Možda se rušenjem kapele na Lovćenu, davne ’74. učinje da je ta geometrija pokoravanja od avalskog Žrnova do Lovćenskog prestola opisala svoj magijski krug razgradnje srpskog pravoslavnog žića, no ne desi se, još
Ove 2024. Kad se navršava pola vijeka od rušenja lovćenske kapele, valja se pogledati iza sebe, dogodili su se brojni potresi i iskušenja, bitka još traje i izgleda da nikad teže nije bilo. No, možemo uvidjeti i brojne paradokse istorije. Jedan od njih je da je u tih pola vijeka briga za Srbe na njihovom kulturnom i istorijskom prostoru – od Ohrida do Trsta, i od Sent Andreje do Herceg Novog – koja je dolazila iz novovjekovnog političkog centra našeg naroda Beograda, bila prije maćehinska nego majčinska, prije rasipnička nego domaćinska i žalostan što moram reći; prije izdajnička nego državnička. Primjeri su brojni, počevši od ekonomske devastacije srpske privrede, sela i industrije, konstantnog osiromašenja i rasprodaje srpskih državnih resursa naročito posljednjih trideset godina do osipanja i potpunog nestanka Srba iz Hrvatske, stalne ugroženosti i prijetnje po opstanak Republike Srpske, neustavna predaja Kosova i Metohije, priznavanje makedonske raskolničke sekte i predaja srpskih svetinja u Sjevernoj Makedoniji koje su sama srž srpske duhovnosti i gle, kao naš temelj, spadaju i u temelj evropske duhovnosti i umjetnosti, kao osvjetljujući i nadahnjujući zrak rane renesanse.
Bez obzira na ideološka obilježja vlasti u Beogradu, ona ima kontinuitet u svom antisrpskom djelovanju najmanje od 1945. No, nije predviđena posebna analiza svakog slučaja izdaje pojedinačno. Izdaja se nikad ne može izučiti do kraja, pogotovo u srpskom slučaju, ona curi i lipti, dok god nas je. Biti Srbinom kroz istoriju znači u pravilu biti oskrnavljenim od punog istorijskog potencijala i značenja – jer puni kapacitet značio bi apsolutnu negaciju svih generisanih grupacija u okruženju.
Projekt osamostaljenja Crne Gore 2006. Doživjeli smo kao jedan u nizu bolnih zahvata na tkivu srpskog bića. Zaista, montenegrinski inžinjering kao nasilna fuzija komunističko – fašističkog nasljeđa, pseudolingvistike i religijske mimikrije u cilju generisanja još jedne grupe sa usvojenom tehnologijom nacije – jezikom, Crkvom i imenom – sa svim pratećim instrumentarijem opsluživanim po prioritetu iz resursa partije koja je uzurpirala državno opšte dobro. Ali…
Dugogodišnji neprikosnoveni vladar Crne Gore, političko čedo Slobodana Miloševića i kao takav, blizanac aktuelnog Predsjednika Srbije Aleksandra Vučića imao je baš kao i ovaj potonji, sličan politički put. Od srpskog ekstremiste i jurišnika na Dubrovnik do crvenohrvatstva, od samoupravljača i džemperaša do megatajkuna i otimača državne imovine. Milov Dubrovnik i srbovanje veoma je slično Vučićevom ratnom putu i krvnoj konverziji sto za jednog. U oba slučaja državna infrastruktura postala je partijski odnosno lični servis, država – lična zamjenica.
Šta je posebno čudno u odnosu Srbije i Crne Gore, do nedavno razapete između ova dva blizanca? Dok god je srpski politički centar Beograd imao utjecaj na određene političke subjekte u Crnoj Gori, u zajedničkoj državi do 2006. ali i poslije referenduma, jer je riječ o istim političkim satelitima, nekad Slobodana Miloševića, posljednjih 12 godina Aleksandra Vučića, Srbi u Crnoj Gori su slabili. Pogotovo je zanimljivo opadanje srpskih pozicija dok je još egzistirala zajednička država. Izglasavanjem spornog Zakona o vjeroispovijesti 2019. otvoreno je novo poglavlje u istoriji Crne Gore. Osim što je nakon Litijskog pokreta na dva puta održanim izborima poražena politika diktatora Đukanovića i njegove partije, poražena je još jedna politika – politika lažnih srpskih zastupnika ili produžene ruke beogradske diktature Milovog blizanca. Od trenutka kad su Vučićevi sateliti izgubili prijašnji značaj u Crnoj Gori, postalo je jasno da oni predstavljaju tek jedan, ispodpolovični dio Srba, ali što je još važnije, od tog trenutka Srbi su se ponovo našli u vlasti i u institucijama, ostvarujući pravo na rad i učešće u istim. Na primjeru Crne Gore uočava se jedna začuđujuća, ali iskustveno veoma korisna činjenica koja bi se očigledno dala primjeniti i na drugim za nas Srbe važnim političkim entitetima. Često kontroverzno ponašanje Beograda, još od Slobinog vremena, nastavlja se i danas prema Republici Srpskoj. Jačanje pozicija Republike Srpske u okviru BiH, koliko god to zvučalo nemoguće, možda otvara izvjesniju perspektivu nego zanos Beogradom, čiji vladar je sve samo ne pouzdan čuvar srpstva.
Zanimljivo je i to što protiv crnogorskog kursa istupaju – gle čuda – i hrvatska “diplomacija“ koja je, na čelu sa aktuelnim predsjednikom Milanovićem, “pozorno“ pratila događanja u Crnoj Gori i za vrijeme Litija te zdušno podržavala “crnogorske prijatelje“ misleći naravno na Kuma Mila – ali odavno i Vučićevi mediji. Tako Crna Gora nije po volji ni Hrvatskoj ni Srbiji, i to je dobar znak da ide dobrim putem. Tako, kao u staro vrijeme kad je neosvojena srpska Sparta bila svjetionik slobode, tako i danas krštena i pravoslavna, odbranjenim svetinjama ukrašena Crna Gora, nama Srbima sa svih strana je nada da može bolje.
Stoga, u ovoj atmosferi koja se još nije slegla od dodjele sretenjskih odlikovanja u Srbiji, i još u oku titra kričava boja kose jednog od laureata, kao kad dugo gledate u sijalicu, možda bi valjalo naći možda i neko staro odlikovanje, neku zvijezdu ili krst makar nepostojećeg reda, te ovoj listi raznovrsnih dobitnika srpskog ordenja, koja se izgleda sačinjava s jedinom mišlju da se Srbinu ogadi sve srpsko, dodati i ime kuma Mila, kao ipak na kraju zaslužnog – kao što je nespretno dijete “zaslužno“ što je razbilo krčag, pa se morao kupiti novi i bolji – što je sve na kraju ispalo kako je ispalo, a biće još bolje.
Aleksandar Tutuš
