Još ranije je bila povika od strane nekih krugova u Srbiji i regionu na književnika i političara Vuka Draškovića, zato što upoređuje Jevreje i Srbe, kao narode sa sličnom sudbinom. Mada i sada se javljaju još neki sa sličnim stavovima poput Vukovih. I to ljudi koji nijesu pripadnici srpskoga naroda. Šta spaja ova dva naroda? Može se reći da je u centru svega religija bez obzira, bili oni religiozni ili ne, da li pogrešno razumiju religiju ili ne. Jevrejima se oko 70. godine, dogodila strašna tragedija od strane Rimljana, rušenje Solomonovog Hrama, gdje je i Isus Hristos propovijedao, prilikom kojeg je izginuo veliki broj pripadnika ovoga naroda. Srbima se dogodila 1389. godine Kosovska bitka. Jevreji su nakon rušenja Hrama bili protjerani širom svijeta. Trpjeli su maltretiranje i progone od strane rimskih i hrišćanskih vladara, inkvizicije, pa sve do Holokausta. Srbi su nakon Kosovske bitke, nekoliko decenija od nje, pali pod Otomansko carstvo i to je trajalo vjekovima. Patili su i jedni i drugi, nadali se brzom oslobođenju. Kod Jevreja je nastala uzrečica“ dogodine u Jerusalimu“. Kod nekih Srba našeg vremena slično se ponavlja po ugledu na Jevreje: “dogodine u Prizrenu“. I, zaista blizu dvije hiljade godine čekali su Jevreji svoj povratak u pjeskovitu zemlju, koju smatraju obećanom od Boga još njihovom praocu Avramu. Mogli su bogati Jevreji da nađu drugo mjesto za svoju državu, svoj počinak, ali ne, oni su htjeli baš u Izrael ili Palestinu.
Jedna od zajedničkih tački dva naroda upravo predstavlja Otomansko carstvo. Njegovo ukidanje predstavlja uzdizanje obadva naroda. Nažalost, trnovita. Još u devetnestom vijeku javlja se cionistička ideja o povratku Jevreja u Izrael. To se tada činila potpuno utopistička i nerealna ideja. A u slično vrijeme javlja se danas često pominjano Garašaninovo “Načertanije“. “Načertanijem“ se predviđa velika srpska država na svim prostorima koju Srbi smatraju svojim. Vjerovatno je i tada kada je donijeta ovakva odluka to smatrano absurdnim. Interesantno je da tvorac cionizma Teodor Hercl, potiče iz današnje Srbije, Zemun.
Čak, neki smatraju da su oslobodilački ratovi Srba od Turaka uticali na cionističku ideju. Padom Otomanske imperije Srbi napreduju. Ujedinjuju se u Kraljevinu SHS, posle Jugoslaviju. Jevreji, nakon pada ove imperije počinju intezivnije da se doseljavaju u Izrael, koji je tada bio pod britanskim protektoratom. Balfurovom deklaracijom dobijaju značajna prava. Ali, malo posle toga jačaju otrovne ideje antisemitizma i srbofobije u Evropi i na Balkanu. U Njemačkoj se osniva Nacional-socilastička partija, koja za sve svjetske i evropske probleme krive jevrejski uticaj, i za svjetsku krizu, kulturnu dekadenciju, razne poroke u društvu. U slično vrijeme ubijen je kralj Aleksandar Karađorđević od strane bugarskog plaćenika, a iza svega smatra se da stoje nezadovoljni dijelovi hrvatskoga naroda, nazvane ustaše. Okupacijom Jugoslavije od strane nacista nastupili su crni dani za Jevreje i Srbe. Za Jevreje u Evropi još godinama ranije. Slično kao i za Jevreje i u NDH su Srbi optuživani za širenje nemorala, komunizma i itd. Uvedeni su kao i u Njemačkoj rasni zakoni. Za vrijeme Drugog svjetskog rata pretrpjeli su stravičan genocid. Jevreji širom Evrope, a Srbi na Balkanu. Zajedno su bili u logoru Jasenovac, još i sa Romima i drugim antifašistima raznih narodnosti, pa i Hrvatima. Bacani su i jame zajedno. Ispjevali su i zajedničku pjesme nalik molitvi Bogu da se u dan strašnog suda ne zaborave njihove zajedničke žrtve, srpske i jevrejske. Prođe taj rat. Srbi uđoše u komunističku Jugoslaviju na čelu sa Titom, a Jevreji 14 Maja 1948. godine konačno dobijaju državu. Dvije hiljade godina dug san je konačno ostvaren, kao i ono “dogodine u Jerusalimu“, mada imaju još puno bitaka.
Na prostoru bivše Jugoslavije početkom devedesetih izbija rat. Srbima se vraćaju stare traume. Zločine nad svojima uzvraćaju istom mjerom, ponekad i mnogo jače. Ne žele da im se više ikada ponovi Jasenovac. Jevreji su do tad u novoosnovanoj državi imali veliki broj sukoba sa Arapima i Palestincima. Ne žele ni oni više ikad da im se ponove Aušvic i Holokaust. Istraumirane bake gospodskih manira i istetoviranih ruku iz logora pričaju svojim unucima vrlo teške doživljaje iz Aušvica, kao što neka hercegovačka, bosanska, hrvatska baka Srpkinja priča sa uzdisajima i svoja iskustva. Ovi uzdisaji se ne zaboravljaju.
Ulivaju strah, stvaraju neki podsvjesni arhetip jeze. Uglavnom se svi nadaju i obećavaju nikad više žrtve, ali, nikad više. Mediji širom svijeta bruje o Srbima kao zločincima. Dugo je trebalo, ako je uopšte, da se ta slika bar malo promijeni. Došao je i taj 7 Oktobar 2023. godine. Napad terorističke organizacije Hamas na žurku gdje urbana izraelska omladina uživa uz rejv muziku, kao i na lokalni kibuc. Veliki broj izraelskih žrtava i mnogo zarobljenih. Benjamin Netenjahu i ostali zvaničnici Izraela obećavaju žestoku odmazdu. I jesu. Od prvobitne sućuti prema Izraelu, brzo se stvari mijenjaju. Iako su svjetski mediji za razliku od devedesetih prema Srbima okrenuti Jevrejima, sad imaju i drugi uznapredovani sistemi komunikacije, poput društvenih mreža i drugih internet sadržaja. Izrael se danas posle tri mjeseca od ovoga napada nalazi na najnižoj svjetskoj tački simpatije od svog osnivanja. Opet medijska hajka i ujdurma kao i protiv Srba. Jer, i Jevreji ponavljaju, još uvijek, nikad više Holokaust, i Aušvic, kao njegov simbol. Dok ovo pišem užasni sukob još uveliko traje u pojasu Gaze. Zaista, tužne slike mršave djece, krvavih palestinskih djdevojčica sa Miki Mausom na majici, koje plaču za svojim majkama i najbližom porodicom. Suze se slivaju same niz lice. Isto je bilo kad sam gledao porodice bošnjačkih žrtava u Bosni. A, i srpskih. Čovjek ne zna više koga prije i šta da žali. Kao da je čitav svijet poludio, kao i međusobni odnosi ljudi, pa i čovjek sam u sebi. Hoćemo li stići više u budućnosti da kažemo“nikad više“, bez obzira kojoj strani, bilo kojoj pripadali. . .
Miloš Lalatović
