Često se tokom vjekova jevrejski narod prikazivao kao antihrišćanski. No, zaboravlja se da je upravo hrišćanstvo i nastalo u njemu. Prvi hrišćani zajedno sa Isusom Hristom su bili Jevreji. Iako većinski nijesu prihvatili Hrista, tokom čitave istorije bilo je u hrišćanstvu divnih primjera preobraćenih pripadnika ovoga naroda od kojih su neki postali i veliki svetitelji, poput svetog Epifanija episkopa Kiparskog, koji je živio u vrijeme svetog Jovana Zlatoustog. I u novije vrijeme imamo svijetle primjere hrišćanskih podvižnika Jevreja. Jedan od njih je i arhimandrit Nikolae Štajnhart
Životni put oca Nikolae je neobičan. Rođen je u jevrejskoj porodici u Rumuniji 1912. godine. Postao je advokat, pisac i na kraju pravoslavni monah. I njegova porodica se susrela sa antisemitizmom dvadesetog vijeka, koji je bio prisutan i prije Drugog svjetskog rata. Napisao je neke od najzačajnih knjiga rumunske književnosti 20. vijeka. Ali posebno je značajan njegov opus knjiga gdje je opisao mistična iskustva u zatvorima komunističke Rumunije, koji su bili toliko brutalni da su predstavljali pravi pakao na zemlji. Ova iskustva posjeta Božije Blagodati su zaslužna što je postao pravoslavni hrišćanin, pa onda monah. Nakon uspostavljanja komunističke vlasti u Rumuniji, krenulo se sa masovnim besmislenim hapšenjima pretežno mladih ljudi intelektualaca, posebno bogoslova. Razlozi za hapšenje su bili od neprovjerenih optužbi za slušanje radija“ Glas Amerike“ do krajne bizarnih razloga poput toga što se neki seljak oženio imućnijom ženom. Hapšenja su krenula od 1948. godine i trajala su do 1964, nakon opšte amnestije pod pritiskom Zapada. Ovom prilikom su bili uhapšeni neki od najvećih rumunskih savremenih duhovnika, kao što su oci Justin Parvu i Georgi Kalču, a bilo je i vrlo svijetlih primjera mirjana hrišćana poput Valeri Gafenkua, koji je nažalost preminuo u zatvoru pošto je lijek ustupio jednom nemačkom pastoru Rihardu Vumbertu, koji će o tome decenijama posle svedočiti pred američkim Senatom.
Uslovi u ovim zatvorima su bili krajnje neljudski, kao i metodi mučenja uvezeni iz bivšeg Sovjetskog Saveza. Mnogi su zatvorenici umrli u njima ili su se sami ubili ne mogavši da podnesu torturu. Posebno su bili na zlom glasu zatvori Pitešti i Gerla. I u ovakvim uslovima Bog nije zaboravljao svoje ljude. Slao im je utjehe u vidu sozercanja i blagodatnih “zapljuskivanja“. Ovđe su pored pravoslavnih Rumuna, zatvorenici bili raznih nacionalnosti i vjeroispovijesti. Bilo je i rimokatolika, grkokatolika, protestanata, jevreja. Jedan od njih je bio i Nikolae Štajnhart Jevrejin, advokat i pisac. Viđeći držanje pravoslavnih zatvorenika oduševljen primio je krštenje u zatvoru. Nakon što je postao hrišćanin proveo je još dosta vremena na robiji. Iako su mučenje i rad u zatvorima bili nepodnošljivi, koji su obuhvatali rad u rudnicima gdje su se svijetla gasila usled nedostatka kiseonika ili na pirinčanim poljima bez dovoljno hrane, sve to sa demonsko surovim čuvarima, koji su ih stalno tukli i mučili na razne načine. Neke od metoda mučenja bile su da se zatvorenici teraju da govore blafemije, da ne vole svoju porodicu, da nikad nijesu vjerovali u Boga. Pokušaj samoubistva se surovo kažnjavao. U ovom paklu otac Nikolae je doživljavao neverovatne blagodatne trenutke posjeta Božijih, koje uprkos svemu ne bi dao nizašta bez obzira na cijenu koju je platio. Svestenici su u zatvòrima ponekad uspijevali da odsluže Svetu Liturgiju iako su im prijetile drakonske kazne. Ali to su bili trenuci neverovatnog prisustva Božijeg, da rizik da budu isprebijani je bio mali u odnosu na ono što su dobijali. Nakon opšte amnestije 1964. godine otac Nikolae je otišao za Ameriku, zamonašio se i napisao više knjiga o mističnim iskustvima u komunističkim surovim zatvorima Rumunije. Upokojio se 29 ili 30 Marta 1989. godine.
Sveti Oče Nikolae, moli Boga za nas.
Miloš Lalatović
