Piše: Tihomir Burzanović
Postoji jedno jednostavno pitanje koje se posljednjih mjeseci sve upornije nameće u Crnoj Gori: da li se Aleksandar Vučić uopšte ponaša kao predsjednik Srbije kada govori o Crnoj Gori — ili kao politički lider koji je ponovo ušao u crnogorsku izbornu kampanju?
Pitanje nije ni zlonamjerno ni anti-srpsko. Naprotiv. Upravo zato što je Srbija najveći susjed Crne Gore, što dvije države imaju duboke porodične, istorijske, ekonomske i kulturne veze i što u Crnoj Gori živi veliki broj građana koji se nacionalno izjašnjavaju kao Srbi, Beograd bi morao da bude mnogo oprezniji. Predsjednik Srbije nije predsjednik jedne crnogorske partije, jednog bloka, jednog političara ili jedne crkvene struje.
A upravo tako sve češće izgleda.
Posljednjih mjeseci Vučićev odnos prema Crnoj Gori sve manje liči na državničku politiku prema susjednoj i suverenoj državi, a sve više na selektivno biranje saveznika unutar crnogorskog srpskog korpusa. Njegove poruke o crnogorskoj vlasti, odnos prema Milanu Kneževiću, javna bliskost sa pojedinim akterima poput Vladislava Dajkovića, ali i sve otvorenije svrstavanje u crkvenim pitanjima, ostavljaju utisak da Beograd više ne želi samo da bude zainteresovan za položaj Srba u Crnoj Gori — već i da određuje ko je „pravi“ predstavnik Srba.
A to je već opasan teren.
Vučić je početkom avgusta oštro kritikovao zvaničnu Crnu Goru zbog učešća njenog predstavnika na obilježavanju „Oluje“ u Kninu, uz pitanje zašto Crna Gora nije poslala predstavnika na komemoraciju srpskim žrtvama u Mrkonjić Gradu. Istu liniju kritike gotovo istovremeno je zauzeo i Milan Knežević.
Slučajnost? Moguće.
Ali u politici, naročito uoči izbora, previše „slučajnosti“ počinje da liči na strategiju.
Jer Knežević više nije politički autsajder. Njegova Demokratska narodna partija napustila je crnogorsku vladu početkom 2026. godine, a on i Andrija Mandić, prema ocjenama pojedinih analitičara, sve otvorenije predstavljaju konkurentske centre unutar prosrpskog biračkog tijela pred naredne parlamentarne izbore.
I tu dolazimo do suštine.
Vučić više ne izgleda kao da samo podržava Srbe u Crnoj Gori. Ponekad izgleda kao da bira koji će Srbi biti politički poželjni.
To je ogromna razlika.
Jer ako je cilj zaštita prava srpskog naroda, onda se ona ne ostvaruje tako što se jedan političar uzdiže, drugi potiskuje, treći hvali, a četvrti kritikuje. To nije državna politika. To je stranačka kadrovska politika.
Posebno je zanimljiv odnos prema Andriji Mandiću. Vučić i Mandić su godinama imali bliske političke odnose, a Mandić je, između ostalog, 2021. dobio Orden srpske zastave od predsjednika Srbije. Danas, međutim, u javnom prostoru sve više vidimo drugačiju dinamiku: Knežević pokušava da se pozicionira kao važan lider srpskog biračkog tijela, dok se oko Mandića stvara slika političara koji nije nužno više u centru beogradske favorizacije.
Ako je to zaista strategija Beograda, onda je prilično jasno šta se dešava: priprema se nova raspodjela karata unutar prosrpskog bloka.
I tu Vučić pravi istu grešku koju je u Crnoj Gori već pravio veliki broj političara: potcjenjuje činjenicu da Crna Gora nije politička filijala Srbije.
Ona je suverena država.
Može biti srpska po jeziku jednog dijela stanovništva, bliska Srbiji po istoriji, kulturi i vjeri, ali njena vlast se ne bira u Beogradu. Barem bi tako trebalo da bude u jednoj ozbiljnoj evropskoj politici.
Još je osjetljivija crkvena dimenzija.
Vučić je nedavno govorio o „opasnim“ idejama unutar Crkve, o federalizaciji i konfederalizaciji, kao i o „policentričnom srpstvu“, povezujući sa tim i događaje koji su prethodili litijama u Crnoj Gori.
Te izjave izazvale su javnu reakciju Mitropolije crnogorsko-primorske, dok je Eparhija budimljansko-nikšićka stala u odbranu Vučićevih stavova. Pojedini mediji su upravo zbog toga aktuelnu situaciju opisali kao sve dublji jaz između struje mitropolita Joanikija i Mitropolita Metodija, pri čemu se u taj spor uvlače i Mandić i drugi politički akteri.
I tu je Vučić morao da bude mnogo mudriji.
Mitropolija: Vučićeve izjave vrve od nejasnoća i nijesu na dobrobit SPC
Predsjednik Srbije može da ima stav o Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Može da razgovara sa patrijarhom, mitropolitima i episkopima. Može da brani interese srpskog naroda. Ali ne može i ne bi smio da postane arbitar među arhijerejima.
Crkvena pitanja se ne rješavaju konferencijama za medije predsjednika države.
Jer kada jedan mitropolit dobija javnu podršku, a drugi postaje predmet kritike iz Beograda, posljedica nije jačanje crkvenog jedinstva. Posljedica je sumnja. A sumnja kod vjernika brzo postaje podjela.
Ironično je što je Vučić, koji tako često govori o opasnosti od „razbijanja srpskog jedinstva“, svojim političkim nastupima u Crnoj Gori sada došao u poziciju da upravo o tom jedinstvu proizvodi nove sporne linije.
Možda bi neko trebalo da mu kaže: ako već ne možete da ujedinite sve Srbe u Crnoj Gori, bar nemojte da ih dijelite na one koje Beograd voli i one koje Beograd više ne voli.
Jer to nije državništvo.
To je kasting.
A Vučić je, priznajmo, u političkom kastingu uvijek bio prilično vješt.
Problem je što Crna Gora nije televizijski studio.
Ona je država.
Zato posebno bizarno djeluje kada predsjednik Srbije nastupa kao da je u jeku nekadašnje kampanje protiv Mila Đukanovića, kada su iz Beograda stizale poruke koje su imale za cilj da ohrabre jedne, uplaše druge i politički preraspodijele treće. Danas je Đukanović van državne vlasti, ali je matrica ostala gotovo ista: samo su lica promijenjena.
Nekada je meta bio Đukanović.
Danas su mete i saveznici mnogo složeniji: jednom se zamjera Vladi Crne Gore, drugom Mandiću, trećem Joanikiju, dok se Kneževiću i Dajkoviću šalju signali koji se mogu čitati kao političko ohrabrenje. Dajković je, recimo, javno pozdravljao Vučićeve stavove i branio njegove poruke o Crnoj Gori.
To više nije diplomatija.
To je unutrašnja politika Crne Gore preko granice.
Ako Vučić zaista želi stabilnu i prosperitetnu Crnu Goru, onda bi trebalo da uradi suprotno od onoga što sada radi.
Trebalo bi da razgovara sa svima.
Sa Vladom Crne Gore.
Sa predsjednikom države.
Sa predsjednikom Skupštine.
Sa Mandićem i Kneževićem.
Sa predstavnicima Srba, ali i sa predstavnicima drugih naroda.
I, prije svega, sa crkvenim velikodostojnicima — bez javnog svrstavanja jednog protiv drugog.
Jer interes Srbije nije da u Crnoj Gori ima „svog čovjeka“.
Interes Srbije je da ima stabilnog, prijateljskog i predvidljivog susjeda.
Sve ostalo je kratkoročna partijska matematika.
A državnici se ne prepoznaju po tome koliko su uspješni u pravljenju svojih favorita u tuđim državama, već po tome koliko su sposobni da sa tuđom državom grade odnose čak i onda kada im se njena vlast ne dopada.
Zato bi za Vučića bilo korisno da se sjeti jedne stare političke lekcije: nije svaka podrška savezništvo, niti je svaka kritika državnički stav.
Crna Gora ne treba Beogradu kao izborni plijen.
Ne treba joj ni Beograd kao politički tutor.
Treba joj Srbija kao ozbiljan susjed.
A Srbiji treba predsjednik koji će se tako i ponašati.
U suprotnom, ostaje prilično neobična slika: predsjednik Srbije u Podgorici ili Beogradu govori o crnogorskoj politici, crkvi, Srbima, Mandiću, Kneževiću i „srpskom jedinstvu“, dok čovjek koji bi trebalo da bude simbol državničke distance sve više liči na starog izbornog stratega koji je samo promijenio kancelariju.
Predsjednička funkcija je, ipak, mnogo veća od stranačkog štaba.
I Srbije.
I Crne Gore.
I bilo koje izborne kampanje.
Izvor: Srpska 24
