Brojni sarajevski Srbi, sa svojim sunarodnicima iz drugih dijelova Bosne i Hercegovine, tokom Prvog svjetskog rata odvedeni su u Arad. Aradska tvrđava postala je koncentracioni logor za 15.000 pravoslavnih Srba. Preko 4.000 nesrećnih civila nije dočekalo slobodu.
Iako daleko od rodnog kraja, izdahnuli su, na neki način, svoji na svome.
Lijepi, na momente i za naše prilike, veličanstveni Arad, grad je u današnjoj Rumuniji. Srbi su Arad gradili vijekovima i do polovine 19. stoljeća u njemu bili većinsko stanovništvo. Sve ono što hrišćani pod turskom okupacijom nisu mogli ostvariti, uspjeli su Srbi Arada u vremenima kad su bili privilegovani kao graničari i prva linija odbrane hrišćanstva.
Bili su plemići, pripadnici visokog sveštenstva, oficiri, trgovci, umjetnici, pisci, otmeni građani i sve ono što Srbi u Osmanskom carstvu nisu mogli biti.
Plemić Sava Popović Tekelija, prvi doktor nauka u Srba, Arađanin koji je bio doživotni predsjednik Matice srpske, jedan je od naših najvećih zadužbinara i dobrotvora. Peštanski Tekelenijanum njegova je najveća zadužbina u kojoj je tri godine proveo i Nikola Tesla, ali i brojna nadarena i siromašna djeca iz svih srpskih krajeva.
Pomijeranjem hrišćanske granice ka jugu, nestale su privilegije koje su uživali Srbi Arađani. Pod pritiscima da prihvate rimokatoličanstvo kao svoju vjeroispovijest, kolektivno su iselili u Rusiju, današnje ratom zahvaćene dijelove Ukrajine.
U Aradu su iza Srba ostali vidljivi tragovi srpske nauke i umjetnosti, ostali su biseri arhitekture, brojni toponimi i svega 500 njihovih potomaka.
U Aradu su iza Srba ostali grobovi njihovih predaka, ali i masovna grobnica, nijemi svjedok zločina nad 4.300 Srba Sarajlija, njihovih sunarodnika iz drugih dijelova Bosne i Hercegovine, Srema, Braničeva … Ostala je i tvrđava, grad mrtvih Srba.
Izvor: Etos
