Nijesam siguran da bi Njegoš iz 19. vijeka, opkoljen agresivnim turskim armadama, mogao da pojmi građanski suživot koji mi danas živimo i vrednujemo
Piše: naš stalni dopisnik sa Divljeg zapada Milija Todorović (u ulozi Garija Kupera)
Istorijski Njegoš nije mogao pojmiti Crnu Goru, pa ni Evropu, drugačije nego kao hrišćansku (uključujući i njene antičke korijene).To se vidi i u njegovom odnosu prema Rusiji, evropskim hrišćanskim vrijednostima, Italiji…. itd. U Crnoj Gori – on je tu jasan u odnosu na pritisak otomanskog okupatora. Prema katolicima je blagonaklon…. U predgovoru „Ogledalu srpskom“ on ističe kako su (parafraziram) „ludosti prvog i drugog Rima“ (misli na papu i carigradskog patrijarha) zamutile izvornu Hristovu nauku. Dogmatski nedorečen (možda i nezaintetesovan) u pogledu šizme 1054…on je ipak životno, egzistencijalno odan pravoslavlju. Zato Njegoš kaže da Crnogorci nikad nijesu opjevali ni jedan svoj boj sa katolicima….a bilo ih je. Jer su osjećali/znali za hrišćansku srodnost i zajedničko duhovno porijeklo sa njima.
Kad se dopisuje sa bosanskim pašama, i kada prema nekima od njih ima blagobaklon ton, on ih kori – što direktno, što među redovima – jer su zaboravili na svoje hrišćanako i srpsko porijeklo…..
Zato mislim da istorijski Njegoš nije mogao da pojmi ni Crnu Goru ni Evropu izvan hrišćanske kulture. (To se vidi i u onoj čuvenoj primjedbi prema Dositejevom prosvetiteljstvu.)
Ali, Njegoš pjesnik…. naravno da leti izvan svih granica …. i gleda/vidi sve tajne samog Tvorca. Takav Njegoš je kosmički um, njemu je teško pripisati konfesionalnost.
Ipak, iz svih ovih gornjih razloga…. smatram da bi onom istorijskom Njegošu bila strana koncepcija građanskog društva, i suživot različitih vjera na istom prostoru, posebno u CG (mislim na suživot hrišćanstva i islama). Jednostavno istorijske okolnosti njegovog života i djelovanja nijesu mu dozvoljavale drugačiji vidik. Nijesu dopuštale da u političkom shvatanju ima onaj vidik koji je imao kao pjesnik. Ili, ajde da preformulišem: nijesam siguran da bi Njegoš iz 19. vijeka, opkoljen agresivnim turskim armadama, mogao da pojmi građanski suživot koji mi danas živimo i vrednujemo.
Do čitanja u sljedećem broju….
