Kada su početkom 20. vijeka francuskog premijera pitali koji dio Sirije i koliko dugo Francuska planira da drži pod okupacijom, odgovor je bio znakovit – „Cijelu Siriju, zauvijek“.
Ova upečatljiva izjava izrečena je 1920. na Konferenciji u San Remu u kontekstu nesuglasica sa Engleskom povodom podjele zona uticaja na Bliskom istoku. Evropske kolonijalne sile precrtavale su tada i dijelile granice Otomanskog carstva u skladu sa sopstvenim interesima ne uvažavajući vjekovne tradicionalne limese između različitih etničkih grupa.
Mandat za upravljanje teritorijama današnjeg Iraka i Palestine dobila je Engleska, dok su Francuskoj pripale Sirija, Liban i turska provoncija Hataj. Objašnjenje da su ljudi koji su živjeli na pomenutim teritorijama smatrani „još uvijek nesposobnim da samostalno opstanu u surovim uslovima savremenog svijeta“, i danas zvuči poznato.
Naročito se nastojalo da se od Sirije, Libana, Irana… stvori što veći broj manjih mikrodržava kojima je s tog aspekta lakše bilo manipulisati i primorati ih na odluke koje su često protivne interesima naroda koji u njima žive. Neki cinik bi možda primijetio da Bliski istok ovako opisan previše podsjeća na Balkan, ili bolje rečeno – Balkan na Bliski istok.
Ova istorijska refleksija pravljenja paralele između Bliskog istoka i Balkana nažalost po mnogo čemu ima smisla, a naročito u kontekstu činjenice da se Balkan sve do linije Beč – Trst, u geostrategijskim projekcijama Zapada doslovce posmatra kao integralni dio – tj. produžetak Bliskog istoka.
U međuvremenu, za sto godina mnogo toga se promijenlo dok su evropske sile budući pojedinačno inferiorne u odnosu na SAD, Kinu i Rusiju, odlučile da pokrenu projekat ujedinjene Evrope. To svakako ne znači da su duboko ukorijenjeni imperijalni refleksi i modus operandi u potpunosti napustili njihovo ponašanje.
Ovo je naročito zanimljivo jer je poslednjih godina upadljivo naglašeno interesovanje Francuske za Crnu Goru i Balkan. Naime, nakon godina idolentnosti prema našem regionu, Pariz je 2018. godine donio stratešku odluku da proširi mandat djelovanja svoje Agencije za razvoj(AFD) na sve zemlje Zapadnog Balkana, dok je 2020. od strane grupe eksperata sačinjena Inicijativa – „Francuska i Zapadni Balkan – ka strateškom povezivanju“.
Tako ne slučajno stiže vijest da je Crna Gora sa francuskom državnom energetskom kompanijom EDF započela strateško partnerstvo, pri čemu se isto planira i na polju ekologije, zdravstva, infrastrukture i saobraćaja. Ministarstvo odbrane Crne Gore odlučilo se za nabavku dva patrolna broda koja će sagraditi francusko brodogradilište KERŠIP (KRESHIP). Ovo je značajno jer vojna kooperacija uvijek označava jedan stepen više povjerljivosti u odnosu na ekonomsku integraciju između država.
Za crnogorske aerodrome godinama su takođe veoma zainteresovani francuski koncesionari. Interesantno da kada se pogledaju dostupni podaci u vezi s tim ko su koncesionari aerodroma na Zapadnom Balkanu, može se uočiti da su svi aerodromi u rukama francuskih koncesionara, izuzev Ljubljane koja je u vlasništvu njemačke firme, pa se logično odmah nameću i brojna druga pitanja… Treba li kazati da ovakvi detalji nikada nisu slučajni.
Prije više od sto godina Francuska i Engleska sklopile su tajni dogovor poznat kao Sajks- Pikoov sporazum o podjeli zona uticaja u pogledu kontrole veoma izdašnih prirodnih resursa u strateški važnom regionu Bliskog istoka. Neko bi pomislio da se sličan scenario na Balkanu iza kulisa odigrava i danas. S tom razlikom što evropske sile imaju sve manje potentnosti u globalnim poslovima.
Tako su u Siriji danas Rusi i Amerikanci, u Africi dominiraju Kinezi, dok se na Bliskom istoku i u Srednjoj Aziji za uticaj nadmeću sve tri pomenute velike sile. U datim okolnostima za zemlje osnivače EU region Zapadnom Balkana kao najbliže okruženje predstavlja imperativ, a možda i po onoj narodnoj – bolje išta nego ništa. S tim što treba naglasiti da u odnosu na neke druge velike sila, Crna Gora istorijski možda najmanje negativnih iskustava ima upravo sa Francuskom. S obzirom da je riječ o jednoj po svemu velikoj naciji, bilo bi prava šteta da uz malo mudrosti i promišljenosti, vlasti u Podgorici, spremnost i interes Pariza za saradnju ne iskoriste i na dobrobit i napredak Crne Gore.
Nebojša Popović
