Ima već jedan duži niz godina kako se u dnevnoj štampi, nekim nedeljnicima, na određenim političkim forumima, forumima pojedinih nevladinih organizacija, pa i na nivou jednog dela nastavnog osoblja univerziteta, često govori o „reviziji istorije“ kod nas podrazumevajući da se ovde radi o negativnom trendu u našoj istoriografiji pa i našem društvu u celini. Reč je, pre svega, o stavu koji bi da kaže da se već jednom zvanično utvrđeni istorijski događaji tokom Drugog svetskog rata, kao i oni događaji koji su usledili deceniju nakon oslobođenja zemlje od nemačkog okupatora, sve češće tendenciozno prekrajaju i to sa namerom da se istorijski rehabilituju poražene snage građanskog rata za koje se, prema istom stavu, nedvosmisleno zna da su po svom karakteru bile ideološki retrogradne i kvislinške.
Ovde je jasno da se radi o jednom nenaučnom i ideološki ostrašćenom odnosu prema istoriografiji i istoriji kao znanju o prošlosti koje se stiče naučnim istraživanjem, odn. kritičkom analizom relevantnih istorijskih izvora kao osnovne građe za istorijsku rekonstrukciju koja se postiže njihovim povezivanjem, odn. sintezom. Nijedan ozbiljan istoričar ne može reći da stečena znanja o prošlosti nisu podložna naučnom preispitivanju i reviziji. To se svakako odnosi i na naša dosadašnja znanja o Drugom svetskom, odn. građanskom ratu na ovim prostorima, posebno kada smo bili i ostali svedoci gotovo pedesetogodišnje zarobljenosti naše istoriografije ideološkim jednoumljem kojeg je nametao vrh vlasti tokom trajanja jugoslovenske verzije pokušaja ostvarenja marksističke vizije vladavine radničke klase, odn. socijalizma/komunizma.
U svetlu gore utvrđenih okolnosti, ne bi se trebalo čuditi što negativni stavovi „o pokušajima revizije istorije“ često provejavaju kroz domaću štampu, što je to tema nekih političkih struktura koje još uvek otvoreno baštine tradicije titoizma, ili nekih tzv. liberalno-levih krugova i nevladinih organizacija koje svoju verziju avangardizma i savremenog internacionalizma iscrpljuju, između ostalog, i salonskom romantizacijom duha „Titove Jugoslavije“. Ipak kada je reč o takvim ili sličnim stavovima među istoričarima, naročito među onima koji su po svome zvanju profesori univerziteta ili saradnici naučnih instituta, koji bi po prirodi svog poziva trebalo da se bave naučnim istraživanjem istorije a ne odbranom okoštalog ideološki ostrašćenog viđenja naše istorije, onda svakako ima mesta našem čuđenju koje prelazi u teško razočarenje i zgražavanje koje, konačno, prelazi u nevericu da takvi ljudi još uvek zauzimaju tako odgovorna mesta u našoj društvenoj sredini.
Krajem osamdesetih godina prošlog stoleća istorijska nauka u Srbiji je počela da se oslobađa ideoloških stega titoizma i da se polako pomera u pravcu naučne objektivnosti. U tom smislu treba istaći naučni opus dr Branka Petranovića i dr Veselina Đuretića koji su dokumentovano ispravili zablude o tome da je partizanski pokret bio jedini antifašistički pokret u okupiranoj Jugoslaviji i nedvosmisleno utvrdili da je i Jugoslovenska Vojska u Otadžbini (JVuO) takođe imala nesumnjivo antifašistički i antiokupatorski karakter. Isto tako, u kontekstu saradnje sa okupatorom i u svetlu tzv. Martovskih pregovora 1943, nepobitno su dokumentovali sporadičnu saradnju oba pokreta, a ne samo delova JVuO, sa okupatorom. Tokom pomenutih pregovora između vrha partizanskog pokreta i nemačke vojne komande u NDH, koje su na početku vodili Milovan Đilas, Vladimir Velebit i Koča Popović s jedne strane i general-lajtnant Beningus Dipold, komandant nemačke 717. pešadijske divizije s druge, dogovoren je privremeni prekid neprijateljstava uz konstataciju da su snage generala Draže Mihailovića glavni prosaveznički faktor koji bi mogao da doprinese uspehu eventualnog iskrcavanja Angloamerikanaca na Balkanu te da, stoga, predstavljaju glavnog neprijatelja kako partizana tako i Nemaca na tlu okupirane Jugoslavije. U istom kontekstu, partizanski pregovarači su predložili i sporazum o vojnom sadejstvu u slučaju iskrcavanja zapadnih saveznika na Balkan („partizani, spremite mitraljeze da čekamo kralja i Engleze“). Nezvanično primirje je trajalo oko 6 nedelja tokom kojih su partizani izvršili konsolidaciju i pregrupisavanje svojih glavnih snaga za odsudni obračun sa koncentracijama četničkih snaga u regionu Neretve.
Tokom prve decenije 21. stoleća jedan broj istoričara mlađe generacije konačno je, nakon otvaranja novih istorijskih izvora uglavnom iz arhivskog fonda BIA, počeo da radi na oblikovanju jedne faktografski znatno utemeljenije slike po pitanju Drugog svetskog i građanskog rata na ovim prostorima, kao i vaninstitucionalnog surovog obračuna OZNE sa stvarnim i pretpostavljenim „neprijateljima naroda“. Tokom ovih „divljih čišćenja“, koja su po direktivi rukovodećih struktura Komunističke partije Jugoslavije vršena između septembra 1944. i februara 1945, u Srbiji je pobijeno najmanje 60.000 naših sunarodnika – profesora, učitelja, sveštenika, advokata, đaka, studenata, slikara, glumaca, novinara, državnih činovnika, zatim i bivših oficira i žandara, seljaka, trgovaca, zanatlija i radnika. Oteta im je i imovina, a stotinama hiljada pripadnika njihovih unesrećenih porodica su dugo zatim, a mnogima i trajno, sistematski uskraćivana najosnovnija građanska i ljudska prava.
Naučna istraživanja i objavljeni naučni radovi naših istoričara nove generacije, među kojima svakako treba pomenuti dr Bojana Dimitrijevića, dr Kostu Nikolića, prof. dr Momčila Pavlovića, dr Srđana Cvetkovića, dr Nemanju Devića, dr Radeta Ristanovića, Slavišu Perića, a ima još zaslužnih čija imena nisu ovde navedena, svakako predstavljaju reviziju ideološki okovane istoriografije koja nas je pratila poslednjih 70 godina, a u nekim slučajevima nas, na našu žalost i na našu sramotu, još uvek prati u nekim kvazinaučnim krugovima. Ta i takva revizija istorije predstavlja svojevrsno oslobađanje naše do sada usko ukalupljene istorijsko-društvene svesti o gore pomenutim događanjima, a njihov samopregorni rad zaslužuje svaku pohvalu i našu zahvalnost, a ne nenaučno utemeljenu, ideološki ostrašćenu kritiku i ne retko opstrukciju. To svakako ne znači da su oni bezgrešni i da i njihov naučni opus nije podložan kritici i reviziji na osnovu nekih novih naučnih saznanja. Možemo biti sigurni da i oni, kao istinski naučni radnici, na isti način misle o sebi i svojem naučnom radu.
Petar Šerović
Izvor: Stanje Stvari
