„Kad smo mi imali kulturu, Srbi su imali gusle i rakiju” — veli, Mario Jareb, potpredsjednik Matice hrvatske, a oduševljeno prenosi CDM (inače, i jedni i drugi burno protestovali kad je pjevanje uz gusle, kao dio nematerijalnog kulturnog nasljeđa Srbije i Srba, upisano na Uneskovu Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasljeđa čovječanstva).
No da krenemo jednim likovnim primjerom: kad je tadašnjem britanskom ministru spoljnih poslova, a docnijem premijeru Ujedinjenog Kraljevstva, Entoniju Idnu, prilikom posjete Matici srpskoj, pokazan prvi broj njenog Letopisa, ovaj je sa nevjericom zagledao godinu — 1824! Kako je to moguće? Ako je taj časopis za kulturu pokrenut tad, i još uvijek izlazi, onda je to, koliko on zna, najstariji kontinuirani književni časopis u Evropi. Poređenja radi, institucija koju Mario Jareb predstavlja, najstarija hrvatska kulturna ustanova, pod tim imenom, djeluje tek nekih pola vijeka kasnije.
Ono što je, možda, izvikan argument opet valja pomenuti: srpsku narodnu baladu, Hasanaginicu, koja se izvodi uz gusle, 1775. na njemački jezik prevodio je Gete, deceniju, dakle, prije Vukovog rođenja, i skoro 50 godina prije nego što će Vuka upoznati u Kaselu, a ovaj, u Vajmaru, braću Grim, takođe oduševljene srpskom epskom tradicijom zbog koje su učili srpski jezik, a stariji brat, Jakob, otac njemačke filologije, za srpsku epsku poeziju pisao da je dostojna divljenja — poeziju koja se izvodila, uz podsmijeh redakcije CDMa, uz gusle. Pjesmu „Marko Kraljević i Ljutica Bogdan” Vuk je čuo u Sremu 1815. godine od nepismenog hajduka, Tešana Podrugovića, da bi je nekih pedeset godina kasnije na njemački jezik preveo jedan drugi kolos germanske kulture i evropske misli — Fridrih Niče. U narednom vijeku, jedan od najvećih intelektualaca svoje epohe, Umberto Eko, zapisuje da je epskom tradicijom hromi Vuk teglio svoj narod u Evropu, i da su to srećom prepoznali Gete i braća Grim, doživjeli je kao najvišu vrijednost evropske kulture i pozdravili — dobrodošla, srpska mitologijo!
Zašto se o ovim epizodama u našem narodu ne govori češće, a za ovu sa Robertom Entonijem Idnom, uopšte, jako slabo zna? Zato što nam, za razliku od Hrvata i ovih sa oduševljenog CDMa, verifikacija od vani nije potrebna. A oni za njom žude. Vlastitih vrijednosti smo svjesni, a posebno značaja bogate riznice srpske baštine koja je raznolika i zaista se kreće od blata ustaničke Srbije koje je, vidimo, svojom snagom i veličinom znalo da zadivi evropske vrhunce, pa do sjaja i raskoši dubrovačke renesanse koju je šjor Jareb previdio — Ivo Gundulić, Marin Držić i ostali dubrovački književnici su bili Srbi i pripadaju srpskoj književnosti i kulturi. Samo mi nismo selektivni i jednako poštujemo stare katedre Sremskih Karlovca, mistični sjaj Pećaršije, čađavi čardak u Gornjoj Dobrinji, zadimljene mehane u Vranju što su nam dale Boru Stankovića, siromašne Stričiće što su porodile Kočića, kamena guvna i cetinjske kelije u kojima je, zamišljen, samovao Njegoš. Možda je i od blata i od sjaja, ali makar je sadržaj koji, za razliku od drugih, ne moramo da izmišljamo.
Piše: Stefan Sinanović
Izvor: Fejsbuk
