Već od jeseni 1945. direktor je Biblioteke Matice Srpske. Upravo zahvaljujući njemu ova biblioteka postaje najvažnija vojvođanska bibliotečka institucija i druga po važnosti u cijeloj Srbiji. Godine 1954. jedan je od osnivača Filozofskog fakulteta u Novom Sadu kojem će biti i prvi dekan. Danas, kad je ova institucija neobično privlačna ne samo brucošima iz Vojvodine, nego sve više i iz ostatka Srbije, pa i Republike Srpske i Hrvatske, ima smisla potencirati viziju Mladena Leskovca
U brojnim kolokvijalnim definicijama brojnih srpskih pođela, kao ključna se često potencira ona između onih s prostora koji je bio pod austro-ugarskom okupacijom nasuprot onih koji su bili pod turskom. I tu, naravno, postoje finese. Bosna i Hercegovina je mnogo duže bila pod turskom vlašću, ali iskusila je i austro-ugarsku. Nešto slično se može reći i za Beograd i neke malo južnije gradove, a u kontekstu vremena između Karlovačkog i Požarevačkog mira. Ima, međutim, i krajeva koji su najdominantnije obilježeni upravo otomanskim nasljeđem, bez praktično imalo habsburškog uticaja. To su prvenstveno Makedonija, Kosovo, Sandžak i sami jug današnje uže Srbije. Kao sinegdoha cijelog tog prilično velikog prostora najčešće se potenciraju Vranje ili Leskovac.
Prvog januara 1904, u selu Sivac, u današnjoj opštini Kula, na sjeveru današnje Srbije, u Vojvodini, na dijametralno suprotnom polu i geografski i kulturološki unutar srpske kulture od onog što simbolizuje (i) grad Leskovac, rađa se čovjek koji se preziva upravo – Leskovac, Mladen Leskovac, sin lokalnog učitelja Milivoja Leskovca. On će osnovnu školu završiti u rodnom selu. Kad kreće u gimnaziju, započinje Prvi svjetski rat. Prve razrede gimnazije završava u Novom Sadu, a poslije prelazi u somborsku gimnaziju. Kad on 1923. diplomira, Austro-Ugarske monarhije već odavno nema, a novonastala Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca postoji već pet godina. Leskovac prelazi u Beograd, gđe se upisuje na Filozofski fakultet. Izabrao je odsjek za istoriju jugoslovenske književnosti. Tokom studija, kako to već biva, polako ulazi u literarne krugove. Isprva, što je takođe relativno tipično, piše ponajviše poeziju i objavljuje je u uglednim i čitanim časopisima. Beogradski studentski život mu očito prija, pa nešto i ne žuri da diplomira. Diplomirao je, dakle, s dvadeset i šest godina, 1930. Odmah potom dobiva posao suplenta somborske gimnazije, čiji je alumnista, kako bi se danas reklo, svakako bio. Predavao je tamo filozofiju, kao i srpski, francuski i njemački jezik. Bio je takođe i školski bibliotekar.
Profesorska karijera kao da mu imitira učeničku, ali u suprotnom pravcu. Kao učenik je iz Novog Sada dospio u Sombor, a kao profesor iz Sombora stiže u Novi Sad. Godina je 1933. Leskovac je neposredno prije dolaska u Novi Sad položio državni ispit, te biva postavljen za profesora Muške gimnazije u Novom Sadu, gđe radi sve do 1941, rastakanja Jugoslavije i okupacije. Za vrijeme okupacije, on je bez posla, ne radi i ne sarađuje s okupatorom. Otud, makar i ne bio u partizanima, vrlo brzo pronalazi „modus vivendi“ s komunističkim vlastima. Odmah poslije oslobođenja ulazi u Komisiju za restituciju kulturnih dobara iz Mađarske (pa zahvaljujući njemu, između ostalih, Matica Srpska dobiva u vlasništvo čuvenu biblioteku Save Tekelije), a već od jeseni 1945. on je direktor Biblioteke Matice Srpske. Biće na toj poziciji devet godina. Upravo zahvaljujući njemu ova biblioteka postaje najvažnija vojvođanska bibliotečka institucija i druga po važnosti u cijeloj Srbiji. Godine 1954. jedan je od osnivača Filozofskog fakulteta u Novom Sadu kojem će biti i prvi dekan. Danas, kad je ova institucija neobično privlačna ne samo brucošima iz Vojvodine, nego sve više i iz ostatka Srbije, pa i Republike Srpske i Hrvatske, ima smisla potencirati viziju Mladena Leskovca. Dekan je bio do 1956, ali je redovni profesor i šef Katedre za jugoslovensku književnost bio sve do penzije. Kao penzioner, predsjedava Komisijom za osnivanje Vojvođanske akademije nauka i umetnosti.
Gotovo da nema važne kulturne institucije u Vojvodini kojoj Leskovac nije snažno doprinio. Dobar je primjer Sterijino pozorje, kao najugledniji pozorišni festival, onomad u cijeloj Jugoslaviji, a danas u Srbiji. Leskovac je bio jedan od osnivača Pozorja, a član njegovog Glavnog odbora bio je duže od četvrt vijeka – od 1956. do 1982. godine. Takođe, zahvaljujući svojoj reputaciji jednog od vodećih jugoslovenskih istoričara književnosti, uredio je i urednički opremio cijeli niz knjiga srpskih literarnih klasika od Dositeja Obradovića i Jovana Sterije Popovića preko Jovana Jovanovića Zmaja i Laze Kostića do Sima Matavulja i Stevana Sremca. Za njega su bile otvorene i sve najuglednije južnoslovenske akademije kojima je teoretski mogao da teži. Iz današnje perspektive je naročito zanimljivo da je prije postao akademik u Zagrebu, nego u Beogradu. Za dopisnog člana JAZU izabran je, naime, 1962, dok je na analognu poziciju u SANU izabran godinu dana kasnije. Godine 1984. postaje i član Vojvođanske akademije nauka i umetnosti. Umro je u Novom Sadu, uz sami kraj 1990. godine, na katolički Božić, taman nekako prije nego se sve počelo raspadati. U godini smrti dobio je Nagradu Vukove zadužbine, dok je još ranije ovjenčan skoro svim važnim srpskim priznanjima: od Sedmojulske do Oktobarske nagrade. Kad danas govorimo o „kulturi sjećanja“, valja napomenuti da Matica Srpska tradicionalno od 1992. dođeljuje nagradu „Mladen Leskovac“. I takođe, ali ne i najmanje važno, Leskovac je jako zadužio prevodnu književnost na srpskom: prevodio je, i to sjajno, i s mađarskog i s francuskog jezika, sjajne pisce i važna đela, od – da napravimo abecednu foru – od Endru Adija do Andre Žida. I sve je to samo dio baštine ovog erudite i, kako su svi koji su ga poznavali isticali, velikog gospodina.
Muharem Bazdulj
Izvor: P-Portal
