Piše: Milija Todorović
Dio javnosti ovih dana trubi i galami kako SPC provocira, remeti, dijeli crnogorsko društvo svojim javno izrečenim stavovima i djelovanjem. Evo, izuzmimo manifestaciju u selu Zaostro, koja je i po parametrima uglednih antikomunista, ličila na scene iz Bulajićevih filmova. Sve ostalo što se moglo čuti iz crkvenih krugova, na temu Drugog svjetskog rata (par besjeda mitropolita Joanikija, par kolumni u „Pobjedi“ oca Gojka Perovića…) apsolutno je na tragu onog što je o Drugom ratu uporno i neprekidno govorio mitropolit Amfilohije. A to je sjećanje na nevine žrtve, bratsko izmirenje i revizija ideološke crno-bijele partijske istorije o „dobrim i lošim“ momcima koji dolaze (i jedni i drugi) iz jedne iste kuće, iz jednog istog rodoljubivog i prkosnog miljea. Hoću reći, Crkva po ovom pitanju, ne čini ništa novo, ali se buka protiv Crkve doima sasvim novom, posebno dramatičnom.
E sad, ima i onih koji kažu da su negativni tonovi iz Crkve, protiv NOB-a i protiv „crnogorske nacije“ (ma šta ko pod tim podrazumijevao) započeli upravo sa Amfilohijem. Uz to se obično pakuje Amfilohijeva „uloga“ u ratnim zbivanjima 90-ih… i naravno Arkan! Da, onaj Arkan koji jeste bio kraj Amfilohija u Cetinjskom manastiru jednog popodneva, ali koji nije tu „pao sa Marsa“ nego se baš ono, šetao Montenegrom kako i koliko je htio. A tada na vlasti nije bio Andrija Mandić…
Nego, ko biva, prije Amfilohija je vladala harmonija između SPC (svedene na istorijski minimum: vladika i dvadesetak sveštenika) i varijante komunizma koju nam je, u ovim gorama, „naša borba dala“. Počelo, navodno, sa Amfilohijem i bujanjem klero-nacionalizma 90-ih, a završava evo sa spomenikom ratnom zločincu. Do tada je, misli se, sve bilo u harmoniji narastajuće nacije i države, i odumiruće religije.
Međutim, nije baš tako. Ovoj lažnoj retrospektivi zbivanja suprotstavlja se nepobitna činjenica da se država = partija = novoproglašena nacija, brutalno okomila na jedan hram, na jednu crkvu. I to ne bilo koju, nego onu na Lovćenu.
Mitropolit Joanikije o kapeli na Lovćenu: Nadam se da će vlast ispraviti nepravdu
SPC je tada, bez pominjanja četnika i Đurišića, zatražila pravnu zaštitu pred ondašnjim sudovima, saveznim i republičkim. Uslijedio je odgovor Socijalističke Republike i Skupštine opštine Cetinje. Oba su dokazivala nedokazivo: da crkva na Lovćenu nije crkva, nego tek nadgrobni spomenik! S tim što su ljudi iz cetinjske opštine otišli korak dalje. U svom odgovoru Mitropoliji i javnosti iz novembra 1970, dakle 20 godina prije Amfilohija i 50 godina prije Metodija, gradski oci predosjećaju da bi ozbiljna rasprava bez sumnje morala objelodaniti kako crkva jeste crkva (A=A) pa su zato dodali i ovo:
„Nikakva bazilika – crkva, bez obzira na njenu veličinu i arhitektonsko-umjetničku vrijednost, ne bi izrazila ni Njegošev duh, ni duh crnogorskog naroda, pogotovo današnje revolucionarne generacije Crnogoraca“, pa je, prema njima, insistiranje na očuvanju kapele usmjerena „protiv crnogorske nacionalne ravnopravnosti“ i, samim tim ima za cilj „da se duh sadašnje generacije crnogorske nacije vrati u 19. vijek srpsko-pravoslavne i krivo usmjerene nacionalno-romantičarske egzistencije“!
Ne mislim da je ovo pisao neki Broz, Đilas ili kakav Kardelj, ali jeste neko ko „dobro razumije“ ono što zovemo revolucijom u „našem sokaku“, pa upravo ovaj i ovakav argument smatram esencijom varijante komunizma koju su nam „izvezli“ u CG, i koja sada, svoje nastavljače ima u DPS, SDP, SD i Udruženju pravnika CG. Njima ne smeta Amfilohije, niti Metodije… njima smeta bilo kakva crkva ili bazilika, bilo kakve dimenzije. Makar ona bila predsmrtna želja pokojnika. Pokojnika mitropolita. Makar ona bila (nečijom nepažnjom) u grbu tadašnje Crne Gore. Bilo kakva crkva je za njih „krivo usmjerena egzistencija“. I naravno, u demokratskim društvima to bi se završilo nekim saopštenjem, nekim zbornikom radova o prevaziđenoj religiji, nekim pozivom na raspravu o vrijednostima. U totalitarnom režimu to se završava pijukom i maljem. I zato je, prva i posljednja Amfilohijeva riječ bila: kapela.
Može se neko zapitati šta je prethodilo ovakvom saopštenju cetinjskih opštinara? Da ih nije Crkva naljutila nečim prethodno? Lično, ne znam šta bi to moglo biti. Možda hapšenje i deportovanje Dajkovićevog prethodnika Arsenija Bradvarevića 1954. zbog „verbalnog delikta“? Ili krvnička likvidacija Bradvarevićevog prethodnika? Ako se intelektualno, građanski ne zapitamo oko ovih tačaka prošlosti koje prethode Amfilohijevom dolasku i Metodijevoj varijanti revizije istorije, nećemo nikad razumjeti ovo danas.
