Napominjem, da sam i u 1945. godini bio zadužen za opravku oštećenog krova i oltara na istoj Crkvi, a što je bio prouzrokovao drugi okupator, Italijani, za vrijeme Drugog svjetskog rata. Ovu izjavu lično sam tačno i savjesno sastavio, navodeći ono što po ovome predmetu znam, i istu predajem nj. pr. mitropolitu crnogorsko-primorskom, sa ovlašćenjem da je može upotrebiti gdje god mu to bude potrebno.
Na pismeno pitanje nj. pr. mitropolita crnogorsko-primorskog Danila, datiranog 26. avgusta 1970. godine, a na osnovu ličnog saznanja, kao rukovodilac i nadzorni inžinjer radova na obnovi Crkve Sv. Petra I na Jezerskom vrhu Lovćena u 1925. godini, a u vezi publikovanog napisa pod gornjim naslovom Ar. Vladimira Dedijera u „Pobjedi“ od 20. avgusta o. g. i u beogradskoj štampi („Politici“ i „Borbi“), dajem ovu Izjavu:
1. Zovem se inž. Veliša Popović, nastanjen u Titogradu, Stanka Dragojevića br. 20, ranije službenik Ministarstva građevina i ovlašćeni građevinski inžinjer za projektovanje i izvođenje svih vrsta građevinskih radova na teritoriji Jugoslavije. Kao takav bio sam u 1925. godini zaposlen u Građevinskoj sekciji Podgorica, pa sam po službenoj dužnosti bio premešten na privremeni rad u Građevinskoj sekciji Cetinje, gdje su se u to vrijeme renovirali i izgrađivali mnogi građevinski objekti „Zetski dom“, „Biljarda“, „Tablja“, „Mitropolija“ i dr.
2. U to vrijeme započeta je obnova Crkve Sv. Petra I na Lovćenu, u kojoj je bio sahranjen Vladika Rade Njegoš, a koju su bili porušili Austrijanci kao okupatori u 1916. godini. Prve osnovne radove, u režiji građevinske sekcije Cetinje, čiji je šef bio inž. Vojta Bauček, rodom Čeh, otpočeo je ing. Lucijan Stela iz Splita, koji je po mom dolasku bio premešten, čini mi se, za Dubrovnik. Po mom dolasku na Cetinje Građevinska sekcija me je odredila, da nastavim posao na obnovi Crkve i nekih drugih radova na Ivanovim koritima i put Cetinje — Ivanova korita, a što sam ja i obavio.
3. Za obnovu Crkve postojao je projekat sa predračunom koštanja radova, izrađen u Ministarstvu građevina u Beogradu, od strane arhitekta Pere Popovića. Projekat je bio pregledan, usvojen i odobren od strane Ministarstva građevina, kao nadležne građevinske vlasti za to, i u to doba dostavljen Građevinskoj sekciji Cetinje na izvršenje. Za uzimanje podataka za izradu projekta arhitekta Popović je dolazio na Cetinje i na Lovćen, i uzeo je podatke s dimenzijama osnove Crkve, a za izgled imao je sliku rađenu od slikara pok. Mila Vrbice, koja se nalazi u dvoru kralja Nikole (Muzej) na Cetinje, jer je bio dobio zadatak da obnovljena Crkva bude što je više moguće identična sa porušenom Crkvom, kako po obimu tako i po izgledu.
Po završetku radova na obnovi Crkve radovi su bili obračunati, pregledani i klaudovani (primljeni) od strane teritorijalne građevinske vlasti za Crnu Goru Građevinske direkcije iz Dubrovnika. Kolaudacioni elaborat sa svim bitnim prilozima za predmetnu obnovu Crkve na Lovćenu vraćen je Građevinskoj sekciji Cetinje na čuvanje (možda bi bilo od interesa pronaći ovaj elaborat).
4. Prilikom preuzimanja dužnosti za dovršenje obnove predmetne Crkve palo mi je u oči, da je osnova (površina) predviđena za oltar bila i suviše mala. Na ovu primjedbu inž. Stela mi je rekao, da tu površinu nije mogao povećati, jer mu je bilo naređeno da Crkvu obnovi na neporušenim temeljima prvobitne Crkve, i da obnovljena Crkva bude što identičnija, kako po obliku tako i po izgledu sa porušenom, čega sam se i ja pridržavao u nastavljanju radova.
Na gradilištu sam našao dosta pripremljenog materijala, tesanog kamena za zidanje spoljnog vanjskog lica i dosta običnog lomljenog kamena pripremljenog od porušene Crkve, pijeska i razne drvene građe. Debljina zidova iznosila je 50—60 cm, pri čemu je za zidanje vanjskog lica upotrebljavan tesan (štokovan) zdrav majdanski kamen, za koju je svrhu bio otvoren kamenolom u zvanom mjestu „Zlatarica“ na Ivanovim koritima, i odatle je prenošen na tovarnim vojničkim konjima na Jezerski vrh. Na Lovćenu su tada logorovale dvije čete vojnika-pionira, kao pripomoć na grube radove, koji su bili pod komandom brigadnog generala P. Bukića. Prosječna debljina tesanog kamena s lica bila je oko 20 sm, dok je ostala debljina zidova rađena od starog kamena u produžnom cimentnom malteru kao običan zid. Od ovog kamena rađena je i obzida temelja Crkve, radi njihove zaštite od mraza i radi pojačanja. Stari kamen je upotrebljen i na razne ispune ispod patosa u Crkvi, tako da se sa sigurnošću može reći, da je sav prikupljeni i sačuvani kamen od stare Crkve utrošen i uzidan u obnovljenoj Crkvi.
5. Krovni pokrivač Crkve rađen je od tesanog kamena specijalno obrađenog iz pomenutog kamenoloma, a unutarnji zidovi obnovljene Crkve bili su malterisani produžnim malterom. Sva ostala unutarnja obrada i uređenja izvršena je od strane drugih stručnjaka i umetnika, kao što su freske (Uroš Predić), sarkofag, u kojem leže kosti besmrtnog Njegoša i dr., a što je bio odvojen posao od obnove Crkve kao građevinskog objekta.
6. Sve ovde navedene osnovne činjenice, o obnovi Crkve Svetog Petra na Jezerskom vrhu Lovćena, meni su lično poznate kao rukovodiocu radova o6nove u 1925. godini, a protivne tvrdnje ma sa koje strane, pa i sa strane dr Vladimira Dedijera, ne odgovaraju istini. Na kraju napominjem, da sam i u 1945. godini bio zadužen za opravku oštećenog krova i oltara na istoj Crkvi, a što je bio prouzrokovao drugi okupator, Italijani, za vrijeme drugog svjetskog rata. Ovu izjavu lično sam tačno i savjesno sastavio, navodeći ono što po ovome predmetu znam, i istu predajem nj. pr. mitropolitu crnogorsko-primorskom, sa ovlašćenjem da je može upotrebiti gdje god mu to bude potrebno.
Titograd, 28. avgusta 1970.
Inž. Veliša popović, s. r.
„Diplomirani građevinski inženjer
