Kosmos je roman čuvenog poljskog pisca Vitolda Gombroviča. Radnja se dešava u haotičnom ambijentu gdje se miješa stvarnost i asocijacije, apstraktni i arhetipski odnos čovjeka prema ljudima, događajima i okolini. Teško je pratiti nit romana iako nije preobiman. Ipak, ako se malo potrudite radnja na kraju dobija smisao. Glavni junak se rijetko pominje i to sa pogreškom Vitol. Dva prijatelja, Vitold i Fuks po dolasku u pansion nailaze na obješenog vrapca, oko čega se stvara čitava misterija, ko je mogao da tako nešto uradi. Sa tim počinje i čitav niz psihotičnih asocijacija i radnji glavnog junaka. U jednom momentu bez ikakvog razloga obesio je pansionskog mačka, nakon čega se čitavo vrijeme skriva i sumnja da li će ga neko otkriti. Često čudno sastavlja riječi, koje nemaju normalno zvučanje, samo nagađanje onoga što bi mogle da znače. U romanu se nagoveštavaju brojne erotske aluzije, ali sa iskrivljenim značenjem. Tačnije, sve u romanu se predstavlja iskrivljeno, tako da se ne može utvrditi da li se radi o stvarnosti ili samo percepciji glavnog junaka.
Na kraju romana Vitold pronalazi gosta pansiona Ludviga obješenog u šumi za drvo, pošto su se svi pitali gdje je. . . Potom po nekom svojem patološkom nagonu ima želju da mu stavi ruku u usta. Ali se boji da bi mogli njega okriviti da ga je objesio, kao što je objesio mačka. Od dolaska u pansion radnju prati čitav niz vešanja, vrapca, štapića, mačka, na kraju Ludviga.
Sam naziv romana Kosmos upućuje na samu čovekovu prirodu, koja je neograničena. U ovom slučaju nažalost mračnim distopijskim asocijacijama, pa čak možda i halucinacijama. Sve je ubrzano, haotično, poput kakvog košmarnog sna. Čitav niz nepovezanih likova u istom ambijentu za istim stolom, sa raznim Vitoldovim predubjeđenjima o njima.
Miloš Lalatović
