Od samog početka ruske „specijalne vojne operacije“ u Ukrajini, krajem februara 2022. godine, Evropska unija je požurila da oblikuje i uvede režim sankcija protiv Ruske Federacije.
Od tada je EU primjenila šest paketa sankcija protiv Rusije u rasponu od „ciljanih mjera (individualnih sankcija)“ do ekonomskih i diplomatskih ograničenja. Najvažnije osovine ovog plana bile su ekonomske sankcije i zabrana uvoza/izvoza, posebno u pogledu energenata.
Dosadašnje planiranje EU jedva da je dostiglo bilo koji od svojih predviđenih ciljeva, dok je negativan uticaj na Evropljane daleko očigledniji od bilo kakvih problema nanijetih Moskvi.
Takozvani ekonomski nuklearni udar, ruska zabrana SWIFT sistema je zanimljiv primer. Odsijecanje Rusije od „vodećeg svjetskog provajdera finansijskih poruka“ izazvalo je početni šok i ograničenu nelagodnost, ali osim pompeznih naslova velikih zapadnih medija, stvarni efekti su bili prilično minimalni.
Niz hitnih mjera u Rusiji, uključujući povećanje stope na depozite sa 9,5 procenata na 20 procenata i ciljane kontrole kapitala kod kretanja u stranoj valuti i plaćanja u inostranstvu, zajedno sa korišćenjem alternativnih mreža kao što su SPFC, CIPS, pa čak i novi fintech proizvodi, predstavljaju brzo rešenje za SWIFT zabranu.
Posmatrajući energetski sektor, Evropski savjet je nedavno odlučio da postepeno i djelimično zabrani uvoz ruske sirove nafte i određenih naftnih derivata. EU će ovaj plan realizovati u roku od osam mjeseci, sa ciljem da smanji 90 odsto ruskog pomorskog uvoza.
Međutim, Bugarska i Hrvatska će se privremeno uzdržati od ove zabrane, dok će određene zemlje članice koje nemaju izlaz na more, poput Mađarske i Slovačke, nastaviti da uvoze rusku energiju gasovodima.
Ova strategija izuzetaka, zajedno sa činjenicom da su se lideri EU borili da postignu konsenzus o ruskim sankcijama, podvlači da je Unija jedva spremna za finansijsku konfrontaciju punih razmjera sa Moskvom. Takođe, bilo kakva razmišljanja o zabrani uvoza ruskog gasa i dalje ostaju nerealna.
Kratkovida politika EU je očigledna kada se pogledaju brojne zemlje, uključujući i de facto lidera Unije, Njemačku, koje su u velikoj mjeri zavisne od ruske energije. Ove zemlje se sada bore da otkriju alternativne opcije, pri čemu su izvodljivi izbori posebno ograničeni.
Neefikasno i besmisleno planiranje Evrope je takođe naglašeno promjenama u svetom gralu EU, takozvanim zelenim dogovorom i uzastopnim ponavljanjem korišćenja uglja kao fosilnog goriva, nakon ukrajinske krize.
Dosadašnja strategija sankcija značajno je podigla prosječne troškove energije širom evrozone. Još 2014. godine, nakon ruske aneksije Krima, cijene nafte su kratko skočile prije nego što su pale.
U to vrijeme, Sjedinjene Države su pobjegle sa tržišta sa naftom iz škriljaca, nakon uvođenja novih tehnika bušenja, poput frakinga. Istovremeno, Saudijska Arabija, jedan od najvažnijih igrača OPEK-a, imala je pogodnost da održi niske cijene, u pokušaju da izvrši pritisak na američke proizvođače minimiziranjem njihove neto profitne marže, sa ciljem da proizvodnju iz škriljaca učini neodrživom na duži rok.
Ove jedinstvene okolnosti dovele su cijene nafte do slobodnog pada od 2014. do 2016. godine, povremeno ispod 30 dolara po barelu. To je u to vrijeme predstavljalo veliki pritisak na rusku ekonomiju, dok je pristup energentima ostao isplativ za kupce širom svijeta.
Danas su stvari dijametralno drugačije. Proizvodnja škriljaca u SAD značajno je usporila i glavne sile OPEK-a mnogo racionalnije kalkulišu svoje sljedeće poteze nakon neviđenog šoka pandemije KOVID-19 i privremenog kraha energetskih tržišta.
Zapad i EU u nastojanju da kontrolišu rastuće cijene, ulažu mnogo napora da ubijede OPEK da poveća snabdjevanje. Međutim, ovo povećanje će biti neznatno u poređenju sa dimenzijama problema, a pozitivni ishodi minimalni. Za sada, Rusija uživa značajan porast prihoda od energije, dok njena nacionalna valuta ima bolji učinak, dostižući višegodišnji maksimum.
S druge strane, Evropljani se bore sa rastućim troškovima života; indikativno je da je prosečna cijena benzina u evrozoni porasla za oko 20 odsto od februara, uz očekivanje da će se stvari pogoršati.
Galopirajuće stope inflacije, rastuće cijene energije i veliki poremećaji u lancu snabdjevanja, usled pandemije KOVID-19, rata u Ukrajini i dodatnih nepredvidivih faktora, kao što je nesreća u Freeport LNG-u, stvorili su savršenu oluju.
Kako cijene energije i dalje rastu, a EU ide ka skupom uvozu, čini se da se ovaj plan izjalovio. Negativan uticaj na Evropljane će postati još teži u narednim mjesecima, što će vjerovatno podstaći njihove lidere da usvoje odgovorniju i efikasniju strategiju, pod novonastalim društveno-političkim pritiskom.
* Autor je magistrirao na Odsjeku za ratne studije Kraljevskog koledža u Londonu, a njegova istraživačka interesovanja obuhvataju bezbjednost i politiku u istočnom Mediteranu i na Bliskom istoku.
Aleks Kasidijaris
Izvor: CGTN
