Ovih dana predstavnici bivše vlasti (DPS, SDP i „nezavisni” intelektualci) udruženi sa pametarima iz URA-e, pokazuju i dokazuju svoje evropejstvo tako što se zalažu da se vjeronauka NIPOŠTO ne uvodi u crnogorske škole. U njihovoj dikciji i glasovnoj modulaciji jasno se učitava ubjeđenje da je Crna Gora nastradala i da će biti vraćena u srednji vijek, ako neko i pomisli da ovakav predmet uvede (vrati) u škole Crne Gore. Vjeronauka u našim učionicama to bi bio dokaz da je „klerikalna Vlada” uspjela u svom tajnom naumu da nas unazadi i da Crkvi preda upravljanje državom. Pa da vidimo, na osnovu čega se vjeronauka suprotstavlja Evropi, u glavama naših „evropejaca”?
Gotovo sve evropske države imaju vjersku nastavu u javnim školama. Izuzetak su Slovenija, Albanija, Crna Gora i Francuska, koja je napravila otklon još od revolucije 1789, ali i ona preko široke mreže rimokatoličkih škola i fakultativne nastave u pojedinim regionima daje mogućnost da se učenici vjerski obrazuju u svojoj religiji. Najprostija analiza pokazuje da u Evropi postoji nekoliko modela organizacije te nastave: kao konfesionalni predmet obavezan za sve učenike, konfesionalni izborni sa alternativom etike ili nekog drugog humanističkog predmeta, ili kao nekonfesionalni predmet opšteobrazovnog religijskog sadržaja.
Model obavezne konfesionalne vjerske nastave znači da predmet organizuje i sprovodi crkva ili vjerska zajednica, da je ona deo javnih škola i da je obavezna za sve đake. Tako je u Austriji ona obavezan predmet, a crkve i vjerske zajednice su odgovorne za organizaciju i sprovođenje časova i pripremu plana i programa dok nadzor sprovodi država. U Njemačkoj je obavezna, a izučava se rimokatolička i protestantska religija. U određenim pokrajinama postoji opcioni predmet, dok je u Berlinu, Bremenu i Hamburgu uvedena nekonfesionalna vjerska nastava, što znači da se izučava religija kao predmet opšteobrazovnog tipa, a za njegovu organizaciju nijesu nadležne crkve i vjerske zajednice. Zbog velikog broja migranata, Njemačka uvodi i islamsku vjeronauku u obrazovni sistem.
Vjerska nastava je obavezna i u Sjevernoj Irskoj, na Kipru i u Grčkoj, gdje crkva ima važnu ulogu u društvenim i ekonomskim aktivnostima. U Belgiji više od polovine ukupnog broja učenika ide u škole čiji je osnivač Rimokatolička crkva koje imaju konfesionalnu vjersku nastavu. U ostalim javnim školama ona je obavezan predmet, za koji može postojati alternativa u vidu nastave etike. Španija takođe ima konfesionalni model. Do Ustava 1978. predmet je bio obavezan za sve učenike, a sada je izborni. Izuzetak od obaveznog izučavanja veronauke je Italija.
Nekonfesionalni tip vjerske nastave prisutan je u Finskoj, koja ima hrišćansku, većinom luteransku versku nastavu. Postoji i alternativni predmet etika, ali ga pohađa mali broj učenika. Švedska ima verski neutralan, nekonfesionalan predmet, koji je obavezan za sve učenike u državnim školama. U Holandiji se, takođe, u javnim školama sprovodi nekonfesionalna verska nastava. Međutim, samo 25 odsto škola u toj državi su javne. Školstvo je decentralizovano i privatizovano, pa privatne, među kojima i crkvene škole, mogu da sprovode konfesionalnu nastavu religije.
Engleska po svom specifičnom ustavno-pravnom i političkom sistemu, ima i posebno regulisanu vjersku nastavu. Ona je u javnim školama nekonfesionalnog tipa, ali engleska Crkva i druge hrišćanske zajednice mogu da utiču na njen sadržaj. Komiteti, u kojima su predstavnici Crkve Engleske, drugih hrišćanskih zajednica, udruženja nastavnika i lokalne obrazovne vlasti, daju saglasnost na program. Predmet je opštehrišćanskog karaktera i sadrži učenja svih hrišćanskih crkava prisutnih u toj zemlji.
Postkomunističke zemlje Evrope, većinom su razvile konfesionalni model izbornog tipa. Sve su, za razliku od zapadnoevropskih zemalja, poslije Drugog svjetskog rata imale prekid u izučavanju veronauke u državnim školama. Sa prekidom socijalističke ustavnosti, sa završenom denacionalizacijom, prihvata se i značaj uloge crkve u društvu, pa se ovaj predmet uvodi u škole. Poljska, Slovačka i Rumunija imaju konfesionalni tip predmeta. U Poljskoj je uveden 1999. a učenicima se kao alternativa nudi etika. U Letoniji i Litvaniji sprovodi se konfesionalna vjerska nastava, a alternativa je takođe etika.
Ruska Federacija je od 2000. eksperimentalno sprovodila vjersku nastavu i zavisila je od dobre volje vlasti pojedinih regiona. Od 2012. ona se zvanično sprovodi u svim školama Federacije. Predmet je izborni i zove se osnovi religiozne kulture i svjetske etike. Ima šest modula, a roditelji se opredeljuju za jedan. Pored osnova pravoslavne kulture, predmeti konfesionalnog tipa su i osnovi islamske, budističke i judaističke kulture. Dva predmeta su nekonfesionalnog karaktera – osnovi svjetske religiozne kulture i osnovi svjetske etike.
Izgleda, da smo i ovdje, po običaju, veći evropejci od samih Evropljana, ili što bi narod rekao – „veći katolici od Španaca i Italijana”!
Milija Todorović
