Piše: Sveštenik Gojko Perović
Zar da u 21. vijeku još gradimo svoj odnos prema sebi i društvu na osnovu crkvenih tema? – pita jedan. – 21. vijek? A na osnovu čega si izbrojao toliko vjekova? Od čega počinješ da brojiš? – odgovara pitanjem njegov sagovornik. –– Ide vikend, i planiram da odmorim mozak od svega. Naročito od popova i popovskih priča – kaže idejni srodnik ovog prvog. – A prema čemu brojiš dane sedmice koja ti se završava vikendom? – pitaće njega istomišljenik ovog drugog. Nijesam konsultovao AI, nego sam lično iskonstruisao ova dva mini-dijaloga, a na osnovu realnih, ljudskih tema sa kojima se susrećem gotovo svakodnevno. Savremeni čovjek se rađa, sazrijeva i formira stavove ubijeđen da se redovi njegovog života ispisuju na nekoj praznoj tabli stvarnosti, gdje ravnopravno postoje religiozna, agnostička i ateistička svijest (i unutar njih, koliko ti duša želi, različitih varijacija na te tri vizije života). Međutim, eto već od te naše „duše“ koja svašta nešto „želi“, pa preko brojanja godina, decenija i vjekova, do sedmice kao osnovnog a iskonskog skupa dana našeg radnog i rekreativnog vremena, izgleda da ta tabla nikako nije prazna, nego su njeni okviri, a i neke linije na njoj (makar i ne bile vidljive na prvi pogled) zadati. Zadati sjećanjem (kolektivnim, civilizacijskim) na ono što nam je Bogom otkriveno.
Pokušao je revolucionarni evropski čovjek prije nekih 200 godina, da ukine sedmicu i da je zamijeni nekakvom dekadom (skupom od deset dana), a da isto tako započne brojanje vremena ne od Hristovog rođenja, nego od izbijanja revolucije u Parizu. Sve je to bilo motivisano željom da se raskine svaka veza sa Biblijom kao izvorom opštevažećih normi. Nije išlo. Sedmica, njen ritam, značenje i raspored, stigli su do nas današnjih, kao oprobani, funkcionalni i prirodni tok zemaljskih dana, unutar kojih čovjek radi, planira, uživa, obilježava svoje sreće i tuge… I to ne bilo kakva sedmica, sa bilo kojim redom dana u njoj. Nego ona koja se završava subotom i nedjeljom. Subotom kao biblijskim „danom odmora“ i drevnim, starozavjetnim „sedmim danom“, a nedjeljom kao „danom novoga života“ (u ruskom jeziku) i zbog toga „danom Gospodnjim“ (u romanskim jezicima) ili danom kada se prosto (zbog svega prethodno navedenog) ne radi, „ne djela“(u brojnim slovenskim jezicima). Želeći da na prvom mjestu očuva poštovanje biblijske subote, a da istovremeno objavi novost jevanđelja, hrišćanska himnografija je nedjelju (dan Hristovog vaskrsenja – „prvi dan pošto prođe subota“) imenovala „osmim danom“, i taj je broj 8 ostao važan na simboličkoj ravni (nije dakle sedmica zamijenjena periodom od 8 dana), na nivou tumačenja što nam taj dan znači. A znači nam otvor, prozor u neku realnost izvan ove vremenske kolotečine. Nešto kao pukotina (otvoren, prazan Hristov grob) kroz koju se vidi (vjernici bi dodali i – okuša) vječni život, demonstriran Hristovim vaskrsenjem, kao nekim novim, dodatnim Božijim aktom, novoga stvaranja.
Taj slikoviti osmodnev se vremenom transponovao u osmoglas (oktoih), pa je crkveni bogoslužbeni kalendar spojio ono, naizgled, nespojivo: sedam dana u sedmici sa osam različitih glasova pjevanja duhovne melodije, i tako je nastao veličanstveni niz tekstova i zvukova crkvene molitve, utkan u temelje kulturne baštine Crne Gore, vanvremenskim djelom „štampara Makarija“, kome je neka druga revolucija pokušala oduzeti crkveni čin (ne baš brutalno, direktnim poricanjem, ali suptilno, prećutkivanjem, zaobilaženjem). A taj njegov čin jeromonaha, nije bio tek neki sticaj okolnosti (zadesio se neki kaluđer koji je znao upravljati prvom našom štamparijom), nego izraz opšteg stvaralačkog ambijenta: u crkvenom manastiru, crkveni služitelj, na najmoderniji mogući način (pola vijeka poslije Gutenberga) štampa bogoslužbene pjesme, biblijske psalme i molitve. I sve se to ne zbiva u Srednjem vijeku, nego u osvitu Novog vijeka. Tri i po vijeka kasnije, u istom tom manastiru na Cetinju, blagoslovom i trudom crkvenih lica, radiće nova štamparija, ali sa istim crkvenim sadržajima, uz naravno moderna pedagoška i prosvjetna štiva, koja niko neće smatrati suprotnima i isključivima sa onim što se čita u crkvama. To je bio, u 19. vijeku, duh moderne evropske misli, a i danas je. Ne svađati nauku i duhovnost.
Sedam dana (šest radnih dana + dan odmora) u korijenu evropske svijesti, sasvim prirodno a i matematički korespondiraju sa sedam sedmica Vaskršnjeg posta (koji je u toku na obje hrišćanske hemisfere). Taj je post otpočeo danima poklada (svečanosti uoči početka dana pokajanja) ili ako vam je razumljivije – karnevala (carne vale = otpuštanje mesa), i traje do dana Velike sedmice koji se završavaju Vaskrsom. Sedam sedmica (šest nedjelja Posta + velikoposna Velika sedmica) takođe daju period od 40 dana, ukorijenjen u svjetonazoru modernog čovjeka, ali vremenom sekularizovan, taman kao što je sekularizovan i pomenuti karneval (pa gotovo da nema učesnika ni plesača koji se okupio oko ribe i mimoze u Boki, ili oko spektakla u Rio de Žaneiru – a da može znati porijeklo i tradiciju januarsko/februarskog datuma ove manifestacije). 40 dana od smrti pokojnika, 40 dana od rođenja čovjeka, 40 dana od vjenčanja… i dalje su neki vremenski obrasci po kojima uređujemo svoje vrijeme („radi nekakvih običaja“) a da ne znamo tačno otkuda nam to? Zapis Njegoševih savremenika kaže da je „Luča mikrokozma“ nastala upravo tokom 40 dana Časnog vaskršnjeg posta, u što ne treba sumnjati ako se samo pogleda epilog čuvenog spjeva. Uz poemu „Crnogorac k Svemogućem Bogu“, „Luča“ je najljepši spomenik onom uvjerenju, vrlo prisutnom i legitimnom, da teme naše vjere nijesu muzejski eksponati niti ostaci srednjovjekovnog milenijuma, nego upravo pokretači modernog duha naše narodne misli, izraženog u djelima genijalnih velikana.
Izvor: Pobjeda
