Piše: Nikola Malović
Drama ravna antičkim tragedijama dešava se na poluostrvu Luštica i dijelom na moru, daleko od Boke, od 1825. do 1890. Šta se to dogodilo na poluostrvu, 1825. godine?
*
Od premijere „Trojice“ prošla je 21 godina. Za to vrijeme nije odigrana ni jedna školska drama. Vlast režima Mila Đukanovića, preteča ove nove, poskidala je likove svih svetih sa zidova škola i sve ikone Sv. Nikole iz Pomorske akademije, pod obrazloženjem da religiji nije mjesto u školama. Režim do danas u Svetom Savi ne prestaje da vidi nedopustivo velikog Srbina, iako on u školi sve vrijeme predstavlja pisca
U vrijeme ono, prije crnogorskog Referenduma (2006), kao profesor drevne kotorske Pomorske akademije, napisao sam tri školske drame i kao laik ih postavio na scenu s pitomcima Pomorske akademije i učenicima drevne kotorske Gimnazije. Te se dvije institucije, naime, nalaze pod istim krovom.
Bilo je to početkom vijeka, kada se lik Svetog Save mogao da vidi u školskom holu, a ikone Svetog Nikole iznad tabli u mnogim kabinetima u kojima su nauk sticali budući nautičari i brodomašinci.
Druge godine od uzimanja Dnevnika u ruke, napisao sam šaljivu no poučnu školsku dramu „Kapetan Petar Želalić – Pulp Fiction“, u čast kapetana koji je 1760. kao sužanj oteo najveći otomanski ratni brod tih vremena, odjedrio njime na Maltu i postao prvi pravoslavac Vitez Malteškog reda. I jedini. Kotorani su bili na nogama: takvo što nisu očekivali, pa smo snimili istoimenu radio-dramu da bi je mnogi Bokelji preko talasa Radio Kotora mogli da vide i uvom.
Do tog trenutka, godinama su se za Nikoljdan izvodile školske predstave – predstave uslovno, jer su više bile dramski kolaži s igranjem i pjevanjem, u kojima su učestvovali učenici i učenice obje škole. Pojava komada po originalnom tekstu učinila je od mene, skužavam se, modernog Emenuela Kozačinskog, a Kozačinski je bio onaj Rus koji je u Karlovcima u 18. vijeku začeo kod nas školsku dramu.
Sledeće godine postavio sam za 19. decembar ozbiljan komad, pod nazivom „Kapetan Vizin – 360 stepeni oko Boke“, sa devet učenika-glumaca i tri gimnazijalke. Glavni junak bio je prvi Bokelj i Južni Sloven koji je sopstvenim jedrenjakom, brikom „Splendido“, oplovio svijet, 1852-1859. Kotorska starogradska knjižara „Uliks“ objavila je tekst kao novelu u dramskoj formi. Predstava je izašla iz srednjoškolskog amfiteatra, pa ju je vidjela cijela Boka.
Moja treća i najozbiljnija školska drama, dakako sa bokokotorskom i pomorskom tematikom, ujedno je bila i poslednja. Zašto? Zato što pisci budu u školama neko vrijeme, pa odu. Mijenjaju se profesori, a mijenjaju se i škole. Simo Matavulj neko je vrijeme predavao italijanski u Pomorskoj školi u Herceg Novom, pa otišao. Tako sam se i ja, iz Kotora u kome sam rođen, preselio u Herceg Novi, da ne bih u prvoj rubrici pisao maternji jezik, budući da takav jezik, kao ni crnogorski, lingvistički ne postoji.
Treća školska predstava zvala se „Trojica“ i napisana je na osnovu istinitih životnih drama, sa 11 učenika-glumaca i četiri glumice-gimnazijalke.
Bio je to ozbiljan komad posla za trojicu u jednom, za mene: profesora, pisca i reditelja.
More turista zna za tri sestre sa Prčanja koje su, po legendi, bile zaljubljene u istog kapetana, pa je po smrti treće – druga zazidala sestrin prozor na palati „Tre sorele“. Palata postoji i danas, na Prčanju, kao jedini sačuvani ljetnjikovac iz 15. vijeka. Drugi je prozor zazidala najmlađa sestra, ne dočekavši da ugleda voljenog kapetana. Njoj, kaže legenda, nije imao ko da zazida prozor…
S druge strane, gotovo je nepoznata istinita priča o trojici braće rođene „od jednoga tira“, tokom jednog porođaja – prije 200 godina.
Drama ravna antičkim tragedijama dešava se na Luštici i dijelom na moru, daleko od Boke, od 1825. do 1890.
Šta se to dogodilo na poluostrvu, 1825?
Tada su se na Luštici, u svešteničkoj porodici Kostić, rodile prve muške trojke za koje se zna (druge su, kuriozitetno, rođene takođe na Luštici neposredno po premijeri „Trojice“, 2004. godine). Otac Filip bio je desna ruka vladike Petra Prvog Petrovića, ne samo u borbi protiv Napoleonovih Francuza, nego i u vezi sa obnovom obližnjeg ostrvskog Prevlačkog manastira, nekadašnjeg sjedišta prve Zetske episkopije. Nju je, kao što je poznato, osnovao Sveti Sava lično, 1219.
Trojica braće, Nikola, Vojin i Puro, zaljubili su se, po nesreći, u istu djevojku. Sudimo li po bogatoj građi koju je iza sebe ostavio publicista Vasko Kostić, djevojka se zvala Jovana, i bila je kći zalivskog kapetana Iva Šćepanice. Braća sa 17 godina izvlače bruškete – danas bi se reklo lutrijske slamke; pravo da isprosi Jovanu dobija najstariji brat-blizanac, Nikola.
Jovani je dakako bila čast da ovako ili onako uđe u svešteničku kuću Kostića, u familiju čije su glave miropomazali redom vladike Petrovići, prvo Sava, potom Petar Prvi. Tada se Vojin i Puro, braća koja nisu imala sreće, otiskuju na more samo da ne budu blizu lijepe i željene Jovane. Ali se ne ukrcavaju na neki od bokeljskih jedrenjaka, nego bježe na turski, na piratski! Otac Filip bio je, naime, preko svojih veza poradio na tome da niti jedan bokeljski jedrenjak ne primi njegove sinove Vojina i Pura. Htio ih je zadržati na zemlji, jer je hljeb pomorački težak, a život na moru uvijek perikolozan, opasan.
Tragedija je vezana uglavnom za godinu 1844. Iako oženjen, Nikola od oca traži blagoslov da se otisne na jedan jedini vijađ, na prvi i zadnji pomorački put, ne bi li našao i u Zaliv vratio braću. Blagoslov ne dobija i, negdje blizu Port Saida, u buri, s jedrenjaka svog tasta Šćepanice, skače u vodu – u magnovenju ubijeđen da vidi utopljenu braću. Utapa se i sam. U grčkoj luci Vasiliki, na povratku i sa zastavom na pola jarbola, kapetan Šćepanica saznaje da je tragične noći jedan austrijski brod topovima potopio jedan turski, piratski brod, sa sve Vojinom i Purom, nedaleko od mjesta gdje se utopio Nikola. I to nije kraj istinitih životnih drama.
Najstariji, ah, brat onaj, Jovan Kostić, nevoljni i nesvršeni đak Šibenske bogoslovije, gimnazijski miljenik potom karlovačkog mitropolita Stratimirovića, kasnije peštanski student filozofije i pustolov – vraća se nakon mnogo godina u Boku, i ženi se upravo Nikolinom udovicom – Jovanom.
Srećni Jovanovi roditelji misle da će se ovo dvoje skućiti na Luštici, ali ne, ne biva tako… Jovan i Jovana odlaze zajedno u Rusiju, na Don i u Odesu, proživljavajući što-šta, te postaju roditelji!
Na vijest o rođenju unuka, mnogi se sjećaju da su o. Filipa Kostića, oca četvorice sinova, najstarijeg Jovana i trojice od jednoga tira, te dvije kćerke – svojevremeno zvali Feličko, što znači Srećko, koliko je samo u životu bio srećan. Avgusta osamsto sedme, tokom borbe s Francuzima, kad je odsjeo u blizini, vladika Petar I predao mu je lično vladičanski felon, svoju svečanu odeždu kao najveću moguću nagradu i priznanje!
oca Filipa u Odesi umro. I proče. Da se Jovani zauvijek svezala utroba, čime se ugasila zavjetna loza, ona ista kojoj je u amanet Sv. Petar Cetinjski ostavio da se brine o Prevlačkoj lavri.
Kako to ponekad biva ironijom sudbine, Jovan se vraća iz Odese i postaje sveštenik, što je i trebalo da bude decenijama ranije, da je samo slušao volju očevu. Umire u Perastu 1890. Bez potomstva. Svrha.
Od premijere „Trojice“ prošla je 21 godina. Za to vrijeme nije odigrana ni jedna školska drama. Vlast režima Mila Đukanovića poskidala je likove svih svetih sa zidova škola i sve ikone Sv. Nikole iz Pomorske akademije, pod obrazloženjem da religiji nije mjesto u školama.
Režim do danas u Svetom Savi ne prestaje da vidi Srbina, iako on u školi predstavlja pisca. Velika je grehota da budući pomorci, pravoslavci i katolici, svakog dana ne gledaju u ikonu Svetog Nikole, jer koga će da prizivaju u pomoć kad se nađu u buri od vrste teribile? A naći će se, jer nema toga pomorca koji je stekao imanje do konca navigavajući sve po bonacavim tišinama.
Izvor: Pečat
