U starom jezgru grada pod zemljom nađene su kosti, bunari i grnčarija
Arheološki predmeti nađeni su na gradilištu u starom jezgru Novog Sada, u dvorištu Saborne crkve Svetog Đorđa u Pašićevoj ulici. Usred zaštićene prostorne kulturno-istorijske sredine srušena je jednospratnica novosadske crkvene opštine. Zgrada je trebalo da bude rekonstruisana, ali došlo je do promene plana i porušena je da bi se digla nova, a pod zemljom su nađene kosti, bunari i grnčarija.
Posle rušenja je u ulozi svedoka istorije zadržan jedan zid te zgrade i ulična fasada kao podstnik na minula vremena. Odavde, sa prostora današnjeg starog jezgra, Novi Sad je počeo da raste kao grad pre više od tri veka. Zgrada je s početka 19. stoleća, ali te kuće više nema i to može da baci senku na brigu o nasleđu.
„To nije smelo da se desi. U epicentru, središtu dragocene novosadske lokacije na kojoj su Saborna crkva, Platoneum i Zmaj Jovina gimnazija, ti se usudiš da skloniš istorijsku kuću koja je pripadala ambijentu. Odbolovala sam to nedelju dana”, kaže za „Politiku” istoričarka umetnosti Donka Stančić, nekadašnja direktorka Zavoda za zaštitu spomenika kulture Novog Sada.
Staro jezgro Novog Sada proglašeno je kulturnim dobrom 2008. godine, rešenjem republičke vlade, kao prostorna kulturno-istorijska celina. U formi u kojoj je sačuvana – kako je tada navela vlada, ta celina je počela da se oblikuje od kraja 17. veka, pri čemu urbana matrica gradskog jezgra sadrži objekte koji su građeni od nastanka novovekovnog grada do kraja 20. veka.
„Na mestu parohijskog doma je i pre postojala kuća, ali podaci prate početak 19. veka. Obnovljena je kada je obnavljana i Saborna crkva, 1905. godine, na čemu je radio isti projektant Mihajlo Harminc”, kaže istoričarka umetnosti koja je ostavila brojna svedočanstva o novosadskim kućama, ispisavši između ostalog i delo „Umetnička topografija Novog Sada” i „Od kuće do kuće”, a ostavila je stručna tumačenja i o Vladičanskom dvoru, Banovini, Gradskoj kući, manastirima…
„Bila sam u kući koja je srušena. Na prvom spratu bio je trosoban parohijski stan, a sada će iznad toga biti još dva trosobna stana, znači biće nadogradnje. Ali najspornije je što te kuće više nema”, navodi Stančićeva.
Kako ističe „Ta kuća je bila debelih zidova, u prizemlju dragocenih baroknih svodova, sve je to proglašeno ’sklono padu’, ali ja to ne vidim tako. Dozvoljavam da su bile pukotine, ali zato imamo konzervatore, stručnjake koji su naučeni šta se sa tim radi”, dodaje.
Na lokaciji u Pašićevoj ulici angažovan je, i oko rušenja i oko arheologije, Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture. U njegove ruke su preneta, kako saznajemo, odobrenja nadležnog Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Novog Sada, odnosno izdati su uslovi za radove i istraživanja. Odgovornima u ovim institucijama dostavili smo pitanja, a odgovor dobili posle dva dana.
Na terenu se od radnika može čuti da je na gradilištu nađeno nekoliko grobnica sa kostima, cigle od sedam zidanih bunara i predmeti od gline, te da će biti predati Muzeju grada Novog Sada.
Arheolog Divna Gačić iz Muzeja grada, kaže za „Politiku” da o materijalu još ne može da se izjasni, jer nije stigao, a po proceduri očekuje ga sa propratnom dokumentacijom iz zavoda. Ona je inače jedini preostali arheolog među stalno zaposlenima u gradskom muzeju.
Snežana Kovačević
Izvor: Politika
