U muzičkom opusu Đorđa Balaševića postoji zavidan broj pjesama što bi mogle ravnopravno da stoje sa najboljom poezijom koju imamo danas. „Drvena pesma”, na primjer, mogla bi se kotirati veoma visoko. Kako to važi i za brojne druge pjesme ovog kantautora, lako bi nas mogla zavarati njena jednostavna muzikalnost i struktura stiha, pa da preletimo ili uopšte ne osjetimo njene vrhunske smisaone zahvate.
No, kada pažljivije slušamo ili čitamo tekst ove pjesme, najprije nalazimo jednostavnu alegoriju, priču o čovjeku/umjetniku ispričanu kroz komadiće „drvenih” uspomena; to je put (siže) od drvenog konjića i drvene tambure, preko drvenog kreveta, drvene lađe, pa sve do drvenog sanduka. Da je ostalo samo na tome, ne bi to bilo vrijedno bogzna kakvog ushićenja. Jedno oneobičavanje par excellence. Međutim, Balašević je pošao dalje, u prapočetak, u prastanje „drvenog konjića” i „drvenog kovčega”, te se „drvo” kao lirski junak pjesme profilisalo u svom kosmološkom značenju.
Ni tu se nije stalo, nego se „drvo” nekako učinilo fluidnim, neuhvatljivim, nematerijalnim (uostalom, kaže se u finišu pjesme: „Taji se jedno drvo u mojim grudima”), te se za njim traga u pamćenju, u uspomenama iz djetinjstva, u prostoru i vremenu, u sumnjama i nagađanjima. Tako je izražena unikatna vizija decentralizovanog univerzuma, u kome čovjek više ne zna tačno gdje mu je „kosmički pupak” (axis mundi), a život nije moguć bez te duhovne centrale, osim kao donkihotovsko putovanje „u nespokoj”: „Za mnom verni Sančo moj/ u pohodu na Nespokoj”. Tako pjesma i počinje, kao aluzija na „viteza od tužnog lika”, na vitešku potragu za pravdom i Dulsinejom, za koje se zna da negdje, ipak, postoje i daju smisao životu.
„Di je to drvo raslo, spram kojih vetrova?
Dal’ je pod njime neko za nekim žalio?
Što ga je grom obiš’o, mati ga Petrova?
Ko je u šake pljuno, pa ga strovalio?”
Doista bi ova Balaševićeva pjesma mogla da se nađe u idejnoj blizini autpoetičke pjesme „Frula” Momčila Nastasijevića.
„Frulo, što dah moj radosni
žalno u dolji razleže?
Da l’ što pastiri pomrli
tobom prizivahu dragu?Il’ žal se stani u meni:
s neba me strela ranila,
tamna me zemlja pečila,
te pesma mi je suzicom
i kapljom krvi kićena?Il’ dah moj kad proteče,
žal te za odbeglom tajnom?”
„Drvo” i „frula” funkcionišu kao mediji kroz koje se prenosi ambivalentna sudbina čovjekova, ali, istovremeno, funkcionišu i kao katalizatori metafizičkih osjećanja. Osim toga, ovi motivi funkcionišu i kao simboli kreacije, pjesništva, potrebe za iskazivanjem misterije, tajnosti, porijekla života na zemlji.
Milorad Durutović
