U Istočnom Novom Sarajevu održan je 45. Savezni festival srpskih guslara Srbije, Crne Gore i Republike Srpske. Prvo mjesto i ove godine osvojio je Maksim Vojvodić iz Crne Gore, čime je odbranio titule sa prethodna dva savezna festivala održana u Prijepolju i Beranama.
Dvadesetdvogodišnji Vojvodić, porijeklom Pivljanin, član je Guslarskog društva „Vojvoda Mina Radović“ iz Podgorice, a po zvanju je profesor istorije.
Za portal „Buđenje“ govorio je, između ostalog, o Festivalu, svojoj ljubavi prema guslama, ali i o tome šta mladi treba da urade kako bi sačuvali gusle od zaborava.
Maksime, otkad nastupaš kao guslar i šta te je privuklo ovom intrumentu?
Maksim: Porodična tradicija je imala najviše uticaja na moje razvijanje u guslama. Prvi nastup sam imao sa devet godina u Plužinama. S vremenom je rasla ta ljubav prema guslama i postajala je sve veća i veća.
Festival srpskih guslara u Istočnom Novom Sarajevu je iza nas. Kako komentarišeš procentualni odnos mlađih i starijih guslara na Festivalu? Da li to nešto govori?
Maksim: Upravo na otvaranju ovog festivala rekao sam da su otprilike polovina učesnika mladi guslari, ako u mlađe guslare računamo one do 30 ili 40 godina. To je nešto što je velika stvar za gusle i ovo je jedan od rijetkih festivala na kojima je ovoliko omladine nastupilo, čak i u finalu. Što se tiče omladine, vidno je da se radi, da se u guslama rađaju nove generacije. Slijedi nam jedan, da se žargonski izrazim, guslarski „bum“. Gusle će dobiti još veliki broj novih, mladih, talentovanih, perspektivnih guslara.
Maksime, master si istorije i svjedočimo da je dosta mladih guslara izuzetno obrazovano. Da li to utiče na guslarsku praksu i guslarsku tradiciju?
Maksim: Svakako. Samim tim što se omladina obrazuje i gusle se dižu na jedan viši stupanj nego što su bile u prethodnim vremenima. Čim ste vi obrazovan čovjek, bolje ste uvažavani i u svakodnevnom društvu. Za gusle je to mnogo bitno zbog toga što guslar ne može biti guslar bez obrazovanja. To su ranije mogli ljudi koji su živjeli na selu, koji su bili prirodno darovani nekom mudrošću i prenošenjem te narodne, usmene književnosti s koljena na koljeno, što se danas ne može ostvariti. Međutim, svjedoci smo toga da je mnogo mladih guslara obrazovano. I nešto što je glavna i neophodna stvar za gusle jeste upravo to poznavanje književnosti, nečega što mi izvodimo, a to su epske pjesme, najprije narodne stare epske pjesme, a kasnije i neke vrste rimovanih pjesama. Ali i tu treba imati neku mjeru i granicu šta se bira i šta se pjeva.
Osim guslarskih pjesama snimao si i pjesme bez gusala, izvorne pjesme, pjesme uz orkestar?
Maksim: Snimao sam pjesme zajedno sa izvornom grupom „Peče“ i u saradnji sa „Čegović televizijom“ sa Jutjuba. I to je nešto kroz šta se prožima sva naša tradicija i sav naš etnos. Takođe, snimio sam pjesmu „Hiljadu Vidovdana“ sa svojom prijateljicom Brankom Zečević i to je nešto novo s moje strane, ali uopšte nije nešto što odskače od gusala. Štaviše, i u tom spotu se nalaze gusle. I ja čime god da se bavim, a bavim se folklorom, nešto što je prioritetno u mom zanimanju jesu gusle, a onda sve ostalo. Jer treba izaći iz okvira gusala i te ljude koji nisu upoznati sa guslama naučiti da vole gusle na pravi način i to je po mom mišljenju najvažniji zadatak za svakog guslara.
Skoro si nastupao u Švajcarskoj. Kako stranci reaguju na gusle?
Maksim: Da, bio sam u Švajcarskoj i Njemačkoj, ali sam prije svega nastupao za naš narod tamo. Za strance često nastupam zajedno sa folklornim ansamblom gdje se susreću svi narodi i sve nacije. Kad guslate strancu, ne možete a da ne iznesete svoj maksimum. To je najteža stvar zato što on vas ne razumije i ako on vas ne vidi i ne osjeti vašu emociju, on neće na pravi način osjetiti gusle. I to je nešto što odvaja mladu generaciju od stare i srednje. To je to unošenje emocije i naglašavanje svake riječi. To je nešto što uzbuđuje i omladinu i strance. Imao sam priliku da guslam i u Rusiji zajedno sa folklornim ansamblom „Crna Gora“ i ne možete vjerovati kako vas ljudi ne razumiju a, u stvari, razumiju. Kad sam završio nastup, imao sam ispred sebe takav špalir ljudi, koji je htio da se slika sa mnom bez obzira na to što oni ne razumiju jezik, ali su razumjeli emociju i suštinu gusala.
Šta jednom guslaru, Srbinu iz Crne Gore, predstavljaju Sarajevo i Romanija?
Maksim: Prema Sarajevu imam posebno poštovanje i posebnu ljubav. To je, sa aspekta moje struke i istorije, grad koji je oštećen u tome smislu što je trebalo da bude centar svega srpstva, jer bi se stvari mnogo drukčije odvijale. Sarajevo je i geografski centar svih naših prostora. Veoma mi je žao kad se s nostalgijom sjećamo tih guslarskih večeri koje su najbrojnije bile u Sarajevu, u tim salama u Skenderiji i Ilidži, što sam slušao od starijih guslara. Vi kad to čujete, to danas izgleda kao bajka, a u stvari je to sve živa istina. Najviše su se gusle slušale ovdje, najviše su se gusle slušale u Sarajevu. Romanija je, naravno, neodvojiva od Sarajeva. Vjerujte mi da sam večeras, kad sam vidio ovoliki narod i ovoliku publiku, makar jednim dijelom zamislio da se nalazim u Skenderiji.
Šta je ono što mlada generacija treba da uradi da bi gusle sačuvala?
Maksim: Mlada generacija najprije treba da razumije gusle na najbolji mogući način, a to je da budu svjesni da su gusle naša svetinja. Često koristim riječi Raja Vojinovića (guslara i istaknutog guslarskog poslenika) da guslar sa guslama nije ništa drugo nego produžetak liturgije – kao što sveštenici vrše službu u crkvi, to rade guslari sa svojim guslama. Međutim, gusle su toliko široke da se sa njima može nastupati i na akademijama i u pozorišnim salama, a isto tako i u kafani, gdje se ljudi u slobodno vrijeme sreću, guslaju i pjevaju. Gusle su svestrane i u tome je njihova ljepota. Mi se sa guslama i rađamo, i plačemo, i smijemo se, i umiremo, i veselimo se, i njihova je moć neizmjerna.
Novi projekti?
Maksim: Krajem mjeseca imam promociju CD albuma koji se tiče kapele na Lovćenu, u Hramu u Podgorici. Tamo se održavaju „Dani mitropolita Amfilohija“ i radićemo na tome da to bude nešto što gusle nisu dosad doživjele, jednu scensku adaptaciju epskih pjesama, kao neku vrstu predstave. Ne kao obično guslarsko veče, nego planiramo da to uzdignemo na jedan veći nivo. Projekata će biti i sa izvornom grupo „Peče“, Bože zdravlja!
Dušan Pejić
Izvor: Buđenje
