Piše: Nevena Daković
Naspram uvrežene prakse uporednog pravljenja filmova i TV serija koja rezultira filmovima „očerupanog“ i izrovašenog narativa ili predugim besmisleno digresivnim narativima serija nalazimo redak primer suštinski (ne)povezanih i sa razmakom od dvadesetak godina snimljenih filma (2001) i TV serije „Apsolutnih 100“ (2025). Ishod je serija, sa svim vrlinama novog kreativnog i produkcionog postupka, koja može ali ne mora da se gleda nezavisno od filma. Kako imenovati odnos povezanosti/nepovezanosti koji su kreatori serije Ivan Knežević i Srdan Golubović odredili kao „prema motivima scenarija filma ’Apsolutnih 100’“ (koji potpisuju Srdan Golubović, Biljana Maksić i Đorđe Milosavljević)? Umesto npr. kontaminirane transmedijalnosti, predlažem termin ’palimpsest’, jer u TV seriji jasno vidimo prethodne filmske tekstualne i narativne obrasce, značenjsko zračenje i citatno-aluzivni spektar.
TV serija „Apsolutnih 100“ nosi osveženu, ali stilski konsekventnu scenarističku i rediteljsku ekipu, inovirane likove i skladno razvijene motive filmske priče smisleno dopunjene zapletima, afektima i ambijentom 2020-ih. A to što naše doba sablasno liči na destruktivne devedesete, (ras)pad društva, kolaps sistema vrednosti i beznađe je dijagnoza koju serija postavlja uz žanrovski raznorodne simptome ’balkan noira’, psihološkog trilera, porodične tragedije, drame izdaje, geto-film i junakinje koja čini da odmah pomislite na Nikitu ili Beti Blu.
Izdaja i osveta
Najpre, podsetimo se filma „Apsolutnih 100“ inspirisanog, do granice lokalizacije i aproprijacije naslovom „Mržnja“ (Matje Kasovic, 1995), francuskim klasikom geto-filma. Talentovani šampion u streljaštvu Saša Gordić (Vuk Kostić) u želji za osvetom svima koji su uništili život njegovom bratu uzima pravdu u svoje ruke, suočavajući se sa traumom, etičkim dilemama i životnim potresima. Stariji brat i uzor, Igor (Srđan Todorović), pobednik svetskog prvenstva 1991. godine i dobrovoljac u potonjim ratovima raspada Jugoslavije, umesto heroja povratnika postaje narkoman i gubitnik na svim poljima. Svet priče je Beograd koji tih godina objedinjuje „Čikago 1920-ih, depresiju 1930-ih, špijunske igre i zavere Kazablanke 1940-ih i razorni hedonizma Vijetnama 1960-ih“. TV serija rodnom inverzijom donosi junakinju, izmešta priču decenijama kasnije; a zaplet je obogaćen aktuelnim urbanim krimi-epizodama i emotivno zasićen raznovrsno razorenim porodicama. Šampionka u streljaštvu Sonja Radić (Anita Ognjanović) u nastojanju da sačuva i zaštiti porodicu – labilnog oca, veterana Dragana (Boris Isaković) i brata Vuka (Miodrag Dragičević) u sivoj zoni na granici kriminala – zamenjuje takmičarsku pušku snajperom i postaje balkanska verzija Nikite (one iz Besonovog filma, 1990) u muškom svetu izdaje rastrzana između ljubavi i žrtvovanja, neurotične šampionke i traumatizovane osvetnice. Rodnom pečatu doprinose drugi uvedeni ženski likovi (odsutna majka, izvršiteljka, vlasnica kluba) i prepoznatljiv ženski scenaristički rukopis Ljubice Luković („Leto kada sam naučila da letim“, 2022; „Kljun“, 2021) i Nađe Petrović, talentovane i uspešne najmlađe članice tima. Uprkos tome, TV serija ostaje podjednako muška priča sa novopostavljenom krovnom ulogom porodice, ništeći mnogocitirani početka romana „Ana Karenjina“. „Sve srećne porodice liče jedna na drugu, svaka nesrećna porodica nesrećna je na svoj način“ osim u našem ovde i sada kada je mnoštvo nesrećnih porodica razoreno istim ratovima, urbicidom, nemaštinom i izdajom. Završnica filma – Igorov trijumf „u ime zemlje“ u Geteborgu 1991. godine – jeste i rekvijem za jednu zemlju. Završnica serije, u spletu mikro(i)storija, rekvijem je za jedan grad, jedno društvo, transgeneracijske sudbine porodica koje se lome preko Sonje. Zato na kraju nema pseudodokumentarnih snimaka slave koji najavljuju pad, već usamljeni inspektor Mirković (Muhamed Hadžović) na trubi svira najlepšu partizansku melodiju „Bella Ciao“ (’Lepotice, zdravo’) ili, u ovom slučaju, u čendlerovskom duhu „Zbogom, lepojko“. Odlučite sami, imajući na umu da je filmski scenario osavremenjen i ramifikovan aktuelnim političko ’noirovskim’ referencama na slučaj Ivanjica, zataškane afere, korumpirane ministre, nesretne tajkune, vaskoliko posrnuće i sivilo razorenog društva.
Raspisani stil
Rađena u produkciji „Telekoma“ i „Fireflya“, „Apsolutnih 100“ je primer kvalitetne intergeneracijske saradnje (dominantno u okviru FDU, čiji su alumni najveći deo ekipe), kontinuiteta markantnog autorskog opusa Srdana Golubovića i svežeg raspisa novih mlađih saradnika (da pomenemo i scenaristu Borisa Grgurovića) sa evropskim iskustvom. U analitičkom gledanju neće vam promaći potezi individualnog rediteljskog (pored Golubovića, koji potpisuje Epizodu 01, E05, E06) senzibiliteta Stefana Ivančića (E02), Katarine Mutić (E03) i Nikole Stojanovića (E04). Nijansirane razlike slikanja unutrašnjeg sveta i dinamike pripovedanja potcrtane su neujednačnim trajanjem epizoda koje će možda zarad prikazivanja na platformama biti standardizovane i podeljene u narativne blokove. Objedinjujuću izvanrednu viziju mraka i ruševina, u koji tonu pojedinci i društvo, donosi direktor fotografije Aleksandar Ilić, čije vrhunsko umeće znamo i iz prethodnih Golubovićevih filmova.
Netfliksov „Problem tri tela“ se pretvara u problem od pola milijarde dolara
Ono što ostaje od pre dve decenije kao ‘guideline’ i zaštitni znak filmskog opusa Srdana Golubovića je svet viđen kroz nišan puške ili snajpera, metafora i rituali streljane, ‘cityscape’ sa oronulim blokovima, paviljonima i zgradama kao ožiljcima decenijskog urbicida; klaustrofobija domova nepopravljivo okamenjenih u osamdesetim; kompleksnost porodičnih, ali još više posebnih odnosa očeva i sinova. Osećaju fikcije, neporecivo izrasle na našoj stvarnosti, doprinosi i kasting jer se glumci iz filma, Boris Isaković, Vuk Kostić i Saša Ali, prirodno i prema nekoj mračnoj narativnoj logici, ostareli pojavljuju u novim ulogama u TV seriji. Među veteranima ali i novodošlim sve pohvale idu izuzetnim Borisu Isakoviću, Aniti Ognjanović i Miodragu Dragičeviću, a manje Dejanu Čukićy i Muhamedu Hadžoviću. Mera glumačkog umeća nije, kako bi se moglo očekivati, emotivni psihološko-fizički ekscesivan izraz, već „umetnost šutnje“ (savršenstvo tog umeća postavili su Aleksandar Berček i Žarko Laušević u filmu „Nož“ , Miroslav Lekić, 1999) članova porodice Radić. Ćutanje inspektora Mirkovića, kao nedorečenog, romantično cinično ’noarovskog’ luzera, pak, preglasno odjekuje u tišini dolazeće tragedije.
TV ostvarenje „Apsolutnih sto“ je dobra i kvalitetna ’prime time’ serija kakva nam je potrebna kao iskaz „besa, očaja, poniženja i generacijskog bunta“ koji su i zatomljena slutnja tragedija u vremenu posle. Nadahnuto, elegantno i tanano osećajno izvedena priča, iskonske teme i univerzalna emotivnost otvorile su joj vrata svetskih festivala (Karlove Vari 2025, Seriesly Berlin2025) i ’striming’ platformi Walter Presents (Chaneel 4, Ujedinjeno Kraljevstvo i Irska) i ARTE, za koji je otkupljena. A kada ćemo je gledati na našim programima/ekranima, videćemo.
Izvor: NIN
