Iako se o tome u svim javnim sferama raspravlja nakon parlamentarnih izbora u avgustu 2020. godine, snažno učešće Srpske pravoslavne crkve u politici počinje još sredinom 2019. godine, kada je najavljeno donošenje Zakona o slobodi vjeroispovjesti kojom bi vjerske zajednice morale dokazivati vlasništvo nad objektima koji su izgrađeni prije 1918.
Na partijskom kongresu je tadašnji i sadašnji šef države i Demokratske partije socijalista Milo Đukanović najavio da će obnoviti autokefalnu Crnogorsku crkvu, najavljeni Zakon se usvaja krajem 2019. nakon čega su uslijedile masovne protestne litije, a sve je kulminiralo značajnim učešćem SPC u izbornoj kampanji koja je rezultirala prvom smjenom vlasti u Crnoj Gori na izborima.
Pregovori o mandataru nove vlade su vođeni u manastiru Ostrog, što je kasnije bivši premijer Zdravko Krivokapić objašnjavao time da je tadašnji mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije pokušao da ujedini pobjednike izbora.
Dvije i po godine kasnije, na temu sekularnosti Crne Gore se vode brojne rasprave, neki tvrde da država klizi ka teokratiji, drugi ukazuju da su se vjerske slobode tumačile iz represivnog ključa i da se ne dešava ništa neobično. Ono što je činjenica jeste da su pitanja u vezi sa crkvom crkvu toliko prisutna u javnosti da su direktno ili indirektno vodila do obaranja vlada. Krivokapićeva je Vlada pala nakon pukotina nastalih u dešavanjima oko ustoličenja novog mitropolita crnogorsko-primorskog Joanikija, dok je formalni razlog izglasavanja nepovjerenja Vladi Dritana Abazovića bilo potpisivanje temeljnog ugovora sa Srpskom pravoslavnom crkvom.
I u SPC-u i u Islamskoj zajednici deklarativno nemaju dilemu da je sekularno uređenje dobro i za državu i za vjerske zajednice, ali ukazuju da su protiv toga da budu isključeni iz društvenih dešavanja.
Sveštenik Mitropolije crnogorsko-primorske Gojko Perović za “Vijesti” kaže da je princip odvojenosti crkve i države u smislu funkcionisanja državnih i crkvenih institucija, njihovog organizacionog razdvajanja i nepreplitanja politički obrazac koji nema valjanu alternativu.
”To je pokazala istorija. Još ako tome dodamo da temeljni biblijski principi zagovaraju tu odvojenost, jasno je da Crkva prihvata i zagovara tako shvaćenu sekularnost. Društvena situacija koju danas imamo u Crnoj Gori uglavnom je posljedica neuspješnog pokušaja prethodne političke vlasti da tu odvojenost brutalno naruši, što je dovelo upravo do urušavanja te iste vlasti, i nastanka nekih novih procesa koji su velikim dijelom i pozitivni i demokratski”, smatra Perović.
On ističe da Mitropolija ne podržava “i što je rijetko naći u zemljama evroatlantskog svijeta, kome deklarativno težimo”, oblike agresivnog i isključivog sekularizma “kao jedne vrlo netoleratne ideologije”.
”Ona zagovara isključenje Crkve iz javnog života, zabranu njenog oglašavanja i pojavljivanja, i neprirodno suprotstavljanje građanskog života i Crkve. To je, po nama, totalitarna ideologija jednoumlja koju imenujemo kao sekularizam, dok je sekularno uređenje društva, koje afirmiše pozitivnu ulogu religije, crkava i vjerskih zajednica iako im ne daje mjesto u državnim institucijama, i granama vlasti, – nešto što je pozitivno i poželjno i za Crkvu i za državu”, zaključuje Perović.
Reis Islamske zajednice u Crnoj Gori Rifat Fejzić kaže da savremeni sekularni koncept nosioci vlasti tumače i primjenjuju na različite načine.
”Jasna razdvojenost državnih i duhovnih nadležnosti uslovljene su ideološkim predrasudama, isključivostima i, ne tako rijetko, tendencijama neformalnog objedinjavanja ovih nadležnosti s ciljem širenja političke moći i uticaja. Percipiranje vjere isključivo privatnom stvari pojedinca, odnosno instrumentom političke vlasti, krajnosti su koje nijesu imanentne demokratskom društvu u savremenoj državi. Takođe, ideje o državi sa državnom religijom, odnosno teokratijom kao najpoželjnijim političkim sistemom jesu anahrone ideje i kao takve pripadaju istoriji”, ističe Fejzić.
On navodi da se osnov razgraničenja vjerskih i civilnih nadležnosti nalazi u slobodnom i autonomnom đelovanju vjerskih zajednica u okviru svojih legitimnih nadležnosti i pravnog poretka.
”S druge strane, to podrazumijeva nemiješanje države, odnosno njen neutralan odnos prema vjerskoj unutrašnjoj organizaciji i vjerskim poslovima, stvaranju uslova za nesmetano ostvarivanje vjerskih prava i sloboda, ravnopravnost vjerskih zajednica, te pružanje materijalne podrške. Pritom, misija i civilnih i duhovnih struktura treba da bude opšte dobro i napredak društva u cjelini. U tom smislu, Islamska zajednica je u kontinuitetu prepoznata kao subjekt koji doprinosi opštem dobru i napretku”, poručuje Fejzić.
On je istakao da su tokom epidemije objekti IZ bili dostupni zdravstvenim institucijama, a da su islamska zajednica iz dijaspore i pojedinci donirali značajna sredstva.
”Naši resursi usmjereni su i na privlačenje investicija, širenje pozitivne slike o našoj zemlji kroz unutrašnje i međunarodne komunikacije. Humanitarni i socijalni rad Islamske zajednice je neselektivan i u tom smislu nudimo model saradnje sa državom, ali i drugim vjerskim zajednicama. Zalažemo se za jednak tretman manjinskih i većinskih kulturnih, vjerskih i drugih grupa, odnosno princip da nijedna od različitih kulturnih grupa ne može dominirati nad drugima”, zaključuje Fejzić.
Izvor: Vijesti
