Sa zapadnih adresa, već neko vrijeme, stižu poprilično oštre osude na račun Rusije zbog trenutne krize na istoku Ukrajine. Međutim iste se nijesu mogle čuti tokom neovlašćene agresije NATO pakta na SRJ 1999-te godine. Daleko od toga. Entoni Blinken državni sekretar SAD-a izjavio je, povodom priznanja nezavisnosti DNR i LNR, da se radi o očiglednom kršenju međunarodnog prava, iako to isto pravo nije stajalo na putu SAD-u i njenim saveznicima da priznaju nezavisnost tzv. Kosova. A da li postoji veza između događaja iz 1999-te i trenutnih dešavanja koji su tako različito percipirani na zapadu?
Priredili smo vam prevod dijela teksta iz TheNewYorker-a, pogled jedne američke novinarke na licemjeran odnos SAD-a prema dešavanjima na Kosovu i Ukrajini.
U vrijeme mira — čak i u krhko, relativno mirno vrijeme — uvijek je teško zamisliti rat.
U utorak 15. februara, tokom konferencije za novinare koja je uslijedila nakon Putinovih razgovora sa njemačkim kancelarom Olafom Šolcom, njemački novinar je pitao Putina: „Hoće li biti rata u Evropi? Možete li isključiti mogućnost rata u Evropi?“ Putin je odgovorio: „G. Kancelar je upravo rekao da ljudi njegove generacije (a ja sam pripadnik njegove generacije) teško mogu da zamisle bilo kakav rat u Evropi. . . . Ali vi i ja smo bili svjedoci rata u Evropi, rata protiv Jugoslavije, koji je, slučajno, pokrenuo NATO. Bila je to vojna operacija velikih razmjera koja je uključivala vazdušne udare na evropsku prijestonicu, Beograd. To se dogodilo, zar ne?“
24. marta 1999. NATO je, predvođen Sjedinjenim Državama, pokrenuo vazdušni rat sa ciljem da primora srpskog lidera Slobodana Miloševića da prekine ratovanje u pokrajini Kosovo i da povuče srpsku vojsku i policiju iz regiona. Onog dana kada je kampanja počela, Jevgenij Primakov, tadašnji ruski premijer, bio je na putu za SAD. Na putu je pozvao potpredsjednika Ala Gora da ga preklinje da prekine vazdušne napade. Tri sata kasnije, Gor se javio da kaže da su udari bili neizbježni i da Rusija nije imala riječ o tome. Primakov je okrenuo svoj avion preko Atlantika i vratio se u Moskvu. Tako je okončana era saradnje i aspirativnog prijateljstva između Rusije i SAD koja je započela poslije Hladnog rata. Rusi se sada sjećaju preokreta preko Atlantika kao prvog puta da je postsovjetska Rusija potvrdila svoje pravo da bude saslušana.
Sedamdesetosmodnevni vazdušni rat iznad Srbije bio je bez presedana na više načina. To je preduzeto bez sankcija Savjeta bezbjednosti UN. Vlade učesnice i veliki dio medija su ga uokvirili kao humanitarnu intervenciju.
Ovakvu oksimorosnku frazu svojevremeno je prokomentarisao Lorens Daglas, profesor sa koledža Amherst: „Rat humanitarne intervencije je toliko bizaran termin da se može koristiti da se opravda svaka vrsta agresije“,
Napad se vodio na način koji nije dozvoljavao mogućnost žrtava NATO-a: avioni bombarderi su u početku letjeli iznad plafona na kojem su mogli da se dohvate srpskim protivvazdušnim projektilima. Visina je kasnije i služila kao izgovor kod slučajeva kada su snage NATO-a na kraju napale civile.
Do trenutka kada je izvještaj završen, Arbur je završila svoj mandat u I.C.T.J.; njena nasljednica Karla del Ponte odlučila je da ne otvori krivičnu istragu. „Nije bilo šanse da Karla del Ponte podigne optužbe protiv samih nacija koje su finansirale I.C.T.J.“, rekao je Daglas. „Da jeste, SAD i Velika Britanija su mogle samo da ukinu Tribunal.“
„I dalje ćete naći značajan broj pravnih naučnika koji će reći: Trebalo bi da priznamo da međunarodno pravo nije luđačka košulja“, rekao je Daglas. „Ali ako je zakon samo preporuka, onda to nije zakon. „Zakoni važe za njih, ali ne i za nas“-nije način na koji funkcioniše pravni režim. Vazdušni rat na Kosovu učinio je da međunarodno pravo izgleda kao farsa. To se odnosi samo na slabe.“
Međunarodno pravo dozvoljava vojnu akciju pod dva scenarija: ako nacija ili nacije djeluju u samoodbrani ili ako imaju sankciju Savjeta bezbjednosti UN.
Rusija nije imala direktan udio u Kosovu, osim sentimentalne ideje o srodnosti sa Srbima jer su oni, kao i Rusi, pravoslavni. (Kao i većina Ukrajinaca, ali izgleda da to više nije važno.) U ruskom sjećanju, međutim, rat NATO-a je bio napad na Rusiju — jer je pokazao da Rusija više nije bitna.
Krajem 1999. Vladimir Putin je postao predsjednik Rusije. Njegov uspon nije bio determinisan vazdušnim ratom na Kosovu, ali je tokom njega zajahao talas ponovnog nacionalizma i dosljedno je crpio iz rezervoara ogorčenosti koje je produbio rat.
Putinova dugotrajna kampanja prijetnji Ukrajini izgleda kao dugo odlagani odgovor na vazdušni rat na Kosovu. Predsjednici i premijeri traže da razgovaraju sa Putinom — Emanuel Makron je odletio u Moskvu i sjedio sa Putinom pet sati; Bajden je tražio od Putina telefonski poziv u subotu umjesto onog koji su zakazali za ponedjeljak; Šolc je usledio u utorak – i čini se da svaki razgovor pojačava poentu da niko ništa ne može da učini da ga zaustavi.
U pondejeljak 21. februara, Putin je priznao državnost separatističkih regiona u istočnoj Ukrajini, što je potez koji je njihov status učinio sličnim statusu Kosova nakon kampanje bombardovanja.
U „Nemogućoj zemlji“, knjizi iz 1994. o raspadu Jugoslavije, pisac Brajan Hol opisuje ljude koji su se stalno pitali: „Možete li da vjerujete da se ovo dešava? U Evropi? U dvadesetom vijeku?“ On piše: „Od svih vejkova i svih kontinenata koje treba pomenuti. Krajem tog vijeka, kosovski vazdušni rat je pokazao da je sve još uvek moguće, uključujući bombe koje padaju u centar grada u kome su se ljudi osjećali svjetski i bezbjedno i nisu mogli da vjeruju da rat može doći po njih, čak i nakon što je bio blizu neko vrijeme.
Ako Putin na kraju prestane da zabavlja zapadne pregovarače i pokrene veliki rat, smrt i bijeda koje će izazvati biće njegova odgovornost. Ali svijet u kome je takav rat moguć zajednički su iskovale Rusija i Sjedinjene Države, počevši od pre dvadeset tri godine.
Tekst u originalu možete pročitati ovdje
