Piše: Žarko Marković
Ako iz Mostara krenete put Trebinja, do najjužnijeg grada u Republici Srpskoj moguće je doći na nekoliko načina, a dva su svakako najpopularnija. U mjestašcu Stolac dobijate šansu da se odlučite, pa jedan krak puta vodi preko Ljubinja, a drugi preko Berkovića i Bileće. Oni koji putuju do Trebinja i dalje do crnogorskog primorja ili Dubrovnika dobro znaju o kakvim se saobraćajnicama radi i obično koriste uhodane principe, putem kojim jednom prođu, uglavnom idu zauvijek.
Cesta na putu preko Berkovića i Bileće nešto je lošija nego ona druga, pa vozači obično biraju rutu preko Ljubinja. Na tom putu su, recimo, Mrkonjići, rodno selo Vasilija Ostroškog, sveto mjesto za mnoge pravoslavce. Ako se, pak, odlučite na rutu preko Bileće, moguće je vidjeti taj gradić, prepoznatljiv po odbojkašicama, vojnoj kasarni i burnoj istoriji koja se ne tiče samo stanovnika tog kraja. U Bileći su početkom prošlog vijeka boravili takozvani „bijeli Rusi“, bjegunci od sovjetske revolucije koji su, tokom boravka, učinili mnogo dobra za to mjesto. Bileći prethodi malena hercegovačka opština Berkovići, a na putu između ta dva gradića, postoji jedan putokaz koji vodi na makadamski put. Nekoliko kilometara vožnje dovoljno je da se stigne u selo čiji naziv piše na putokazu – Kačanj. A u Kačnju tek nekoliko desetina stanovnika, jedan spomenik, jedna bista i jedan grob. Bista i grob pripadaju Vladimiru Gaćinoviću, ideologu Mlade Bosne, jednom od najistaknutijih srpskih intelektualaca iz prve polovine 20. vijeka. U svom rodnom Kačnju Vladimir Gaćinović je 2002. godine sahranjen – po treći put.
No, prije objašnjenja zašto je Gaćinović tri puta sahranjivan valja podsjetiti na životni put ovog književnika i revolucionara koji je trajao izuzetno kratko, samo 27 godina.
Vladimir Gaćinović rođen je 25. maja 1890. godine u Kačnju, u svešteničkoj porodici. Otac Jovan i majka Saveta imali su ukupno petoro djece. Rana smrt oca (1906) uticala je na ovu porodicu, a najviše na mladog Vladimira koji je već i do tada imao urođen buntovnički i revolucionarni duh koji je zbog spleta nesrećnih okolnosti samo dodatno osnažen. Školovanje je počeo u Mostaru, a završio u Beogradu, gdje je maturirao 1910. godine nakon čega upisuje pravni fakultet koji ubrzo napušta da bi studiranje nastavio u Beču, a zatim u Lozani.
Istovremeno počinje saradnju sa listovima Srpska riječ, Narod i Otadžbina gdje sarađuje sa Petrom Kočićem, pod čijim uticajem nastavlja svoje političko formiranje. Tokom boravka u Švajcarskoj povezuje se sa ruskom političkom emigracijom i prihvata ideje tamošnjih revolucionara koji su zastupali metode individualnih akcija.
U tom periodu piše svoje najpoznatije djelo „Smrt jednog heroja“ u kojem odaje počast Bogdanu Žerajiću, izvršiocu atentata na austrougarskog generala Marijana Varešanina u Sarajevu 1910. godine. To djelo je svojevrsan program borbe za oslobođenje srpskog i drugih južnoslovenskih naroda od austrougarske vlasti.
Uslijedio je povratak u Beograd i povezivanje sa organizacijom Ujedinjenje ili smrt, nakon čega, u predvečerje Prvog svjetskog rata, ponovo završava u svojoj Hercegovini, ali i Sarajevu, gdje se povezuje sa članovima organizacije Mlada Bosna i praktično postaje njihov ideolog. U to doba svaka vrsta slobodarske aktivnosti bila je žestoko kažnjavana od strane austrougarskih vlasti, ali Gaćinović vješto izmiče rigoroznim okupacionim zakonima i žestoko nastavlja agitaciju za svoje ideje.
Tokom Prvog balkanskog rata borio se kao dobrovoljac, a početak Velikog rata i atentat koji su pripadnici njegove Mlade Bosne izveli u Sarajevu na Vidovdan 1914. godine praktično postaje svojevrsna kruna njegove velike borbe.
Nakon atentata obreo se u Francuskoj, gdje se priključio mornarici te zemlje. Stigao je i do SAD-a, gdje je skupljao pomoć i angažovao dobrovoljce za rat za oslobođenje svog naroda. Tamo se viđao i sa Mihajlom Pupinom. Početkom 1917. ponovo dolazi u Švajcarsku, gdje će i okončati život pod nadasve misterioznim okolnostima. U gradu Friburgu, napisali su istoričari, Gaćinović se nakon jutarnje kafe u hotelu srušio, osjećajući slabost i mučninu. Biva prebačen u bolnicu u Lozani, gdje leži nekoliko dana, uz halucinacije u polusvjesnom stanju. Postoji bilješka da je tada pod visokom temperaturom tražio da mu donesu „ledene vode sa izvora u Kačnju“. Umire 11. avgusta, a ispostavlja se da je otrovan arsenikom. Obdukcija navodno nikada nije izvršena.
I danas, 109 godina kasnije u Kačnju žive Gaćinovići. Tvrde da je njihov slavni predak otrovan, da je iza svega stajao prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević i njegova ekipa koja je željela da potpuno ukloni ostatke Crne ruke i organizacije Ujedinjenje ili smrt zbog čega je, uostalom, i organizovan Solunski proces.
Vladimir Gaćinović sahranjen je u Lozani.
Nakon što je 1934. godine na koševskom groblju u Sarajevu izgrađena Vidovdanska kapela gdje su položeni posmrtni ostaci mladobosanaca, njegovi posmrtni ostaci su preneseni iz Švajcarske na tu lokaciju. Tokom građanskog rata devedesetih u BiH ta kapela je oskrnavljena, a mladobosanci su u Sarajevu postali „teroristi“. Potomci Vladimira Gaćinovića zbog toga su 2002. godine organizovali ekshumaciju njegovih posmrtnih ostataka i prenijeli ih u Kačanj gdje je sahranjen – po treći put.
Izvor: P-Portal
