U Crnoj Gori termin građansko društvo je u unutrašnjo-političkoj upotrebi oko dvije decenije. Za to vrijeme termin je postao omiljena poštapalica svake partije, nevladine organizacije, nezavisnog intelektualca, hroničara, eksperta, aktiviste.
„Građansko društvo“ se nametnulo kao najprometniji izraz u našem društveno-političkom životu. Odomaćilo se u svim medijima. Prihvatile su ga raznorazne grupe i organizacije. Postalo je nezaobilazan pridjev javnih nastupa i političkih kampanja tokom svih izbora od lokalnih, parlamentarnih do predsjedničkih.
Početkom drugog milenijuma takozvani promoteri građanskog društva u Crnoj Gori nastupali su oprezno i stidljivo, zatim taktično i s primjesom učenosti, potom estradno i na bis, a onda gotovo prijeteći da bi se tokom pregovora sa Evropskom unijom pretvorili u borbene pokliče politički i identitetski suprostavljenih strana.
Političke partije, nevladine odrganizacije, razna udruženja, nacionalisti i galamdžijske družine ne shvataju da se građansko društvo po svojoj prirodi nužno razlikuje od institucija, tijela, organizacija, struktura i mehanizama koje je formirala i kojima upravlja država.
Korisnici izraza „građansko društvo“ prilikom svojih javnih obraćanja već se u drugoj rečenici pozovu na državu i ugroženost države. Umjesto da djeluju u pravcu analiziranja, korigovanja i poboljšavanja onih djelatnosti i prostora kojima država upravlja oni preko države ciljano naprave aluzije na svoje političke neistomišljenike, ideološke protivnike, pasivne, neopredijeljene i za „građansko“ djelovanje nezainteresovane subjekte. Napadnu im položaje i bez ikakvih argumenata okarekterišu ih kao sabotere građanskog društva, pride tome i države Crne Gore.
To bi u najkraćem bilo skeniranje izraza „građansko društvo“ i onoga što taj termin prati.
Paradoksalno je što pozivaoci na značaj i vrijednosti koje leže u prečesto korišćenom izrazu „građansko društvo“ agilno i uporno rade na oživljavanju nekih sablazni naše davno minule nacionalne istorije koje nemaju ama baš nikakve veze sa građanskim društvom. Čemu to?
Zato što su tobožnji zagovornici građanskog društva nesposobni da djeluju u realnom vremenu i da reaguju na realne probleme. Oni ne doprinose ublažavanju društvenih napetosti. Nije im cilj da državu učine funkcionalnom i odgovornom. Suprotno tome, zagovornici građanskog društva u Crnoj Gori uporno rade na potenciranju društvenih protivurečnosti, izazivanju novih eskalacija i radikalizaciji čak i onih pitanja koja obitavaju i rešavaju se u sferi intimnosti svakog pojedinca.
Korisnici termina „građansko društvo“ duboko zadiru i bave se pitanjima ispovijedanja vjere, opredjeljenja vezanih za široku lepezu životnih ponuda i izbora, seksualnosti, popravljanjem i prepravljanjem istorije, sankcionisanju sklonosti i afiniteta koje individualci gaje prema folklornim i simboličkim obilježjima.
Korisnicima izraza „građansko društvo“ najvažniji je utisak koji ostavljaju u javnosti svojim nastupima. Liče na manekene koji defiluju pistom ispred praznog gledališta *. Njihovoj pisti svi su okrenuli leđa jer po njoj šeta davno prevaziđena moda, ili našim starim političkim rečnikom kazano, hoda i reklamira se ono što kod nas još nije zaživjelo. Možda bi ovo mogla biti i najprihvatljivja definicija promotera i statusa građanskog društva u Crnoj Gori.
Građansko društvo u Crnoj Gori liči na Đeknu koja se pretvorila u svoj hronološki paradoks. O građanskom društvu u Crnoj Gori svi pričaju iako se o njemu ništa ne zna. Aludirajući na Đeknu možemo reći da građansko društvo u Crnoj Gori još nije rođeno a kad će ne znamo. Izvjesno je da će Đekna jednom umrijeti. Neizvjesno je da li će Crna Gora ikada poroditi građansko društvo.
Možda su za neizvjesnost uspostavljanja građanskog društva u Crnoj Gori najviše krivi baš zagovornici građanskog društva jer egzistiraju u profitabilnoj sjenci i finansijskim ladovinama koje im obezbjeđuju država Crna Gora, njene partnerske države iz Nato pakta i Evropske unije, susjedne joj države koje se brinu za svoje sunarodnike u glasovitom multikulturalnom, multietničkom, multikonfesionalnom miljeu Crne Gore.
Crna Gora i građansko društvo su nebo i zemlja. Crna Gora i građansko društvo za sada ostaju u ravni paradoksa.
Što se više pozivaju jedno na drugo to se više udaljavaju jedno od drugog. Crna Gora i građansko društvo ostaju bliski samo po ispraznostima kojima tumače i simuliraju kako državu tako i preobrazbu društva u njoj.
Ranko Rajković
*Izuzimam organizaciju „Oči Podgorice“ čiji televizijski nastupi afirmišu duh građanskog društva uprkos tome što se na građansko društvo ne pozivaju.
