Na današnji dan 1452. godine Stefanica-Stefan Crnojević položio je u Kotoru zakletvu Veneciji na vjernost, primivši iz ruku kotorskog kneza vojvodsku palicu i zastavu.
Stefan Crnojević, osnivač dinastije Crnojevića, glavni je akter brojnih dešavanja na teritoriji današnje Crne Gore sredinom XV vijeka u kojima je na prostoru Gornje Zete izrastala posebnost Crne Gore. Sporazum zaključen u Vranjini 1455. godine između Stefana Crnojevića u ime „zetskog zbora“ koji su činili predstavnici 51 „družine ili opštine“ i Zuana Bolanija o prihvatanju mletačke vlasti bez ikakve prinude“ uz obavezu ratovanja za Republiku do Lješa i Zadrima, dokle se protezala mletačka vlast, uz prihvatanje poreskih obaveza kakve su bile u vrijeme Balšića i mletačku spremnost da prizna nadležnosti zetskoga mitropolita, govore o prvom uzajamnom i samostalnom pravnom aktu kojim se izražava nastavljanje državnotvorne tradicije iz vremena Balšića. Iako su tim sporazumom regulisani odnosi između Mletačke republike i gornjozetskoga vojvode i ratničkih družina, u realnosti ta mletačka zaštita bila je samo nominalna. Tim sporazumom Stefan Crnojević postao je gospodar Gornje Zete tako da od njega počinje dinastička loza Crnojevića. Stefan Crnojević suočavao se sa problemima za koje najčešće nije imao ni materijalne ni ljudske moći.
Snalazeći se između sukobljenih strana načinom koji ga je učinio izuzetno zanimljivom ličnošću, ostavio je dubok trag u crnogorskoj istoriji. Taj romantični vitez, uporni graditelj i čuvar zetske tradicije, pokazao se kao izuzetno vješt političar i diplomata. Čini se da je u istoriografskoj procjeni ostao u sijenci svojih sledbenika, sina Ivana i unuka Đurđa Crnojevića. Od vremena Balšića, kad su prvi Crnojevići imali samo mali posjed i nekoliko sela u skadarskom kraju, do vremena kad su postali gospodari lovćenskoga kraja i čitavoga sjeveroistočnog masiva Gornje Zete, njihova djelatnost prepoznaje se u često iznuđenim političkim obrtima. Svakako najveći uspjeh Stefana Crnojevića je u tome što je uspio da probudi kolektivnu svijest i poveže ratne družine i katunske zajednice, teritorijalizovane na području Gornje Zete i na taj način započeo proces formiranja države.
Osamostaljenjem prostora Gornje Zete otpočela je sve češća i trajna primjena naziva Crna Gora kao teritorijalno-političke cjeline. Stefan Crnojević ostavio je svome nasledniku zajednicu koja je već bila duboko ukorijenjena u narodnu tradiciju.
I njegov sin, Ivan, prolazio je kroz slična i teža iskušenja.
Priredio: Miomir Đurišić/Mitropolija
