Ranko Rajković: Okoreli neprijatelj revolucije

Piše: Ranko Rajković

Na spisku ruskih klasika poslednje, zlatnim slovima zabilježeno ime, je ime Ivana Bunjina. Nastup Ivana Bunjina na književnoj sceni Rusije dogodio se u doba propadanja ruskog plemstva i oslobađanja ruskog kmetstva. Podjednakim emocijama oba procesa su se odrazila u Bunjinovom stvaralaštvu. Ivan Bunjin je pripadao repu ruskog osiromašenog plemstva ali i velikoj, romantičnoj poetici ruske prirode i seljaštva. Bunjin se s nježnošću sjećao očevih ruku koje su znale držati gitaru i tužnim zvucima prizivati prirodne ljepote i titraje duše. Da bude jasno, gitaru spominjem samo zato što sam, ko zna kad i gdje, pročitao da su nove ruske vlasti zamjerale Ivanu Bunjinu zato što je spominjao svog oca Alekseja Nikolajeviča Bunjina koji je na trijemu njihove kuće u tiha predvečerja, kada se pod svjetlostima horizonta smenjuju prizori ruske stepe, uzimao gitaru u ruke svirao I pjevao za svoju dušu. Po boljševičkim nazorima bilo je to buržoaski dekadentno, nazadno i provokativno.

Maksim Gorki je pokušavao da opravda i uravnoteži prizore iz života Ivana Bunjina koji je ispisao ako ne najbolju onda najidentitetskiju rusku pripovjetku “Selo” (1909- 1910 godina). Pripovjetka nije baš mala. Ima tu oko 115 stranica o paćeničkom životu ruskog sela zavisno od sloga i proreda izdavača. Treba imati vremena i snage da se “Selo” pročita.  Ja zbog kratkoće i dramatike dajem prednost Bunjinovoj priči “Poslednji dan” koja govori o porocima i tužnom raspadu spahijskog doba.

Maksim Gorki je propagirao pero Ivana Bunjina kao izvorište najtalentovanije ruske književnosti onoga vremena. U jednom pismu Maksim Gorki se obraća Bunjinu: “Vi ste, verovatno, čak sigurno-nešto najljepše, najznačajnije, … Vi ste za mene veliki pesnik-prvi pesnik naših dana”

Opstojnost grobnog mjesta (I dio)

Uprkos plemićkom porijeklu i ideološkoj zaostalosti Ivana Bunjina Gorki je veoma hrabro zagovarao visoko mjesto Ivana Bunjina u ruskoj književnosti nagovarajući ga usput da svoj talenat usmjerava ka revoluciji. Trebalo je imati i hrabrosti i vjere i političke moći da bi se to bez posledica sprovodilo. Koliko god patetično zazvučalo možda je u Maksimu Gorkom zaista kucalo “Dankovo srce”. Pozivao je Maksim Gorki pisca Ivana Bunjina da se pridruži književnosti revolucije. Uzalud. Ivan Bunjin je emigrirao. Tadašnji ruski književni svijet smatrao je to pogibeljnim korakom i tragičnom prekretnicom u biografiji Ivana Bunjina koji je drugovao i sa Tolstojem i sa Čehovom.

Ovo malo podsjećanje na ruskog pisca Ivana Bunjina sahranjenog na groblju Sent Ženevjev du Boa o čemu sam već pisao na ovom portalu (vidi – Ranko Rajković: Opstojnost grobnog mjesta, prvi i drugi dio) nema namjeru da lamentira nad životnim putevima velikog ruskog pisca, duhu vremena, ideologijama i idejnim pogledima njegovih savremenika. Ne želim niti imam znanja da se okrećem analizi Bunjinovih djela od kojih su neka, sto godina ranije, na izuzetno sugestivan i romaneskan način dočarala buduću eru globalizma. Mislim na Bunjinovu priču  “Gospodin iz San Franciska”.

Ovdje, kao ljubitelj i poštovalac Ivana Bunjina, samo upućujem poziv na čitanje poezije Ivana Bunjina koja je, čini mi se, nepravedno  potisnuta i zanemarena.

Na mene lično, iako je književni kritičari ne izdvajaju, snažan utisak ostavila je Bunjinova pjesma “Mačka” napisana na razmeđu dva vijeka.

Opstojnost grobnog mjesta, (II dio)

Zbog nasilja nad narodima, državama, društvenim uređenjima, porodičnim zajednicama i idiličnim životima… Zbog oružanih sukoba i ogromnih, milionskih migracija stanovništva izazvanih ratnim strahotama u današnje vrijeme potresnu atmosferu Bunjinove pjesme “Mačka” možemo zamisliti bilo gdje u našem svijetu – od Vijetnama, Srednje Amerike, Afrike, Iraka, Krajine, Like, Banije, Korduna, Avganistana, Libije, Sirije, Gaze, Libana …na svim mjestima koje je kolektivni Zapad uzimao na nišan i bombardovao svojim dalekometnim projektilima. U milionima domova koji su razoreni tokom njihovih besprizornih agresija ne možemo stići ni da prebrojimo mrtve niti da se sa mrtvima dostojno oprostimo. Umjesto nas počasti mrtvima odaju vjerni psi i mačke čije oči svetlucaju po ruševinama tragajući za glasom i pojavom svojih domaćina.

Istovremeno onamo otkuda krenuše brutalna razaranja Trećeg svijeta mačke i psi se njeguju, uživaju blagodeti kućnih ljubimaca sa sopstvenom poslugom… Čak im se i testamentima zaveštavaju ogromna bogatstva a sve u ime pravila Novog svjetskog poretka.

Po mom sudu Bunjinova pjesma dokazuje koliko može biti jaka, sugestivna, sveobuhvatna, aktuelna, svakom vremenu prilična poezija utemeljena na ideji koja je majstorstvom riječi potkrijepljena.

MAČKA

Kraj kuće, u travi mačka je živela.

Ćutaše ko raka kuća nakraj sela.

Po noći bi mačka ušla, pa bi stala,

zatim bi, pod stolom, zadugo ćutala.

 

Sto je – za ikone. Zaborav i tmina.

Al gdje je stajao, sto stoji sve dosad.

Kapljama na podu stvrdnuo se vosak-

izgorele sveće zahvata prašina

 

Pamtiš li? Tu starčić ležaše, neženja:

s trepavkama krotko sklopljenim. A žuta,

u crnu kravatu brada udenuta.

Sveće bukte a mrak drhturi, ne jenja.

 

Sad se kuća noću mračno isprečila.

Još navraća mačka, svetluca očima.

Ikone bleskaju u tami, noćima,

a provalnik vetar huji u pećima.

                                           Ivan Bunjin

Pet uzgrednih napomena:

1. Ivan Bunjin je u jesen 1894. godine bio osuđen na tri mjeseca zatvora zbog ilegalnog distribuiranja književnih djela Lava Nikolajevića Tolstoja.
2. Ivan Bunjin je prvi ruski pisac koji je dobio Nobelovu nagradu za književnost 1933. godine.
3. Povodom dodjele Nobelove nagrade Ivanu Bunjinu službeno su se oglasili sovjetske vlasti u Literaturnoj Gazeti sledećim saopštenjem: „Nažalost, umjesto da priznanje dobije naš veliki proleterski pisac Maksim Gorki, Nobelova nagrada otišla je u ruke okorjelom neprijatelju Revolucije.“
4. Kada su se smirile političke strasti jedan član Švedske akademije, navodno je rekao da su Ivanu Bunjinu dodijeli Nobelovu nagradu za književnost kako bi umirili savjest jer su propustili da nagradu dodijele Čehovu i Tolstoju.
5. Mačje oči ne prave razliku između ruševne, napuštene kuće, kuće pogođene projektilom storm šedou, kliznom bombom, raketnim sistemom himars, patriot… Mačje oči slijede sopstvene tragove u ljudskim životima. Ono što smo mi propustili da uradimo kao ljudski rod sada umjesto nas rade mačke. Odlaze na kućna zgarišta ubijenih ljudi kojima za njihovog života bijahu privržene. Životinje obilaze kuće oko kojih su trčkarale, u kojima su prele i dremale. Mi se skrivamo. Mi ostajemo daleko plašeći se da ne izazovemo bijes i osvetu gospodara Novog svjetskog poretka.

Pod utiskom Bunjinove pjesme “Mačka” napravih ovaj skromni zapis o mjestu životinje i čovjeka u Novom svjetskom poretku.

Tekstovi objavljeni u kategoriji „Gledišta“ ne izražavaju nužno stav redakcije Žurnala