Podigao je i obnovio veći broj manastira i crkava među kojima se izdvajaju Bogorodica Ljeviška, Gračanica, Kraljeva crkva u Studenici, Bogorodica Trojeručica u Skoplju, Staro Nagoričane i njegova zadužbina Banjska na prostoru njegove države, odnosno manastirska crkva u Hilandaru na Svetoj gori van njegove države.
Stefan Uroš II Milutin Nemanjić rođen je oko 1253. godine a umro je u Nerodimlju 29.10.1321.
Bio je kralj Srbije od 1282 do 1321 i jedan od najmoćnijih srpskih vladara u srednjem vijeku. Pripadao je dinastiji Nemanjića i bio je mlađi sin kralja Uroša I (1243 — 1276), mlađi brat kralja Dragutina (kralj Srbije 1276 — 1282, kralj Srema 1282 — 1316) i otac kralja Stefana Dečanskog (1322 — 1331).
Tokom njegove skoro četrdesetogodišnje vladavine, kraljevina Srbija je otpočela svoje značajno širenje ka jugu na račun Vizantije sa kojom je 1299. godine uspostavljena nova granica na liniji Ohrid—Prilep—Štip, koje su držali Vizantinci, čime je srpskoj državi priključen sjeverni dio današnje Albanije i veći dio današnje Republike Makedonije. Pored toga, vodio je uspješne ratove sa Bugarima, od kojih je trajno osvojio Braničevo sa Kučevom, i Tatarima. Posle Dragutinove smrti 1316. godine došao je u sukob sa kraljem Mađarske Karlom Robertom (1310 — 1342) zbog zauzimanja posjeda svog brata i tada je izgubio Mačvu i Beograd (1319), ali je uspio da zadrži Rudnik i Braničevo.
On je prvi kralj Srbije koji postaje ozbiljan politički faktor u regionu, koji sklapa ofanzivne saveze, ali i biva meta jakih saveza okolnih država.
Podigao je i obnovio veći broj manastira i crkava među kojima se izdvajaju Bogorodica Ljeviška, Gračanica, Kraljeva crkva u Studenici, Bogorodica Trojeručica u Skoplju, Staro Nagoričane i njegova zadužbina Banjska na prostoru njegove države, odnosno manastirska crkva u Hilandaru na Svetoj gori van njegove države.
Paralelno sa razvojem sakralne arhitekture koja je u njegovo doba dobila novi oblik poznat kao Vardarski stil, razvijala se i fortifikaciona arhitektura u kojoj su najznačajniji dometi manastirsko utvrđenje u Hilandaru i proširenje Beogradske tvrđave gradnjom Zapadnog Podgrađa sa pristaništem.
Zbog svog zadužbinarskog djelovanja je kanonizovan dvije i po godine nakon smrti i proglašen Svetim kraljem.
Ženio se čak pet puta, poslednji put Simonidom 1299. godine i iz tih brakova je imao dva sina Stefana i Konstantina i dvije ćerke Anu (Nedu) i Caricu Zoricu.
Iako je značajno proširio i ojačao srpsku državu i uveo vizantijsko uređenje u nju, nije uspio da konsoliduje unutrašnje prilike u zemlji, tako da je posle njegove smrti došlo do građanskog rata.
Tokom jeseni 1321. Milutin je iznenada doživio apoplektički udar koji mu je oduzeo moć govora i bacio ga u postelju. Izdahnuo je 29. 10. 1321. godine u svom dvorcu u Nerodimlju, nedelju dana nakon završetka Gračanice i Andronikovog poklona u vidu manastira svetog Nikole kod Sera.
Dvije i po godine posle njegove smrti, crkva ga je kanonizovala kao Svetog kralja. Njegovo tijelo je pred Kosovski boj 1389. godine prebačeno iz Banjske u Trepču, da bi pred osmanskom najezdom 1460. godine bilo prenijeto u Sofiju, u crkvu Svete Nedelje koja se po njegovim moštima još naziva i crkva svetog Kralja.
Početkom XXI vijeka, vođeni su razgovori o tome da se dio njegovih moštiju prebaci u obnovljeni manastir Banjsku.
Izvor: IN4S
