poslovnom sektoru članica EU u 2021. je bilo zaposleno 152,4 miliona lica, u tome 129,6 u domaćim kompanijama a 22,8 u stranim. Kod stranih 13,2 miliona je radilo u kompanijama iz drugih članica EU a 9,6 miliona u kompanijama zemalja van EU. U priloženim tabelama obeležene su dve pojave: gde su kompanije iz neke zemlje najveći poslodavci među stranim kompanijama – plavom bojom, i u kojim zemljama su kompanije iz neke zemlje imale najviše zaposlenih – žutom bojom. Ukoliko su se podudarile ove dve pojave obeležili smo crvenom bojom. U kolonama se nalaze zemlje iz kojih su zapošljavale strane kompanije, a u redovima se nalaze zemlje prema broju zaposlenih po zemljama.
Crvenom bojom su obeležena tri polja, i to: SAD su najviše zaposlile radnika u Nemačkoj (730.540) a u njoj je to i najveći broj zaposlenih od strane stranih firmi; Kompanije iz Nemačke su najviše zaposlenih imale u Poljskoj (469.653), a to je u Poljskoj istovremeno najveći poslodavac iz inostranstva. Kompanije sa Kipra imale su najveći broj zaposlenih u Grčkoj (56.278), a njoj je Kipar bio najveći spoljni poslodavac.
Najviše zaposlenih u EU imale su kompanije iz SAD (3.421.132), malo više nego kompanije iz Nemačke (3.326.829). Ovde nam je bio cilj da otkrijemo neke specifične bilateralne odnose među zemljama, dok ovi najvažniji odnosi uopšte ne iznenađuju. Osim u Nemačkoj, kompanije iz SAD su bile najveći poslodavac i u Irskoj, Francuskoj, Italiji i Holandiji. Ulaganja iz SAD su mnogo više skoncentrisana na glavna tržišta u EU od nemačkih, pa je posledica to da su nemačke kompanije najvažniji poslodavac u mnogo većem broju zemalja, i to u Bugarskoj, Češkoj, Hrvatskoj, Letoniji, Mađarskoj, Austriji, Rumuniji, Sloveniji, Slovačkoj i Švedskoj, uz spomenutu Poljsku (i za BiH, za koju postoje podaci). Francuska i Švedska su najznačajnije za spoljnu zaposlenost u po četiri zemlje, mada u francuskim kompanijama radi gotovo tri puta više zaposlenih. Razlog su specifičnosti ulaganja kompanija iz Švedske.
Francuska je najveći poslodavac u Belgiji, Španiji, Luksemburgu i Portugaliji, a Švedska u Danskoj, Letoniji, Finskoj i Norveškoj (nije u EU, ali sa uporedivim podacima).
Ujedinjeno Kraljevstvo ima 1.694.157 zaposlenih u EU ali je samo na Malti najveći poslodavac sa 6.379 zaposlenih. Kao i Francuskoj (388.894) i njoj je najveći broj zaposlenih u Nemačkoj (297.799) ali to je daleko od broja zaposlenih u američkim kompanijama. Nemačka ima najveći broj zaposlenih i kompanijama iz Holandije, Švajcarske i Luksemburga, kao i spomenute Švedske, a da ove pre nje nisu ni jednoj članici EU najvažniji poslodavci. Dosadašnjim nabrajanjem završava se najvažniji deo ulaganja i zapošljavanja kod relativno velikih ekonomija sa očekivanim ishodima.
U drugoj, od tri, tabeli već se otkrivaju neke bilateralne specifičnosti, a u odnosu na očekivani najveći broj zaposlenih u Nemačkoj. Kompanije iz Japana i Austrije su imale najviše zaposlenih u Nemačkoj, i to nije iznenađenje.Kompanije iz Italije su imale najveći broj zaposlenih u Rumuniji (108.619) i ovo je bilateralni tok koji ukazuje na neke posebne interese Italije. Of-šor finansijski centri i kompanije iz Danske su takođe imale najveći broj zaposlenih u Nemačkoj. Danske kompanije su zaposlile 76.546 radnika u Poljskoj i 68.211 u Švedskoj (84.702 u Nemačkoj) pa bi višegodišnji podaci možda ukazali da, kao i Nemačkoj, Poljska postaje najvažnije tržište za zapošljavanje. Kompanije iz Belgije imale su najveći broj zaposlenih u Francuskoj (125.584), pa slede Holandija (71.398) i Nemačka (68.172).
Kompanije iz Španije imale su najveći broj zaposlenih u Portugaliji (96.911) i ovo je još jedna bilateralna specifičnost. Kompanije iz Irske i Kine imale su najveći broj zaposlenih u Nemačkoj. Finska (268.872) i Norveška (234.653) imale su sličan broj zaposlenih u inostranstvu a obema je Švedska bila zemlja sa najviše zaposlenih. Nazovimo ovo nordijskom specifičnošću. Kompanije iz Kanade su najveći broj zaposlenih imale u Nemačkoj.
Hong Kong, Kina je imao najviše zaposlenih u Holandiji a obe predstavljaju of-šor centre za strana direktna ulaganja, pa je verovatno i u Hong Kongu, nakon Kine, Holandija na visokom mestu prema broju zaposlenih. Kompanije iz Češke imaju najviše zaposlenih (35.768) u Slovačkoj, i ovo je još jedno specifično ulaganje u susednu zemlju.
Kompanije iz Poljske imaju najviše zaposlenih u Češkoj što je još jedno ulaganje u susednu zemlju. Isto važi i za kompanije iz Lihtenštajna kojima je najveći broj zaposlenih u Nemačkoj i iz Mađarske kojima je najveći broj zaposlenih u Rumuniji. Kompanijama iz Izraela najveći broj zaposlenih nalazi se u Nemačkoj. Kompanijama iz Slovačke i Rusije najveći broj zaposlenih je u Češkoj. Kod Slovačke ovo je još jedan primer ulaganja u susednu zemlju. Za kompanije iz Turske najviše zaposlenih nalazi se u Rumuniji (24.528) pa u Bugarskoj (13.019). Grčke kompanije su najznačajniji poslodavac na Kipru (4.888), a najveći broj zaposlenih imaju u Bugarskoj (18.640).
Kompanijama sa Malte najveći broj zaposlenih radi u Španiji (6.800), ali su njoj bliske Poljska (5.748) i Rumunija (5.620). Gotovo polovina svih zaposlenih (42.525) kompanijama iz Portugalije radi u Španiji (20.730). U Letoniji najveći broj zaposlenih imaju kompanije iz Litvanije i Estonije.
Slovenačkim kompanijama je najveći broj zaposlenih u Hrvatskoj, a hrvatskim kompanijama u Sloveniji i ovo je još jedan u nizu bilateralnih susedskih tokova investiranja i zapošljavanja. Kompanije iz Rumunije najveći broj zaposlenih imale su u Italiji (5.509), malo više nego u Mađarskoj (5.412). Kompanije iz Letonije, najveći broj zaposlenih imale su u Litvaniji. Kompanije iz Bugarske najveći broj zaposlenih imale su u Rumuniji.
Na osnovu svih ovih nabrajanja želeli smo da istaknemo da (1) osim najvećih tokova investicija koji su visoko skoncentrisani (2) postoje i mnogo manji tokovi investicija, usmereni na susedne zemlje ili zemlje u kojima se najlakše može steći konkurentna prednost. Da bi kompanija iz neke manje zemlje (Bugarske, Hrvatske, Letonije, Litvanije, Estonije…) bila sposobna da ulaže u Nemačku i u njoj zapošljava radnike, prvo treba da razvije poslovanje na susednim i sličnim tržištima.
Miroslav Zdravković
Izvor: Makroekonomija
