U jednoj beogradskoj osnovnoj školi nedavno je učenik pitao nastavnika istorije: “Otkad je Novak Đoković istorija kad još igra tenis”? Nastavnik je odgovorio: “Ni ja se ne slažem, ali moram da predajem…”
Đoković je, ni kriv ni dužan, bio kolateralni razlog ovog pitanja. Pravi razlog je udžbenik istorije.
Istorija je nauka koja istražuje i proučava prošlost. Udžbenik istorije trebalo bi, dakle, da se bavi prošlošću. “Istorija, udžbenik sa odabranim istorijskim izvorima za osmi razred osnovne škole”, na 46 od 286 strana obrađuje, međutim, dijelom ne samo veoma blisku prošlost nego i – sadašnjost.
Savremena istorija je dio istorije koji je još u sjećanju živih. S obzirom na prosječnu dužinu ljudskog vijeka, to bi obuhvatalo period od oko 80 godina unazad. Sa druge strane, istorijska distanca je potrebna kao lupa za provjeru da li je ono što se dogodilo zaista bilo onako kako je izgledalo.
Učenici osmog razreda ne znaju za događaje od prije tridesetak godina, a predočiti im te događaje kao istorijske, bez lupe, nepotpuno, selektivno, pojednostavljeno, pa još svrstati aktuelnosti u istoriju, predstavlja oblik njene tabloidizacije.
Nesporno je da bi trinaestogodišnjaci trebalo da znaju o savremenim procesima, o stvaranju EU, pojmu globalizacije, situaciji u Srbiji od smrti Josipa Broza 1980. do danas, o građanskom ratu na prostoru bivše Jugoslavije i okolnostima njenog raspada, o NATO bombardovanju 1999. godine… Ako je već namjera prosvjetne vlasti bila da kroz udžbenik istorije učenike upozna i sa događajima iz bliske prošlosti, ne čekajući protok vremena, to je trebalo učiniti profesionalno i na primjeren način.
Nije primjereno navesti skromno da je Slobodan Milošević “osnovao SPS kao nastavljača komunističke tradicije”. A ne reći kako je to učinio. Da je ta partija osnovana ujedinjavanjem tadašnjeg Socijalističkog saveza radnog naroda Srbije, kao tada takozvanog najšireg društvenog fronta svih građana (ne samo komunista), koji o tome nisu pitani, i Komunističke partije Srbije. Da je nastala apsolutnim preuzimanjem imovine i infrastrukture ove dvije organizacije, a sve to pet mjeseci uoči prvih modernih višestranačkih demokratskih izbora u Srbiji 1990. godine.
Grijeh je prema savremenoj istoriji napisati samo da početkom devedesetih godina “zbog sankcija život nije bilo lak, da je došlo do pada vrijednosti dinara i do jedne od najvećih inflacija u istoriji Evrope i svijeta”. A izostaviti činjenice da su sankcije uslijedile zbog Miloševićeve politike, da je Srbija ekonomski upropašćena, pa i podatak da je inflacija krajem 1993. godine bila 19.810,2 odsto.
Nepotpuno podučavanje đaka je pominjati neuspjele pregovore o Kosovu u Rambujeu 1999, koji su prethodili bombardovanju NATO, na kojima je odbijen predlog da tadašnja SR Jugoslavija povuče vojsku i policiju sa Kosova i prihvati razmještanje vojnika NATO. A ne reći da je iza odbijanja delegacije na pregovorima stajao lično Milošević jer bez njegovog odobrenja ništa nije moglo da prođe. Da je bombardovanje prekinuto posle 78 dana, više hiljada ubijenih ljudi i materijalne štete veće od četiri milijarde dolara, a pošto je Milošević prihvatio ono što je odbio u Rambujeu i pristao na Sporazum, a koji su formalno potpisali u Kumanovu 9. juna te 1999. godine dva, za širu javnost nepoznata, generala Vojske Jugoslavije i policije Srbije.
Uz navođenje istinite činjenice da je Milošević “pred Međunarodnim sudom za ratne zločine u Hagu bio optužen za komandnu odgovornost za ratne zločine u BiH tokom građanskog rata (1992-1995) i na Kosovu i Metohiji (1998-1999)”, pretenciozno je u udžbeniku citirati djelove njegovog govora na Gazimestanu 1989. kao “istorijske izvore”. Posebno s obzirom na sve što se dogodilo poslije tog govora, a u vezi s njim.
Tekovinama petooktobarskih demokratskih promena posvećeno je nešto više pažnje, ali za razliku od Miloševića, u udžbeničkom povratku 20 godina unazad u savremenu srpsku istoriju, o Zoranu Đinđiću date su dvije rečenice – kada je postao predsjednik Vlade i kada je ubijen.
Tu, u ovom udžbeniku istorije počinje sadašnjost. Kao vrijedni pomena u istorijskom kontekstu srpskog prosperiteta ređaju se brojni glumci, pjevači, filmski režiseri, muzički umjetnici, slikari, pisci, teniser Đoković, muzičke grupe, od kojih je većina danas veoma aktivna.
Savremenici su uvršćeni u istoriju.
Ako su svi oni, nesporno zaslužni u svojim oblastima, likom i djelom već ubačeni u istoriju, ova vrata su otvorena i aktivnim političarima, pa i predsjedniku Srbije Aleksandru Vučiću, koji se uveliko i preporučuje.
Posljednjih godina Vučić insistira da je sve što se događa u Srbiji njegovo lično dostignuće, da ono što je on učinio niko nije uradio – ili nikada u istoriji Srbije, ili bar ne u njenoj novijoj istoriji. Od izgradnje puteva, škola, bolnica, nabavke respiratora, povećanja plata i penzija, stranih investicija, ekonomskog uspjeha, odnosa sa Rusijom, Kinom, Njemačkom…
Na spisku Vučićevih istorijskih djela, naravno, nema državnih afera, uzurpacije i uništavanja republičkih institucija, kriminala, mita, korupcije, javnog duga, dosad nezabilježenog broja odseljenih ljudi iz Srbije, mortaliteta…To će, kako stvari stoje, za istorijsku verifikaciju morati da sačeka bar malu distancu. Ako ništa drugo i ništa prije, ono do trenutka kada budu dospeli na naplatu krediti uzeti u posljednjih sedam, osam godina.
Najzad, nekorektno bi bilo ne podsjetiti samo na nekoliko Vučićevih ranijih akcija kojima se preporučio za djelove novije, moderne istorije Srbije opširno obrađene u udžbeniku za osmake. O građanskom ratu u bivšoj Jugoslaviji – kada je u Skupštini Srbije, kao poslanik SRS i generalni sekretar ove stranke, jula 1995. rekao: “Pa vi bombardujte, ubijte jednog Srbina, mi ćemo stotinu muslimana…”. O Đinđiću – kada je, u maju 2007. lijepio plakate s natpisom “Bulevar Ratka Mladića” u beogradskom bulevaru koji je tek ponio ime Zorana Đinđića.
Nema istorijske distance.
Nije potrebna jer kad Vučić kaže da je nešto istorijsko, ili uradi pa kaže, onda je to tako. A udžbenik je od papira koji može da istrpi sve.
Zlatko Čobović
Izvor: novimagazin.rs
