Manastir Visoki Dečani objavio je na svom YouTube kanalu deo arhivskog dokumentarnog filma „Krst i crvena zvezda“ iz šezdesetih godina prošlog veka, u produkciji nemačkog javnog servisa WDP, koji svedoči o životu srpskih manastira u periodu komunističke vlasti. Film je sinhronizovan sa nemačkog na srpski, a dostupan je i sa titlovima na albanskom, engleskom, italijanskom i nemačkom, kao i na srpskom — ćirilicom i latinicom, uz dodatne sinhronizacije na engleski i italijanski.
Reč je o delu šireg filma (u podnaslovu „Srpski manastiri“), autora Klausa Libea, koji prikazuje neke od najznačajnijih svetinja Srpske Pravoslavne Crkve — Žiču, Studenicu, Pećku Patrijaršiju, Sopoćane, Visoke Dečane i Kovilj — u specifičnom istorijskom kontekstu socijalističke Jugoslavije.
Dečansko bratstvo objavilo je segment u trajanju od 17 minuta, koji se fokusira na Pećku Patrijaršiju i Visoke Dečane.
Dokument vremena i odnosa prema baštini
Kako navode iz manastira, film ima posebnu dokumentarnu vrednost, naročito danas, „kada se sve češće suočavamo sa pokušajima menjanja identiteta srpske istorijske i kulturne baštine na Kosovu i Metohiji“.
Nemački narator u filmu govori o staroj srpskoj umetnosti kao ravnopravnoj najvećim dostignućima zapadne srednjovekovne umetnosti, uz poseban osvrt na dinastiju Nemanjića, posebno Stefana Dečanskog i cara Dušana kao ktitore manastira Dečani.
Retki snimci iz komunističkog perioda
Film donosi niz danas retkih i istorijski značajnih snimaka — od života na ulicama Peći, do arhitekture i freskopisa Pećke Patrijaršije i Dečana, kao i svakodnevice monaštva u vreme komunizma.
Zabeležen je i čin ustoličenja patrijarha Germana, na kojem se vide predstavnici tadašnjih komunističkih vlasti, delegacije Albanaca iz Rugove, kao i čestitke muftije.
U kadrovima iz Dečana prikazani su i ostaci manastirskih konaka koji su korišćeni kao partijska škola, a izgoreli nakon što su ih komunisti napustili 1949. godine. Istovremeno, u porti manastira vidi se lokalni policajac koji posmatra i beleži dešavanja.
Svedočanstva o borbi za opstanak
Posebnu vrednost imaju snimci tadašnjeg igumana Makarija i mladog monaha Justina, koji će kasnije upravljati manastirom sve do 1992. godine.
Makarije je prikazan kako na mehaničkoj pisaćoj mašini vodi svakodnevnu prepisku sa komunističkim vlastima — što narator ističe kao nužnost u tadašnjim okolnostima.
U filmu se navodi da je manastir bio „na ivici opstanka“, sa svega 30 hektara vinograda i šume, ali se ne pominje da su mu vlasti 1946. godine oduzele oko 800 hektara imovine.
Zanimljiv detalj predstavlja i kadar iz manastirske biblioteke, gde se uz ikone Stefana Dečanskog i patrijarha Germana nalazi i fotografija Josipa Broza Tita — što autori filma tumače kao znak prilagodljivosti Srpske pravoslavne crkve, koja je uspela da opstane i pod osmanskom i pod komunističkom vlašću.
Knjiga gostiju kao istorijski dokument
Segment objavljen na YouTube kanalu završava se prikazom stare dečanske knjige gostiju, koju listajući iguman Makarije otkriva slojevitu istoriju.
Knjiga počinje 1924. godine potpisima kralja Aleksandra i kraljice Marije, a sadrži i zapise srpskih episkopa, bavarskog princa, muslimanskog poglavara, a spominje se u jednom zapisu i Herman Gering, koji 1935. godine nije uspeo da poseti manastir.
Završava se zapisima iz Drugog svetskog rata — potpisima italijanskih vojnika koji su čuvali manastir, zatim komandanta SS divizije „Skenderbeg“, ali i komunističkih komandanata, komesara i pripadnika OZNE.
Svedočanstvo jednog složenog vremena
U nepunih 20 minuta, ovaj film donosi slojevito svedočanstvo o periodu u kojem su se manastiri na prostoru Metohije nalazili između političkih sistema, dok su monasi nastojali da očuvaju bogoslužbeni život i ekonomsku održivost svetinja.
Objavljivanjem ovog arhivskog materijala, Visoki Dečani su javnosti učinili dostupnim retko vizuelno svedočanstvo o jednom od najosetljivijih perioda u istoriji srpske pravoslavne baštine.
Izvor: KoSSev
