Piše: Katrina Hamlin
Tek nedavno su Tesla (TSLA.O), izvršni direktor Ilon Mask i njegovi rivali priznali istinu da kineski proizvođači automobila preotimaju njihovo tržište. Međutim, novi momenti bi mogao ponovo uzdrmati novi svjetski poredak u automobilskoj industriji. Brendovi od BYD (1211.HK) do francusko-italijanskog Stelanisa (STLAM.MI) oslanjaju se na natrijum za električne baterije. Ova tehnologija bi mogla ubrzati elektrifikaciju – i možda oslabiti kineski uticaj na industriju.
Natrijum se može koristiti kao ključni sastojak u baterijama za električna vozila, zamjenjujući litijum, koji se koristi u većini današnjih električnih vozila. Proces je otprilike isti. Joni, koji su električno naelektrisani atomi, kreću se kroz tečni elektrolit, omogućavajući jedinici da skladišti ili oslobađa energiju. Međutim, upotreba natrijuma čini proces bržim u poređenju sa većinom modela na bazi litijuma ili nikla. Paketi baterija na bazi natrijuma mogu dostići 80% kapaciteta za samo 15 minuta, što je vrijeme potrebno Teslinom superpunjaču da napuni automobil za put od 275 km. Baterije na natrijum bolje funkcionišu i na nižim temperaturama.
Najprivlačnije je to što je natrijum jeftinija alternativa litijumu. To je zato što se lako nalazi u soli i sodi, što ga čini šestim najzastupljenijim elementom na Zemlji. Dok u svijetu postoji nešto više od 100 miliona metričkih tona poznatih resursa litijuma, postoje desetine milijardi tona sode, prema podacima Američkog geološkog zavoda. Godine 2022. troškovi paketa baterija na bazi natrijuma iznosili su samo 90 dolara po kilovatu sačuvane energije, dok su ćelije koje koriste litijum bile 30% do 40% skuplje, navodi Vud Mekenzi.
S druge strane, baterije na bazi natrijuma drže samo oko polovinu energije po kilogramu u poređenju sa njihovim litijumskim pandanima. To znači da su potrebni veći paketi baterija kako bi se nosila težina Tesla modela Y ili BYD Sila na dužim razdaljinama. Međutim, poslije izvjesne tačke, nije moguće smjestiti preveliki paket baterija u konvencionalno šasiju bez narušavanja delikatne ravnoteže mase, proporcija i aerodinamike. Shodno tome, osim ako ne dođe do velikog tehnološkog proboja, automobili koji koriste ovaj materijal će imati kraći domet nego mnogi modeli koji su trenutno dostupni na tržištu.
Te osobine su značile da je natrijum uglavnom bio zanemaren u ranim danima električnih vozila, uprkos decenijama istraživanja njegovog potencijala. Ali kompanije su počele manje da brinu o njegovim nedostacima kada su cijene litijuma i drugih ključnih metala za baterije skočile 2021. godine. Rast je djelovao kao katalizator za prvi talas komercijalizacije. Lider u industriji, CATL (300750.SZ), najavio je planove za jeftinije pakete na bazi natrijuma iste godine, a počeo je da isporučuje nove proizvode kineskom gigantu za automobile Chery u aprilu 2023.
Zapadni igrači će vidjeti prednosti koje prevazilaze samo pristupačnost. Kineska kontrola nad ključnim metalima za baterije omogućava joj dominaciju nad čitavim lancem snabdijevanja električnih vozila. Očekuje se da će zemlja obezbijediti pristup približno trećini svjetske proizvodnje litijuma iz rudnika do 2025. godine, dok su kineske kompanije već činile 72% svjetskog kapaciteta za preradu ovog metala u 2022.
Zamjena litijuma natrijumom pruža šansu za ponovno uspostavljanje ravnoteže. Sjedinjene Države drže preko 90% poznatih svjetskih rezervi sode, najekonomičnijeg izvora, navodi Američki geološki zavod. Kina je počela da koristi sintetičke alternative, ali ekstrakcija natrijuma iz prirodnih izvora može prepoloviti troškove, smanjiti emisiju ugljen-dioksida za 70% i potrošiti skoro 80% manje vode, prema podacima turskog proizvođača WE Soda.
Lanci snabdijevanja nisu jedini faktor koji bi mogao da preusmjeri centar težišta dalje od Kine. Baterije na bazi natrijuma su pogodne za manja, jeftinija vozila na četiri točka, skutere i rješenja za skladištenje energije. Potražnja za takvim proizvodima raste u Indiji i jugoistočnoj Aziji. To bi moglo favorizovati lokalne šampione poput indijske kompanije Reliance Industries (RELI.NS), koja je kupila britanski startap fokusiran na natrijum 2021. godine. Stvar je, međutim, tek u povojima. Proizvođači baterija su do avgusta najavili ukupno 158 gigavat sati godišnjeg proizvodnog kapaciteta, prema podacima Vud Mekenzija: to je samo malo više od onoga što Muskove gigafabrike u Nevadi mogu proizvesti svake godine. Ipak, geopolitičke prednosti natrijumovih jona su previše privlačne da bi se ignorisale.
Autor je kolumnista Rojters Brejkingvjuz-a.
Izvor: Rojters
