujući, ali ne ograničavajući se na ljudsko dostojanstvo, slobodu izražavanja i informacija, uključujući slobodu medija i pluralizam, pravo na privatni život, zaštitu podataka, pravo na nediskriminaciju, prava djeteta i zaštitu potrošača.
Takvi rizici mogu nastati, na primjer, u vezi s dizajnom algoritamskih sistema koji koristi veoma velika onlajn platforma ili veoma veliki onlajn pretraživač ili zloupotrebom njihove usluge kroz podnošenje zlonamjernih obavijesti ili drugih metoda za utišavanje govora ili ometanje konkurencije.
Kada procjenjuju rizike za prava djece, provajderi velikih onlajn platformi i velikih onlajn pretraživača trebaju uzeti u obzir, na primjer, koliko je lako maloljetnicima razumjeti dizajn i funkcionisanje usluge, kao i kako maloljetnici kroz njihovu uslugu mogu biti izloženi sadržaju koji može narušiti njihovo zdravlje, fizički, mentalni i moralni razvoj. Takvi rizici mogu nastati, na primjer, u vezi s dizajnom onlajn interfejsa koji namjerno ili nenamjerno iskorištava slabosti i neiskustvo maloljetnika ili koji može uzrokovati zavisničko ponašanje.
(82) Treća kategorija rizika odnosi se na stvarne ili predvidljive negativne efekte na demokratske procese, građanski diskurs i izborne procese, kao i na javnu bezbjednost.
(83) Četvrta kategorija rizika proističe iz sličnih zabrinutosti koje se odnose na dizajn, funkcionisanje ili upotrebu, uključujući kroz manipulaciju, veoma velikih onlajn platformi i veoma velikih onlajn pretraživača sa stvarnim ili predvidljivim negativnim efektom na zaštitu javnog zdravlja, maloljetnika i ozbiljne negativne posljedice po fizičko i mentalno blagostanje osobe, ili na nasilje zasnovano na polu. Takvi rizici mogu takođe proisteći iz koordinisanih kampanja dezinformacija u vezi s javnim zdravljem, ili iz dizajna onlajn interfejsa koji može podstaći zavisničko ponašanje korisnika usluga.
(84) Kada procjenjuju takve sistemske rizike, provajderi veoma velikih onlajn platformi i veoma velikih onlajn pretraživača trebaju se fokusirati na sisteme ili druge elemente koji mogu doprinijeti rizicima, uključujući sve algoritamske sisteme koji mogu biti relevantni…“
Ovo je veoma zanimljivo. Mogao bih tvrditi da je, prema Članovima 81 i 84, na primjer, očigledna upotreba algoritama koji ograničavaju doseg i blokiranja od strane Tvitera i Fejsbuka, kako bi se promovisala pro-izraelska narativa i ograničen pro-palestinski sadržaj, bila vrlo očigledno kršenje EU Direktive o digitalnim uslugama zbog namjernog miješanja u „slobodu izražavanja i informacija, uključujući slobodu medija i pluralizam.“
Zakonodavstvo je veoma jasno napisano s posebnom namjerom da se zabrani upotreba algoritama za miješanje u slobodu govora i javni diskurs na ovaj način.
Ali, naravno, velika je istina da je poštenje i neutralnost tužilačkih službi mnogo važnija za ono što se zaista dešava u bilo kom sistemu „pravde“ nego same odredbe zakona.
Samo bi budala bila iznenađena što se EU Akt o digitalnim uslugama koristi protiv Durova, očigledno zbog nedostatka saradnje sa zapadnim obavještajnim službama i zbog toga što je Rus, a ne protiv Elona Maska ili Marka Zakerberga zbog ograničavanja dosega pro-palestinskog sadržaja.
Takođe je važno napomenuti da Telegram nije smatran veoma velikom onlajn platformom od strane Evropske komisije koja je do sada prihvatila tvrdnju Telegrama da ima manje od 45 miliona korisnika u EU, tako da se ove dodatne obaveze ne primjenjuju.
Ako pogledamo optužbe protiv Durova u Francuskoj, stoga ne vidim kako su one zapravo u skladu sa EU Aktom o digitalnim uslugama.
Osim ako nije odbio ukloniti ili postupiti u vezi s konkretnim pojedinačnim sadržajem koji su odredile francuske vlasti, ili ako nije postavio Telegram s konkretnom namjerom da olakša organizovani kriminal, ne vidim kako Durov nije zaštićen Članovima 20 i 30 i drugim zaštitnim mjerama koje se nalaze u Aktu o digitalnim uslugama.
Međutim, čini se da su francuske optužbe izuzetno opšte i da se ne odnose na konkretne komunikacije. Radi se o zloupotrebi.
Ono što Akt o digitalnim uslugama ne sadrži jeste opšta obaveza da se neutvrđeni sadržaj ili šifrovajući ključevi predaju policijskim snagama ili bezbjednosnim agencijama. Takođe je izuzetno uzdržan u pogledu „dezinformacija“. Uredbe 82 ili 83 iznad očigledno pružaju neku osnovu za praćenje „dezinformacija“, ali se Akt uopšte oslanja na prilično dobrodošlu tvrdnju da propisi koji regulišu koji govor i diskurs je zakonit trebaju biti isti i van mreže i na mreži.
Dakle, u kratkim crtama, hapšenje Pavela Durova čini se kao prilično očigledna zloupotreba i samo vrlo tanko povezana sa pravnom osnovom koja je data kao opravdanje. Ovo je jednostavno dio trenutnog rastućeg talasa autoritarizma u zapadnim „demokratijama“.
Kreg Marej je autor, voditelj i aktivista za ljudska prava. Bio je britanski ambasador u Uzbekistanu od avgusta 2002. do oktobra 2004. godine i rektor Univerziteta u Dandiju od 2007. do 2010. godine.
Izvor: Consortium News
