Piše: Miroslav Zdravković
Popisi stanovništva iz 1948, 1953. i 1961. godine potcenjivali su pravi broj Muslimana, jer im je nuđeno da se izjašnjavaju na različite načine, kao Srbi, Hrvati, Crnogorci, muslimani u smislu veroispovesti i Jugosloveni.
Prilikom popisa 1961. godine bilo je 972.960 Muslimana i 317.124 Jugoslovena. Prilikom popisa 1971. godine bilo je 1.729.932 Muslimana i 273.077 Jugoslovena. Dakle, od 1971. godine broj Muslimana u SFRJ bio je tačan, skoro duplo veći nego 1961. godine, dok su se pod Jugosloven mogli definisati pripadnici svih naroda i narodnosti, kao i rođeni u etnički mešovitim brakovima.
U 50 opština sa najvećim brojem Jugoslovena u 1971. godini živelo je 198.102 Jugoslovena, što je 72,5% od njihovog ukupnog broja.
Među ovih 50 opština čak 19 je bilo u Hrvatskoj i još 13 u Vojvodini, pa sledi BiH sa devet, u Srbiji izvan pokrajina bilo je samo četiri (Beograd, Niš, Kragujevac i Smederevo), tri u Crnoj Gori (Herceg-Novi, Kotor i Titograd) i još Ljubljana u Sloveniji i Skoplje u Makedoniji.
Dakle, biti Jugosloven predstavljalo je nad-nacionalno izjašnjavanje uz pripadnost etnički mešanim brakovima.
Miroslav Zdravković: Poljoprivredna razvijenost u SFRJ po opštinama u 1980. godini
Apsolutno najveći broj Jugoslovena bio je u Beogradu (51.835) pa su sledili Zagreb, Sarajevo i Novi Sad, ispred Osijeka, Rijeke i Splita.
Drugi deo tabele, 50 opština sa najvećim udelom Jugoslovena u vrhu ima Herceg-Novi, Kotor i Tivat u Crnoj Gori a pri vrhu su i Budva i Bar, i još Ulcinj oko sredine ove tabele. U ovim opštinama je, u odnosu na popis stanovnika iz 1961. godine smanjen broj Crnogoraca koji su u ovom izjašnjavanju prešli u Jugoslovene i Srbe. Broj Srba je povećan sa 14.087 na 39.512, a Jugoslovena sa 1.553 na 10.943.
U Baru je smanjen broj Crnogoraca sa 21.844 na 17.769, dok je broj Srba povećan sa 397 na 1.208, a Jugoslovena sa 46 na 955.
U Budvi je 1961. bilo 4.267 Crnogoraca, 285 Srba i 6 Jugoslovena a u 1971. bilo je 3.953 Crnogorca, 1.469 Srba i 285 Jugoslovena.
U Herceg-Novom je 1961. bilo 8.849 Crnogoraca, 4.261 Srba i 102 Jugoslovena, a u 1971. bilo je 8.581 Crnogoraca, 5.216 Srba i 2.553 Jugoslovena.
U Tivtu je 1961. bilo 1.426 Crnogoraca (3.423 Hrvata bili su apsolutna većina), 863 Srba i 75 Jugoslovena, a u 1971. bilo je 1.647 Crnogoraca (3.375 Hrvata postalo je relativna većina), 971 Srba i 634 Jugoslovena.
U Kotoru je 1961. bilo 10.806 Crnogoraca (3.483 Hrvata), 1.788 Srba i 274 Jugoslovena, a u 1971. bilo je 10.134 Crnogoraca (2.612 Hrvata), 3.362 Srba i 2.171 Jugoslovena. Na ovoj listi opština sa najvećim udelom Jugoslovena nema ni jedne iz Slovenije, Makedonije i Kosova i Metohije. Najviše ih je bilo u Hrvatskoj (23) i Vojvodini (15), pa u Crnoj Gori šest, Bosni i Hercegovini četiri (Sarajevo, Banja Luka, Mostar i Tuzla) i samo dve u Srbiji izvan pokrajina (Beograd i Dimitrovgrad).
Popisi i proračuni autora
Najviše Jugoslovena bilo je u Hrvatskoj (84.118), pa u Srbiji van SAP (75.976), u Vojvodini (46.928) i u BiH (43.796).
Broj Srba u Hrvatskoj neznatno je povećan sa 624.956 u 1961. na 626.789 u 1971. pa su verovatno oni najviše doprineli rastu broja Jugoslovena sa 15,6 hiljada u 1961. na 84,1 hiljada u 1971.
Pažljivi pogled na podatke po ovde izlistanim opštinama, po ugledu na digresiju sa crnogorskim opštinama, verovatno bi nam potvrdio tu tezu, ili je opovrgao.
Broj Jugoslovena dostigao je 1.291.460 prilikom popisa 1981. Broj je povećan za 1.018.383, a najviše je povećan u Hrvatskoj (320.729), u BiH (304.119), u Srbiji van SAP (za 205.355) i u Vojvodini (125.291). Najmanje je povećan na KiM (2.153) u Makedoniji (12.021), Crnoj Gori (22.203) i Sloveniji (26.512).
Broj Srba u Hrvatskoj smanjen je na 531.502, što je apsolutno smanjenje za 95.287 lica a relativno za 15,2%. Ukoliko bismo pošli od pretpostavke da je broj trebao da se poveća na oko 670 hiljada (još 1961. bio je 625 hiljada), to znači da je skoro polovina povećanja broja Jugoslovena u Hrvatskoj bila prelazak iz Srba u Jugoslovene, a druga polovina Hrvata i drugih naroda.
Najviše Jugoslovena bilo je u Beogradu, pa u Sarajevu, Zagrebu, Novom Sadu, Banja Luci, Rijeci, Osijeku, Splitu, Tuzli i Vukovaru. U odnosu na 1961. godinu, među prvih deset gradova samo je Subotica ispala na 13. mesto, a Tuzla je ušla umesto nje na listu.
Posmatrano po republikama, najviše je opština bilo iz Hrvatske (21), BiH (11) i Vojvodine (10), samo tri su bile iz Srbije (Beograd, Niš i Kragujevac) i Crne Gore (Herceg-Novi, Kotor i Titograd), Ljubljana u Sloveniji i Skoplje u Makedoniji.
U drugoj koloni tabele za 1981. godinu su opštine rangirane prema udelu Jugoslovena u ukupnom stanovništvu. Herceg-Novi je bio na prvom mestu sa 34,4%, pa su sledili Bosilegrad, Kotor, Tivat i Dimitrovgrad, pre pet opština u Hrvatskoj: Vukovar, Pakrac, Pula, Osijek i Daruvar.
U priloženoj tabeli Vukovar se po svim pokazateljima nalazi do 12. mesta: na desetom je prema apsolutnom broju, na šestom je po udelu, na sedmom po promeni udela i na 12. prema apsolutnoj promeni broja u odnosu na 1971. godinu.
Među 50 opština sa najvećim udelom Jugoslovena iz Hrvatske je bilo 23, iz BiH je bilo 13, iz Vojvodine sedam, četiri iz Crne Gore i tri iz Srbije (još Beograd uz spomenute sa bugarskom većinom), dok Makedonija, Slovenija i Kosovo i Metohija nisu imali ni jednu opštinu.
Miroslav Zdravković: Poljoprivredna razvijenost u SFRJ po opštinama u 1980. godini
U trećoj koloni, ranga opština prema relativnoj promeni udela Jugoslovena 25 su bile iz Hrvatske, 16 iz BiH, četiri iz Crne Gore (Herceg-Novi, Tivat, Kotor i Budva), tri iz Vojvodine (Sombor, Bač i Apatin) i dve sa bugarskom većinom u Srbiji izvan pokrajina.
Slovenija, Makedonija i Kosovo i Metohija ni po ovom pokazatelju nisu imale predstavnike među 50 opština.
U poslednjoj koloni nalaze se opštine rangirane prema apsolutnom povećanju broja Jugoslovena između 1971. i 1981. godine.
Najveći rast broja Jugoslovena imali su Beograd, Sarajevo, Zagreb, Banja Luka, Rijeka, Novi Sad, Osijek, Tuzla, Split i Zenica. U odnosu na prvu kolonu sa najvećim brojem, Zenica je sa 11. mesta došla na 10., a Vukovar je sa 10. pao na 12. dok su ostale zadržale ista mesta ili ih malo promenila.
Ovde je 20 opština iz Hrvatske, 15 iz BiH, devet iz Vojvodine, tri iz Srbije, Ljubljana iz Slovenije, Skoplje iz Makedonije i Herceg-Novi iz Crne Gore.
Kao što možemo da vidimo iz svih ovih podataka „Jugoslovenstvo“ je bilo najizraženije kod Srba, a manje kod Hrvata, Crnogoraca i Muslimana dok je kod Slovenaca, Makedonaca i Albanaca ono bilo takoreći strani pojam.
Za popis 1991. godine nedostaju nam podaci za Makedoniju, gde je i u 1981. godini bio zanemarljiv broj Jugoslovena (12.021 što je bilo 1,2% od ukupnog broja).
Bez Makedonije, ukupan broj popisanih Jugoslovena bio je 700.401 i on je smanjen za 591.059. Više od polovine tog smanjenja (300.121) bilo je u Hrvatskoj, pa slede Srbija izvan pokrajina sa 135.521 i BiH sa 108.070. Broj Jugoslovena u Sloveniji smanjen je za 21.019, u Crnoj Gori za 7.292, u Vojvodini za 3.360 a na Kosovu i Metohiji za tri lica (sa 3.073 na 3.070).
U odnosu na 1981. godinu, broj Srba u Hrvatskoj je povećan za 49.260, ili za 9,3%, što znači da povratak iz Jugoslovena u Srbe nije mogao da ima veliki uticaj kao pri povećanju broja Jugoslovena nakon 1971. godine.
U odnosu na 1981. godinu, u 1991. godini broj opština iz Hrvatske je prepolovljen dok je povećan iz Vojvodine i iz Bosne i Hercegovine.
U 1991. godini najviše opština među prvih 50 bilo je iz Vojvodine i Bosne i Hercegovine, po 16, pa 10 iz Hrvatske, četiri iz Crne Gore (Herceg-Novi, Titograd, Kotor i Bar), tri iz Srbije izvan pokrajina (Beograd, Niš i Dimitrovgrad) i samo Ljubljana iz Slovenije.
Najviše Jugoslovena bilo je u Beogradu, Sarajevu, Novom Sadu, Banja Luci, Subotici, Tuzli, Zagrebu, Zenici, Somboru i Mostaru. U odnosu na 1971. godinu, ovde više nisu bili Rijeka, Osijek, Split i Vukovar, a umesto njih bili su Subotica, Zenica, Mostar i Sombor.
Druga kolona pokazuje dramatičan pad udela Jugoslovena u Hrvatskoj, jer je čak 40 opština iz nje, dok su sedam iz BiH, dve iz Crne Gore (Herceg-Novi i Kotor) i samo Bosilegrad iz Srbije izvan pokrajina. Iz ove tabele se može videti i nacionalna hegemonizacija u Hrvate stanovništva u Istri, koje se ranije nije osećalo Hrvatima, poput opština Opatija, Poreč, Pula, Labin, Pazin, Umag, Cres-Lošinj.
U trećoj koloni, ranga prema apsolutnom smanjenju broja Jugoslovena, Zagreb (-49.531) je bio ubedljivo ispred Beograda (-27.082), pa su sledili Rijeka, Osijek, Sarajevo, Split, Vukovar, Pula i Sisak. Iz Slovenije se ovde pojavio i Maribor, uz Ljubljanu koja je nekako nalazila svoje mesto kao jedina opština iz Slovenije.
Ukupno je u trećoj koloni 28 opština iz Hrvatske, 12 iz BiH, šest iz Srbije, dve iz Slovenije i Herceg-Novi iz Crne Gore, dok se Skoplje našlo ovde po automatizmu jer ne znamo koliko je preostalo Jugoslovena u 1991. godini.
Broj Jugoslovena povećan je u 1991. u odnosu na 1981. godinu u 53 opštine u zbiru za 26.395 i to većinom u opštinama u Vojvodini i u Srbiji izvan pokrajina.
U Crnoj Gori broj Jugoslovena povećan je u četiri opštine i to u Plužinama za jedno lice, u Kolašinu (+13), Mojkovcu (+32) i Cetinju (+80).
Na Kosovu i Metohiji povećan je broj Jugoslovena u sedam opština: Klini, Dragašu, Vučitrnu, Đakovici, Istoku, Suvoj Reci, Glogovcu, sa prethodno zanemarljivih brojeva, a u zanemarljivom broju.
Najviše je broj Jugoslovena povećan u Vojvodini, u 17 opština, zatim u Srbiji van pokrajina u 13 i u Bosni i Hercegovini u 12 opština. Beočin, Bačka Topola i Subotica imali su najveće povećanje broja.
Izvor: Makroekonomija
